'Iedereen heeft moeilijkheden met mij'

Peter Stein, boegbeeld van het Duitse theater, regisseert 'The Bassarids' in het Amsterdamse Muziektheater. Stein is een studieus regisseur die precies weet wat hij doet....

Het koor zet massaal in voor de finale, stemmen zwellen aan. RegisseurPeter Stein kijkt vanuit de zaal gespannen toe. Plukkend aan zijn baardje.De repetitie loopt op zijn eind. Plotseling rent hij naar voren, springthet podium op en wijst de koorleden hoe ze zachtjesaan moeten verdwijnen.En passant geeft hij ook de zangeres wat aanwijzingen. Stein, een van deboegbeelden van het Duitse theater, is 68 en opvallend vief.

Oprichter van de Berlijnse Schaubühne, waar hij tot 1985 met groothedenals Bruno Ganz en Jutta Lampe spraakmakende voorstellingen regisseerde,zoals Drie Zusters en Oresteia. Hij verliet het gezelschap in 1985 enheeft er sindsdien geen voet meer gezet. In 1992 was hij hier om deErasmusprijs te ontvangen. Een jaar eerder verbond hij zich aan deSalzburger Festspiele, waar hij fraaie regies afleverde, tot hij in 1998vertrok. Sindsdien reist hij als freelance regisseur door Europa.

Nu staat hij in het Amsterdamse Muziektheater met The Bassarids. Eenonbekende opera uit 1965, maar voor Stein ook een terugkeer naar zijn groteliefde, de Griekse tragedie. Stein: 'Het libretto vertelt De Bacchanten vanEuripides na in een moderne vorm. De auteurs proberen de motivatie van depersonages te verhelderen in psychologische zin. Waarom wordt deordelievende koning Pentheus zo woedend op de Dionysuscultus die zijn rijkbinnenkomt? Zijn moeder gaat mee in die lichtzinnigheid. Hij ziet haarliever als een zuivere, gedisciplineerde vrouw.

'Dionysus zet mensen aan tot zelfdestructie, tot vluchten in een roes.Zo neemt hij wraak omdat zijn cultus in het rijk van Pentheus niet wordterkend. Tenslotte is hij als zoon van Zeus in feite een buitenechtelijkkind. Pentheus is eerst jaloers op hem, vervolgens wordt hij verliefd. Hijtrekt zelfs vrouwenkleren aan. Dat wordt zijn ondergang.'

Stein is een studieus regisseur die precies weet wat hij doet op descène. 'Opera is beperkender dan toneel, maar heeft veel meer emotioneleimpact. Ik ben geen musicus. Het is vleiend dat musici mij toch volkomenaccepteren. Op het toneel probeer ik de gebeurtenissen zo duidelijkmogelijk neer te zetten, zodat je ziet wat er gebeurt. Want door het zingenis de tekst niet altijd verstaanbaar. Er is een Nederlandse boventiteling,ik zou veel liever een Engelse hebben, die taal is veel directer. Donker,niet verklarend.'

Stein is nog steeds een veelgevraagd regisseur. Hierna staat de operaMazeppa van Tsjaikovsky in Lyon op zijn programma, als eerste deel van eentrilogie. Volgend jaar Troilus en Cressida in Edinburgh, Richard II inMoskou. Toch is hij teleurgesteld: na zijn enscenering van de volledigeFaust in 2000, 21 uur lang, tijdens de Wereldexpo in Hannover, regisseerdehij alleen nog in het buitenland. Zijn gespannen verhouding met de Duitsecritici is bekend. Heeft hij Duitsland voorgoed de rug toegekeerd?

'Ik ben te veel vernederd. Niet alleen door de critici, ook detheatermensen willen niets meer van mij weten. Iedereen heeft moeilijkhedenmet mij. Wat ik maak, hoort in hun ogen tot het oude en dode theater.Misschien zijn ze bang voor mij, omdat ik te veel eis.'

Het stemt hem bitter. 'Ik probeer Wallenstein van Schiller al tien jaarergens onder te brengen. Ik neem nota bene zelf geld mee. Drieënhalfmiljoen euro. Faust had ik ook zelf gefinancierd. Waarom dat zo woedend isafgemaakt door de pers, begrijp ik niet.

'Zelfs als ik voorlees, wat ik geregeld doe. In vier avonden lees ik danWallenstein voor met discussie na afloop. Ik heb een manier van lezenontwikkeld waardoor een publiek geboeid raakt. Dat is uitgegroeid tot eenkleine nevenbaan en het lijkt me geen misdaad. Dat vond een criticus wel.'

Zijn enorme ervaring en kennis, draagt hij die over aan een jongegeneratie?

'Ze zijn niet geïnteresseerd. Ik heb dat geprobeerd. In mijn huis inItalië heb ik alle mogelijkheden om studenten te huisvesten. Vorig jaarwas er een groep van de toneelschool in Hamburg. Maar na een week wildenze naar Rome om te shoppen. Ik heb ze weggestuurd. Jonge mensen vinden datze niks meer te leren hebben van zo'n ouwe kakker als ik. Ik vind dat eencatastrofe. Hoe kun je iets nieuws uitvinden als je het oude niet kent? Zeweten niet eens meer wie ik ben. Laatst wilde een student zich met mijlaten fotograferen. Hij kende mijn naam. Ik was apetrots. Maar navraagleerde dat hij het deed voor een artikel over een gezelschap waar ik nooitiets mee te maken heb gehad. Ik ben niet met hem op de foto gegaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.