ICP nu beroemd van BIMhuis tot in Peking

'U kunt allemaal meezingen', aldus Misha Mengelberg, uiteraard naast de microfoon, zodat weinig luisteraars het opvingen en niemand op de uitnodiging inging....

FRANK VAN HERK

ICP Orchestra, BIMhuis, Amsterdam, 30 november.

Samen met Willem Breuker, die zich al vrij snel genoodzaakt zag voor zichzelf te beginnen, richtten Mengelberg en Bennink in 1967 de ICP op, om de bezem te halen door het stoffige klimaat binnen en buiten de muziek. Men schopte tegen de verstarde structuren in de klassieke wereld, tegen slaafse navolging van Amerikaanse voorbeelden in de jazz, tegen de burgermanscultuur en de rechtse maatschappij. Nu de heren zelf in hun stiel de gevestigde orde vertegenwoordigen, is alleen de muziek die ze ontwikkeld hebben nog van belang. Improvisatie die gestuurd wordt door spelletjes, interactie tussen de muzikanten en constructies uit de eigentijdse gecomponeerde muziek, en die de resultaten van 'klankonderzoek' uit de free jazz toepast met ironische terughoudendheid - ze hebben er tientallen geestverwanten in meegesleept en een misschien wel typisch Nederlandse variant van de jazz in het leven geroepen.

Mengelberg is nog altijd een van de grootste componisten van deze stijl. Hij speelt met de onderdelen ervan als een kind met een blokkendoos, dat bouwwerken neerzet die niets concreets voorstellen, geen huizen of kastelen, maar opeenstapelingen van vormen en kleuren die op zichzelf kunnen staan. Al is het natuurlijk ook wel eens leuk als ze in elkaar donderen.

Dat onbevangene zit tevens in de vaak onreduceerbaar simpele melodietjes, maar de manier waarop ze toegepast worden verraadt naast intuïtie ook veel sluwe intelligentie. Die wordt ook ingezet om de bijdragen van de andere musici te redigeren. Hij zit vaak lange tijd achter de piano toe te kijken, om dan ineens iets uitdagends of remmends te spelen, of een scherpe bocht in te slaan. Hierbij gaat het er vaak om te zien wat nog nét kan: hoe lang blijft iets leuk, hoe kaal kan een arrangement zijn en toch nog de lijn genoeg inkleuren, hoe druk mag het worden voor de chaos toeslaat.

Bennink zorgt voornamelijk voor de warmte in de muziek, het hart. Hij is een van de meest meeslepend swingende drummers van de geïmproviseerde muziek, en kan naast veel theatrale donder en bliksem ook intens fluisteren met de brushes, tot de spanning onder de huid kruipt. Ook de overige muzikanten uit de Pool behoren tot de top in wat ze doen, zoals rietblazers Michael Moore en Ab Baars, en trombonist Wolter Wierbos, een perfecte uitvoerder die toch altijd zichzelf speelt.

In elke van de drie korte maar bevredigende sets werd ook een 'Ellington-Mix' gespeeld, bewerkingen van achtereenvolgens The Mooche, Solitude en Mood Indigo. Ze bliezen de geest van de stukken in een ander lichaam, zoals ook te horen is op de cd Bospaadje Konijnehol I.

Mengelberg en Bennink hebben inmiddels een internationale reputatie. De Amerikaanse experimenteerder John Zorn is een fan. Hun roem strekt zich sinds deze maand ook uit tot Peking, waar ze optraden met trombonist George Lewis, terwijl de pianist eveneens solo-concerten gaf in Hong Kong en Australië. Volgens CNN Interactive maakten 'Hanna Benin en Mica Mengelberg' grote indruk.

Frank van Herk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden