‘Ieder z’n eigen wereld’

Wilde dieren. Oude mensen. Kinderen. Een Hollywoodster. Zand. Heel veel zand. Regisseur Threes Anna is niet het type dat de makkelijke weg kiest, blijkt uit de ingrediënten van het sprookjes-achtige The Bird Can’t Fly....

De website van The Bird Can’t Fly is nét af, laat Threes Anna op haar laptop zien. Op de achtergrond een shot, waarin Barbara Hershey, een rolkoffer voortslepend, over een duin komt lopen. Een klein zwart figuur in een verblindend witte vlakte. ‘Dit exacte beeld zit niet in de film’, flapt Anna er dan uit – iets dat haar op hetzelfde moment verbaast.

Ze was in alle drukte zelf alweer vergeten dat dit shot is kwijt geraakt. Ergens in de post, tussen het lab in Zuid-Afrika dat de film ontwikkelde en Anna’s bovenetage in Amsterdam. ‘Elke andere scène was geen ramp geweest. Maar deze, uitgerekend deze. Die moest over.’ Ook al was er geen geld meer om Anna zelf naar Zuid-Afrika te vliegen. Ze regisseerde via internet. Gelukkig had er de eerste keer een videoband meegelopen en kon ze precies laten zien hoe ze het wilde. ‘Maar de lucht is toch iets anders.’

Of het nu door haar vasthoudendheid komt of haar naïef enthousiasme: wat Threes Anna (1959), pseudoniem voor Threes Schreurs, wil, gebeurt ook. Ze begon haar loopbaan bij de theatergroep Dogtroep zonder theaterervaring en was er van 1989 tot 1999 artistiek leider. Ze schreef haar eerste boek zonder schrijfervaring, aanvankelijk omdat haar speelfilmdebuut meer tijd kostte dan ze had verwacht. Negen jaar deed ze over The Bird Can’t Fly, waarin Melody terugkeert naar haar oude dorp Fairlands voor de begrafenis van haar dochter.

Ze nam een kijkje in Bollywood en Hollywood, schreef bijna dertig versies van het script en vond door haar werk voor Dogtroep voldoende privé-personen die in haar project wilde investeren – het Filmfonds wees haar aanvragen telkens af.

Gebrek aan ervaring en weinig budget: dat zijn dan nog problemen waar vrijwel iedere beginnende regisseur tegenaan loopt. Maar Anna had grootse ideeën.

Telt op haar vingers: ‘Een internationale productie. Met wilde dieren. Een zandstorm. Oude mensen. Kinderen. Een Hollywoodster. In de woestijn. Waarom?’ Lachend: ‘Wist ik veel dat al die dingen beginnend regisseurs wordt afgeraden. Ik laat me leiden door locaties en het gevoel dat ik erbij heb: omdat ik het in de woestijn wilde laten spelen, had ik er bijvoorbeeld al nooit een Nederlandstalige film van kunnen maken.’

Bovendien, zo zegt ze, heeft ze een onwrikbare overtuiging dat alles kan. ‘Misschien komt het door mijn ervaring bij Dogtroep. Welke idiote dingen we ook verzonnen, het lukte altijd. Of we nu met het vliegtuig van het Rode Leger naar Oezbekistan wilden vliegen, of als eerste groep in Zuid-Afrika spelen na de culturele boycot.’

Het was tijdens zo’n theatertour in Zuid-Afrika dat het eerste idee voor The Bird Can’t Fly ontstond. ‘Op een struisvogelfarm zag ik een man, oude Japie, met allemaal kuikens om zich heen. En als die man opstond, liepen ze achter hem aan. Ze dachten dat hij hun moeder was, en hij bleef bij ze, dag en nacht. Briljant, dacht ik. Dat wil ik in een voorstelling. Maar toen veranderde opeens alles. Gingen mensen dood.’

Dat was 1998. Het jaar waarin haar grote liefde en collega Marco Biagioni en Dogtroep-acteur Wieger Woudsma tijdens een kanotocht in Frankrijk omsloegen. Ze verdronken. In de periode daarna verliet Anna Dogtroep en besloot een film te maken, geïnspireerd op zuidelijk Afrika. ‘Ik heb het scenario geschreven toen ik vol in de rouw zat. Zoals hoofdrolspeelster Melody aan het begin van de film een telefoontje krijgt: zo kreeg ik ook te horen dat mijn man overleden was.’ Ze interviewde 55 Afrikanen – een dwarsdoorsnee van de bevolking – als research. ‘Omdat ik toen net drie maanden weduwe was, gingen de vragen misschien meer over verdriet, dood, hoop en verwachtingen dan ik aanvankelijk bedacht had. Maar eigenlijk ben ik nooit geïnteresseerd in wát ze zeggen. Ik wil zien hoe ze het zeggen en wanneer, hoe ze bewegen, wat ze aanhebben, en hoe ze hun huis inrichten.’

De beelden uit The Bird Can’t Fly zijn rechtstreeks terug te voeren naar beelden die ze in haar hoofd verzamelde. Een begrafenis van een jongen die ze meemaakte in struisvogelgebied bijvoorbeeld, waarbij de vogels voortdurend nieuwsgierig rondom de rouwceremonie liepen. Een kinderleger dat voor haar neus opdook in Johannesburg. Een mijnwerkershuisje dat ze bezocht, zo’n twintig jaar geleden al, waarbij een trap eindigde in zand. Sprookjesachtige illustraties bij een verhaal over afscheid, de manier waarop mensen met verdriet omgaan en hoe moeilijk het is om dat te delen.

En toch. Het zijn in de eerste plaats beelden die haar fascineren of raken. ‘Ik bedenk dat het heel mooi is dat zo’n dorp onder het zand ligt. En pas veel later zegt iemand: dat is een metafoor voor begraven. Dan denk ik: oh ja! Zo kun je het ook zien.’

De relatie tussen mens en omgeving fascineert haar. Ze haalde haar kindacteurs uit een nabijgelegen township; ze gaf Hollywoodster Hershey een rondleiding door de armste township van Kaapstad. ‘Verplichte kost, vond ik. Zodat ze ervaart dat Zuid-Afrika meer is dan haar vijf-sterren-hotel.’

In haar filmdorp Fairlands is de natuur de baas, het zand en de struisvogels. The Bird Can’t Fly is de eerste speelfilm waarin een mannetjes-struisvogel zit. ‘Het zijn heel domme beesten, groot en paniekerig. Levensgevaarlijk: ze bijten je niet dood, maar vertrappen je. Als ze getraind zijn, betekent dat eigenlijk alleen dat ze niet schrikken van de microfoon. Een leeuw africhten is makkelijker.’

‘Voor de opnames werden die beesten met een loopkooi aangeleverd. Doodse stilte. Niemand bewoog. De vogels waren in charge. En wij gingen net zo lang door totdat we het shot hadden.’

De natuur is uiteindelijk altijd sterker, denkt Anna. Zoals in The Bird Can’t Fly het dorp is overdekt door zand, zo ziet Anna al vissen voor zich in het Paleis op de Dam. ‘Ik vind het een fascinerend idee dat hier over 400 jaar waarschijnlijk niemand meer woont.’

Een waarschuwing is de film niet. ‘Doe maar met die polders en dijken. Dat hoort bij het leven. Iedereen maakt zijn eigen wereldje waar hij veilig denkt te zijn. Maar elk moment kan de telefoon gaan en is alles anders. Dat zijn de nachtmerries. Je hebt het leven niet in de hand, ook al zorg je dat je gelukkig of gezond bent. Je moet het gewoon laten gebeuren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden