Icy en Sot: liever cel in New York

Let her be free, werk op canvas over de hoofddoek.Beeld Beeld Icyandsot.com

Het had een reünie moeten worden met hun vrienden uit Iran. Maar tot grote teleurstelling van de stencil art-kunstenaars Icy en Sot uit New York krijgen hun oude graffitimakkers uit Tabriz geen visum om naar Nederland te komen voor een gezamenlijke expositie van hun werk in Amsterdam.

Icy (30) en Sot (25) verlieten zelf in 2012 op een tijdelijk visum hun vaderland om in New York te gaan wonen en werken. De VS verleenden hun politiek asiel, nu wachten ze op een permanente verblijfsvergunning.

De twee broers, die ook wel de 'Banksy's van Iran' worden genoemd, naar de wereldberoemde graffiti-artiest Banksy, vertellen vanavond in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam over hun werk. Vanaf zaterdag is er een expositie in ABC Treehouse.

Beeld Marijn Scheeres

Levendige underground

Westerse kunst is sinds de islamitische revolutie van 1979 verboden in Iran, dat wordt geleid door ayatollah Khamenei. Wie wordt betrapt, kan gevangenisstraf, boete of zweepslagen krijgen opgelegd. Daarom bloeit er een levendige underground van muzikanten, filmmakers, dansers en andere kunstenaars die zo onopvallend mogelijk proberen te werken.

De graffitiscene in Iran is heel klein, vertelt Sot, een hippe twintiger met een petje over zijn krullen in een café in Amsterdam-West. 'Zo'n zes tot acht mensen in het hele land doen eraan.' Zelf begonnen ze in de skaterswereld, met het plakken van stickers. Via internet ontdekten ze de stencilkunst, waarbij sjablonen worden overgespoten. Die is zeer geschikt om underground te doen, zegt Sot. 'Je snijdt de sjablonen van te voren en het echte werk, spuiten in de openbare ruimte, is binnen een paar minuten gebeurd.'

Vastgehouden

Ze plaatsten afbeeldingen van hun werk op internet, want in Iran werden de muren altijd zo snel mogelijk weer overgeschilderd. Oorlog, vrede, hoop, wanhoop en mensenrechten zijn belangrijke thema's voor het duo. Veel van hun vroege werken worden gekenmerkt door mensen die zijn geblinddoekt of van wie het zicht op de een of andere manier is beperkt.

Icy en Sot zien in stencil art hun ideale uitingsvorm. 'Het is direct, je bereikt er veel mensen mee, doorbreekt hun routines en zet ze hopelijk aan het denken', zegt Icy, de meer bedachtzame van het duo.

Uit handen blijven van de politie lukte soms wel, soms niet, beschrijft hij. 'De religieuze politie kan je van alles beschuldigen, satanisme bijvoorbeeld. We zijn wel eens gearresteerd en hebben toen een formulier moeten ondertekenen dat we het nooit meer zouden doen. Een andere keer zijn we acht dagen vastgehouden omdat we met een Nederlandse documentairemaakster hadden gepraat.'

Icy en Sot werkten in het Iran van oud-president Ahmadinejad, een conservatieve hardliner, die in 2013 plaatsmaakte voor de gematigde hervormer Rohani. Onder hem lijkt er voorzichtig iets meer vrijheid te komen, maar Icy en Sot blijven voorzichtig. 'Volgens onze vrienden is de situatie nog niet veranderd.'

Nu ze in New York wonen, worden hun thema's internationaler: over de macht van frisdrankgigant Coca Cola en wapenbezit in de Verenigde Staten. En nu zijn de broers voor het eerst in Europa. Ze komen net van een festival in Noorwegen en hebben Berlijn, Italië en Barcelona nog voor de boeg.

Overal willen ze hun stempel achterlaten, ook in Amsterdam hebben ze al een paar werken gemaakt. Ook hier is dat illegaal. Hun ogen glinsteren. 'Tuurlijk, het is ook gewoon spannend', zegt Icy. En gearresteerd worden in het Westen is een stuk minder erg dan in Iran, grinnikt Sot. Ze kunnen de vergelijking maken, na enkele arrestaties in New York.

Op de terugweg kijkt Sot naar een flat waarop fantasieloze witte bloemen zijn geschilderd. 'Daar zouden we iets mee kunnen', taxeert hij. 'We zouden wel een ladder nodig hebben, maar wie weet.'


Expositie 13-14/11 in ABC Tree House, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden