Ik aanbid je, vieze vuile hyena

Twintig jaar ‘verzamelt’ Gertjan van Leeuwen, alias Gummbah, net niet verschenen boeken. Binnenkort zijn ze in een bloemlezing gebundeld...

Kijk: het gedicht kinderschoenen, varkens, uit de bundel Een lelijke homo heeft geen reet aan zijn kont, van Jack Simons heeft Gertjan van Leeuwen, beter bekend als Gummbah, al jaren geleden ‘gevonden’, en ten gehore gebracht tijdens zijn voorstelling Net niet verschenen boeken.

ik zie

kinderen

met pluizig haar

die zich keurig aan

de wet

houden

en

ik zie jou

vieze vuile

hyena

maar ik aanbid je,

in de bijna

onmogelijke

bocht

van de rivier

Een succesnummer was het. Net als de inleiding uit het boek Mos, en waar het groeit, van Anton van der Klift.

Na afloop kwamen er mensen naar hem toe die vroegen waar ze die titels konden kopen. Ja, zegt de cartoonist, koning van het absurdisme: ‘Mensen geloven echt dat die boeken bestaan. Maar ik leg het er ook dún bovenop. Zo’n hermetisch gedicht als hierboven had heel goed door Jack Simons geschreven kunnen worden. En het boek over mos kan zomaar bij je in de kast staat. Hoewel, de titel zit nét scheef.’

Volgende maand verschijnt de bundel Net niet verschenen boeken,en met excuses aan die goedgelovige mensen uit de zaal voor het ontnemen van een illusie: alle honderd titels, auteursnamen, alle gedichten en eerste hoofdstukken uit streekromans, en een heel stel boekomslagen, komen uit het brein van Van Leeuwen.

‘Het begon ermee dat ik in de kantlijn van mijn tekeningen vaak titels schreef die ik later voor een bundeling kon gebruiken. Die verzamelde ik in een schriftje, en dat schriftje kwam me goed van pas toen ik jaren geleden werd gevraagd tijdens Winternachten op te treden. Ik dacht: ik lees gewoon tien van die titels achter elkaar op, als een gedicht. Dat was toch wat mager. Mijn broer heeft toen fictieve boekomslagen gemaakt, dat werd een diavoorstelling waarbij ik teksten voordroeg.’

Grundt Vuisters met de beeldroman Zij droeg een naambordje met niks erop. Annemieke Kuitschoot met Op het kerkhof der waanzin waaien de winden het hardst. Rinus Aalvlecht met Het vuur der berusting. Soms komt de auteursnaam het eerst, en volgt daarna de titel van een boek. Omgekeerd kan ook. Zit Van Leeuwen naar een programma over een groep Groningse kunstenaars te kijken, valt daar de naam Gjalt terwijl in beeld de kleur geel overheerst, denkt hij meteen: ‘Gjalt Geel, geestig.’

Sommige titels lagen al jaren te wachten op een goed omslag. Als de vaas met schaamhaar op tafel staat: ‘Hoe ga je dat illustreren? Moet ik een vaas met schaamhaar fotograferen? Dat is toch een beetje alsof je een rode roos rood schildert. Maar toen kwam ik ergens een foto van een Poolse politicus tegen, en dacht ik: hee, die past. Ik heb nog iets collage-achtigs met zijn mond gedaan, en toen was het helemaal goed.’

Een van de hoogtepunten uit het boek zijn de Vijfhonderd verhalen van één zin, van Oscar Punt, waarvan Van Leeuwen een paar pagina’s heeft verzameld. Graaien we even rond:

‘Het kostte Jopie drie werkdagen, maar toen zat ook echt álles onder de Bulgaarse Yoghurt.’

‘Marjoke zat dan misschien niet op Pims gezicht, maar zeker ook niet in de rookfauteuil!’

‘Ze waren onafscheidelijk: Harm en zijn met geplastificeerde stroken duivenstront ingelegde biljartkeu en de bijbehorende schapenwollen, goudgebiesde opberghoes met daarop met rood garen geborduurde regel: ARBEIT MACHT FREI, MY ASS!’

Het zijn zinnen die zo in een tekstballon van een cartoon van Gummbah kunnen staan, zoals die bijvoorbeeld in de Volkskrant verschijnen, maar Van Leeuwen zelf ziet dat anders.

‘Die zinnen verdragen geen illustratie. Daarvoor is mijn stijl van tekenen te dwingend. Ik realiseer me dat ik me met mijn cartoons in de hoek van de sterfelijkheid heb gezet. Over twintig jaar zijn ze niet meer goed. Maar die zinnen blijven.’

Twintig jaar is hij nu met zijn net niet verschenen boeken bezig. De laatste twee jaar ‘dag en nacht’. Hoe hilarisch ook (‘Ik heb wel eens gedacht over een avondvullend programma, maar dat werd me van alle kanten afgeraden, mijn publiek was na een half uur al kapót’), het boek wil ook iets duidelijk maken.

Namelijk: dat Van Leeuwen niets begrijpt van het uitgeefbeleid in Nederland. ‘Ik lees vrij veel boeken waar ik niks aan vind, en die met prijzen worden overladen. En ook veel boeken die ik goed vind, maar die compleet worden genegeerd. Dat de boeken uit mijn bundel volgens sommigen onterecht niet zijn verschenen, mag ik dus eigenlijk zien als een groot compliment.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden