‘Iedereen heeft moeilijkheden met mij’

Peter Stein, boegbeeld van het Duitse theater, regisseert ‘The Bassarids’ in het Amsterdamse Muziektheater. Stein is een studieus regisseur die precies weet wat hij doet....

Het koor zet massaal in voor de finale, stemmen zwellen aan. Regisseur Peter Stein kijkt vanuit de zaal gespannen toe. Plukkend aan zijn baardje. De repetitie loopt op zijn eind. Plotseling rent hij naar voren, springt het podium op en wijst de koorleden hoe ze zachtjesaan moeten verdwijnen. En passant geeft hij ook de zangeres wat aanwijzingen. Stein, een van de boegbeelden van het Duitse theater, is 68 en opvallend vief.

Oprichter van de Berlijnse Schaubühne, waar hij tot 1985 met grootheden als Bruno Ganz en Jutta Lampe spraakmakende voorstellingen regisseerde, zoals Drie Zusters en Oresteia. Hij verliet het gezelschap in 1985 en heeft er sindsdien geen voet meer gezet. In 1992 was hij hier om de Erasmusprijs te ontvangen. Een jaar eerder verbond hij zich aan de Salzburger Festspiele, waar hij fraaie regies afleverde, tot hij in 1998 vertrok. Sindsdien reist hij als freelance regisseur door Europa.

Nu staat hij in het Amsterdamse Muziektheater met The Bassarids. Een onbekende opera uit 1965, maar voor Stein ook een terugkeer naar zijn grote liefde, de Griekse tragedie. Stein: ‘Het libretto vertelt De Bacchanten van Euripides na in een moderne vorm. De auteurs proberen de motivatie van de personages te verhelderen in psychologische zin. Waarom wordt de ordelievende koning Pentheus zo woedend op de Dionysuscultus die zijn rijk binnenkomt? Zijn moeder gaat mee in die lichtzinnigheid. Hij ziet haar liever als een zuivere, gedisciplineerde vrouw.

‘Dionysus zet mensen aan tot zelfdestructie, tot vluchten in een roes. Zo neemt hij wraak omdat zijn cultus in het rijk van Pentheus niet wordt erkend. Tenslotte is hij als zoon van Zeus in feite een buitenechtelijk kind. Pentheus is eerst jaloers op hem, vervolgens wordt hij verliefd. Hij trekt zelfs vrouwenkleren aan. Dat wordt zijn ondergang.’

Stein is een studieus regisseur die precies weet wat hij doet op de scène. ‘Opera is beperkender dan toneel, maar heeft veel meer emotionele impact. Ik ben geen musicus. Het is vleiend dat musici mij toch volkomen accepteren. Op het toneel probeer ik de gebeurtenissen zo duidelijk mogelijk neer te zetten, zodat je ziet wat er gebeurt. Want door het zingen is de tekst niet altijd verstaanbaar. Er is een Nederlandse boventiteling, ik zou veel liever een Engelse hebben, die taal is veel directer. Donker, niet verklarend.’

Stein is nog steeds een veelgevraagd regisseur. Hierna staat de opera Mazeppa van Tsjaikovsky in Lyon op zijn programma, als eerste deel van een trilogie. Volgend jaar Troilus en Cressida in Edinburgh, Richard II in Moskou. Toch is hij teleurgesteld: na zijn enscenering van de volledige Faust in 2000, 21 uur lang, tijdens de Wereldexpo in Hannover, regisseerde hij alleen nog in het buitenland. Zijn gespannen verhouding met de Duitse critici is bekend. Heeft hij Duitsland voorgoed de rug toegekeerd?

‘Ik ben te veel vernederd. Niet alleen door de critici, ook de theatermensen willen niets meer van mij weten. Iedereen heeft moeilijkheden met mij. Wat ik maak, hoort in hun ogen tot het oude en dode theater. Misschien zijn ze bang voor mij, omdat ik te veel eis.’

Het stemt hem bitter. ‘Ik probeer Wallenstein van Schiller al tien jaar ergens onder te brengen. Ik neem nota bene zelf geld mee. Drieënhalf miljoen euro. Faust had ik ook zelf gefinancierd. Waarom dat zo woedend is afgemaakt door de pers, begrijp ik niet.

‘Zelfs als ik voorlees, wat ik geregeld doe. In vier avonden lees ik dan Wallenstein voor met discussie na afloop. Ik heb een manier van lezen ontwikkeld waardoor een publiek geboeid raakt. Dat is uitgegroeid tot een kleine nevenbaan en het lijkt me geen misdaad. Dat vond een criticus wel.’

Zijn enorme ervaring en kennis, draagt hij die over aan een jonge generatie?

‘Ze zijn niet geïnteresseerd. Ik heb dat geprobeerd. In mijn huis in Italië heb ik alle mogelijkheden om studenten te huisvesten. Vorig jaar was er een groep van de toneelschool in Hamburg. Maar na een week wilden ze naar Rome om te shoppen. Ik heb ze weggestuurd. Jonge mensen vinden dat ze niks meer te leren hebben van zo’n ouwe kakker als ik. Ik vind dat een catastrofe. Hoe kun je iets nieuws uitvinden als je het oude niet kent? Ze weten niet eens meer wie ik ben. Laatst wilde een student zich met mij laten fotograferen. Hij kende mijn naam. Ik was apetrots. Maar navraag leerde dat hij het deed voor een artikel over een gezelschap waar ik nooit iets mee te maken heb gehad. Ik ben niet met hem op de foto gegaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden