Interview

'Iedereen voelt zich nog wel eens 17'

Indie-held Noah Baumbach maakt tragikomedies die eerder schrijnend zijn dan geestig. Ook While We're Young, over een student en zijn leermeester, is er zo één.

Ben Stiller als Josh en Adam Driver als zijn student Jamie in While We're Young. De twee raken bevriend. Beeld null
Ben Stiller als Josh en Adam Driver als zijn student Jamie in While We're Young. De twee raken bevriend.

Het wordt niets met die documentaire over Amerika waar hij al acht jaar aan werkt. Hij geeft les aan aanstormende regisseurs die de helft van zijn leeftijd zijn. Zijn huwelijk is oké, maar weinig verrassend. Kortom: het lijkt erop dat het leven van de 44-jarige Josh (Ben Stiller) tot stilstand is gekomen.

Dus als een twintiger Josh na zijn lessen aanspreekt en zo'n groot fan blijkt dat hij zijn onbekendste documentaire via eBay heeft opgesnord, is dat een welkome ego-boost. Als deze hipster Jamie (Adam Driver) en zijn jonge echtgenote Darby (Amanda Seyfried) ook nog eens ontzettend goed blijken te klikken met hem en zijn vrouw Cornelia (Naomi Watts), lijkt hij vleugels te krijgen. De vriendschap trekt het stel uit de sleur en voor ze het weten, gaat Cornelia mee met Darby naar haar hiphoplessen en heeft Josh ook een hoedje op. 'Ze hebben iets waardoor je energie krijgt', stelt Cornelia.

De tekst loopt door onder de foto.

Drie sterren

Baumbach bewijst met deze film opnieuw dat hij goed kan observeren, ziet Volkskrant-recensent Pauline Kleijer. Zowel de hipsters met hun ironische hang naar retro, als de onzekere veertigers zijn knap getroffen.

Still uit Frances Ha. Beeld null
Still uit Frances Ha.

Tragische ondertoon

De midlifecrisis is een dankbaar onderwerp voor komedies, maar While We're Young heeft een tragischer ondertoon dan de premisse doet vermoeden. De film is gemaakt door Noah Baumbach (Greenberg, Frances Ha). Een Amerikaanse onafhankelijke filmmaker - vaak vergeleken met Woody Allen - die bekendstaat om zijn bijtende tragikomedies, die vaker schrijnend zijn dan geestig. In scheidingsdrama The Squid and the Whale (2005) bijvoorbeeld, de film waarmee hij doorbrak, valt er ondanks vlijmscherpe dialogen weinig te lachen als twee jongens in de jaren tachtig verstrikt raken in de verbitterde strijd van hun scheidende vader en moeder. Of neem Margot at the Wedding (2007), waarin Margot naar het huwelijk van haar zus gaat - met wie ze eigenlijk niet meer praat - en al zuigend en manipulerend de boel probeert te ondermijnen. Genadeloos fileerde hij mannen van zijn generatie in Greenberg (2010) via een van hen, een eersteklas zeikerd die zich er maar niet bij kan neerleggen dat hij niet zo geslaagd is als hij ooit hoopte. Baumbachs hoofdpersonen kampen met typische eerste wereldproblemen en zijn vaak verwend, egocentrisch en gefrustreerd.

While We're Young is wel wat toegankelijker dan zijn eerdere films, erkent de filmmaker in Amsterdam, waar in filmmuseum EYE een retrospectief van zijn werk te zien is. 'De ideeën waar ik mee speelde, deden me denken aan de oude komedies die ik in mijn jeugd heb gezien - screwballcomedy's zoals All About Eve. Zo is de film gestructureerd. Meer mainstream.'

Wie Baumbachs leeftijd, 45 jaar, niet weet, kan die maar moeilijk inschatten. Dik donker haar, scherp gesneden gezicht met jongensachtige trekken, maar wel met een overhemd en jasje. 'Mensen gaan er steeds ongevraagd vanuit dat ik me identificeer met Josh omdat we even oud zijn', zegt hij. 'Maar ik kan me veel beter verplaatsen in Jamies productiviteit en ambitie.'

De tekst loopt door onder de video.

Filmcv Baumbach

1995 Kicking and Screeming

1997 Mr. Jealousy

2005 The Squid and the Whale

2007 Margot at the Wedding

2010 Greenberg

2012 Frances Ha

2014 While we're Young

Noah Baumbach. Beeld null
Noah Baumbach.

Prototype hipster

En dat terwijl Jamie eigenlijk het onaangenaamste personage in de hele film is. Hij is het prototype hipster met alle irritante 'ik ben zo origineel mezelf'-achtige trekjes die erbij horen. Hij woont in hipstermekka Brooklyn, New York, waar hij op een racefiets doorheen fietst. Hij bezoekt straatfeestjes. Heeft een kast vol vinyl en een kip in een kooi in zijn loft. Zijn echtgenote Darby maakt haar eigen ijs. 'Hun appartement staat vol met dingen die wij ooit hebben weggegooid', verzucht Cornelia aanvankelijk. 'Maar bij hen staat het zo goed.'

Het is precies dat gevoel dat het stel later ontzettend gaat tegenstaan. 'Ik vond het een grappig idee dat alle dingen die Josh eerst zo aantrekkelijk vindt, hem later tot waanzin drijven. Dat Jamie en Darby zich dingen uit zijn jeugd toe-eigenen, bijvoorbeeld.' Zo draagt Jamie dezelfde puntschoenen als Josh twintig jaar eerder deed en vindt hij Eye of the Tiger een goed nummer - in tegenstelling tot Josh in de tijd dat het uitkwam. 'Als je dat jongeren met je jeugd ziet doen, kun je soms de zaken op een andere manier bekijken. Hee, dat is eigenlijk best een leuk liedje, bijvoorbeeld. Maar tegelijkertijd kan het bloedirritant zijn: blijf van mijn jeugdherinneringen af.'

Het is toeval dat Baumbach die hipstercultuur zo haarfijn schetst. 'Ik wist helemaal niet wat een hipster was toen ik eraan begon. Ik realiseerde me wel dat het geen zin had om de laatste trends te volgen: in die generatie van twintigers in Brooklyn verandert alles zo snel en tegelijkertijd past alles erbij. Ik wilde dat het geloofwaardig voelde, maar moest wel mijn eigen versie van die cultuur bedenken. Dus voor hun appartement en hun kleding hebben we gewoon van alles bij elkaar gezocht wat we zelf leuk vonden, uit oude films bijvoorbeeld.'

Van jong naar oud

Maar While We're Young is niet de generatieconflictfilm die zo vaak wordt gemaakt, benadrukt Baumbach. Het is een film over de schimmige overgang van jong naar oud. Over het moment dat je bij een dokter staat en hij je plotseling vertelt dat je lichaam aan het slijten is. ('Artritis artritis?', vraagt Josh stomverbaasd in While We're Young. 'Ik zeg het meestal maar één keer', antwoordt de dokter.) 'Als twintigers het erover hebben hoe oud ze waren tijdens de Clinton-regering, bijvoorbeeld, voel je hoe oud je bent. Terwijl er niet een aanwijsbaar omslagpunt is - ik vond dat een verwarrende tijd.'

Baumbachs films zijn altijd (deels) persoonlijk. The Squid and The Whale baseerde hij op zijn eigen jeugd en de pijnlijke scheiding van zijn ouders - een therapeut kan zijn vingers erbij aflikken. Zijn toenmalige echtgenote Jennifer Jason Leigh speelde de trouwende zus in Margot at the Wedding. In Greenberg wordt de hoofdpersoon afgewezen door zijn ex-vriendin (weer Leigh), maar er bloeit iets op tussen hem en een 25-jarig meisje - gespeeld door Greta Gerwig, die in werkelijkheid Baumbachs vriendin werd. Frances Ha, waarin zij de hoofdrol speelt, voelt bijna als een liefdesverklaring aan haar onuitputtelijke optimisme.

'Het is niet zo dat ik elke gebeurtenis meteen wil verfilmen. Het duurt vaak een paar jaar voordat het in mijn werk opduikt. Het is zeldzaam dat me iets overkomt dat precies past in wat ik op dat moment aan het schrijven ben.'

Ben Stiller en Naomi Watts in While We're Young. Beeld null
Ben Stiller en Naomi Watts in While We're Young.

Paradox

In While We're Young zegt Josh dat hij zich een kind in een volwassen lichaam voelt. Die leeftijdsverwarring - personages voelen of gedragen zich ouder of jonger dan ze zijn - zit in al zijn films. De kinderen uit Kicking and Screaming zijn veel te volwassen. Greenberg heeft infantiele woede-uitbarstingen, maar op andere momenten is hij echt een oude man. Margot komt niet los van haar verwende kinderrol.

'Achteraf pas realiseerde ik me dat die hoed die Josh en Jamie dragen die paradox onderstreept. Twintigers als Jamie proberen met zo'n hoed ouder te lijken, terwijl Josh hoopt dat hij er juist jonger uitziet.'

'Het is een herkenbaar gevoel: iedereen voelt zich nog weleens 17 op een bepaald vlak. Intellectuele volwassenheid kan sneller komen dan emotionele, en vice versa. Dat hebben al mijn personages: ze zijn volwassen, maar op sommige gebieden ook helemaal niet.'

Traditioneel gezien horen dat soort filmpersonages dan op te groeien, ouder en wijzer te worden, maar bij Baumbach gebeurt dat altijd maar ten dele. 'Veel mensen denken dat ze transformeren als ze opgroeien', zegt hij. 'Maar dat is niet zo, je wordt alleen maar ouder. Als je zo naar anderen kijkt, maakt dat je milder. Je kunt kwaad zijn op je ouders omdat ze zich volgens jou niet volwassen gedragen en er een zootje van maken. Maar als je zelf hun leeftijd hebt, realiseer je je dat je het ook niet allemaal weet. Hopelijk kan dat besef je een beetje gelukkiger maken.'

Ben Stiller en Adam Driver in While We're Young. Beeld null
Ben Stiller en Adam Driver in While We're Young.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden