Interview

Ideën is mix van aforismen, parabels en denkbeelden

Vanavond gaat Ideën - naar Multatuli - in première, de nieuwe voorstelling van 't Barre Land en Maatschappij Discordia. Het werk wordt voor het eerst opgevoerd.

'In Woutertje kun je jezelf verliezen' Beeld V. van den Berg
'In Woutertje kun je jezelf verliezen'Beeld V. van den Berg

Ideën is een lekker eigenwijze mix van aforismen, parabels en denkbeelden, met het ontroerende Woutertje Pieterse als kern. Een gesprek met makers Margijn Bosch, Jorn Heijdenrijk (foto links) en Czeslaw de Wijs.

'Misschien is niets geheel waar, en zelfs dát niet.'

JH: 'Nummer 1 van wat eigenlijk één groot, genummerd dagboek is, met wat zich zo dagelijks voordoet. Het liefst wilde hij een krant maken, maar dat kon-ie niet betalen. Dus pent hij zijn 'ideën' neer, bundelt ze eens in de zoveel tijd, en daarop kan men zich inschrijven. Hij wil zo snel mogelijk reageren - en fulmineren.'

MB: 'Maar als je er zo maar eentje uitpikt en isoleert, doe je het geheel geen recht. Het is een prisma van ideeën, daarin zit de kracht.'

'Ideën', daar ontbreekt een e?

MB: 'Multatuli is altijd bezig met taal. Er is dan net weer een nieuwe spelling ingevoerd; daar maakt-ie zich kwaad om en hij zet er een eigen versie tegenover. Hij houdt bovendien van zo economisch mogelijk. Als er een letter uit kan, is dat meegenomen.'

Een opgewonden standje wel?

CdW: 'Hij is heel gedreven in zijn pogingen de maatschappij te analyseren, de actualiteit aan te pakken en foute mechanismen bloot te leggen. Daarin laat-ie weinig onbesproken: zeden, godsdienst, taal, staatsinrichting, emancipatie. Maar altijd met een enorme humor.'

MB: 'De omslagmomenten vind ik het mooist: het ene moment is-ie driftig bezig de wereld te verbeteren om plots over te schakelen op een sprookje of een parabel, om te relativeren. En ja, vaak heel geestig.'

JH: 'Dat zit 'm ook in zijn overdrijving. Iets grotesk maken om het duidelijk te krijgen. '

MB: 'Het woord poppenkast valt geregeld tijdens onze repetities.'

En binnen dat alles ligt dat juweeltje: Woutertje Pieterse, ankerpunt van de voorstelling.

CdW: 'In Woutertje Pieterse kun je jezelf echt verliezen, zó ontroerend en mooi geschreven: het verhaal van een gevoelig jongetje met een verbeeldingskracht te groot voor zijn benauwende omgeving. Daarin komen alle ideeën samen, zonder dat iets wordt benoemd of uitgelegd. Even daarvoor kondigt hij dat aan met de hartekreet: 'Wat poëzie, myn God, opdat ik niet verga van walging over zooveel walglyks òm my!'

'Hierin zie je de strijd van de schrijver, die klem zit tussen de maatschappelijke kwesties waarvoor hij zich sterk wil maken en zijn kunstenaarschap. 'Woutertje' is uitgegeven als aparte roman, maar het hoort wat ons betreft ingebed in Ideën.'

JH: 'De betrokkenheid en humaniteit die hij voorstaat, willen we opnieuw voor het voetlicht brengen, met zijn brille, zijn geestdrift. '

Multatuli

Multatuli is het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker (1820-1887), schrijver geboren in de Korsjespoortsteeg in Amsterdam. Multatuli ('Ik heb veel (leed) gedragen') is bij een groot publiek bekend om zijn Max Havelaar of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappy uit 1860. Daarnaast vormen de Ideën zijn hoofdwerk. Ze verschijnen tussen 1862 en 1877 in zeven bundels en bevatten een roman (De geschiedenis van Woutertje Pieterse), een toneelstuk (Vorstenschool) en betogen, artikelen en essays.

Multatuli schaaft voortdurend aan deze teksten, die hij consequent in zijn eigen spelling publiceert. De theatercollectieven 't Barre Land en Maatschappij Discordia zijn befaamd om hun voorstellingen op basis van groot literair werk. Voor hun Ideën baseren zij zich op de eerste bundel.

Nog eentje dan.

Alledrie: ''Denk, peins, overweeg ... twyfel ... overweeg nogmaals, en weder, en nogeens ... altyd door, altyd op-nieuw. Rek uw begrip tot de uiterste grens der mogelykheid van kennen, kunnen, weten, en begrypen.''

MB: 'Dat is toch mooi? Dat is een opdracht'.

CdW: 'Een opdracht. Een motto.'

Ideën, van 17 t/m 26/3 in Frascati, Amsterdam, tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden