Huub Stapel geeft kleur aan nogal saaie thriller

De Engelse toneelschrijver Michael Frayn heeft een fascinatie voor Duitsland en de naoorlogse politiek van dat land. Over een dramatische periode daarin - de val van bondskanselier Willy Brandt - schreef hij een toneelstuk: Democracy, in Londen een groot succes en in Nederland nu opgevoerd door het Nationale Toneel....

Een mannen-in-pak-stuk is het, dat zich afspeelt tussen bureaus en archiefkasten. Een politieke thriller heet het, handelend over de spionage-affaire die Brandts deconfiture inleidde.

Frayn scheef Democraten in 2003, maar de gebeurtenissen spelen zich dertig jaar daarvoor af. De uit Oost-Berlijn gevluchte Günther Guillaume weet zich binnen de staf van de immens populaire Willy Brandt op te werken tot diens persoonlijk assistent.

Zijn hoogste doel, het dragen van Willy's tas en het afscheuren van vertrouwelijke telexberichten, weet hij te bereiken door het etaleren van zijn onmetelijke trouw aan de bondskanselier en zijn non-conformisme. De rest van de heren politici (ministers, bondsdagleden, partijvoorzitters) kijkt daar geamuseerd naar en laat hem begaan.

Wij, het publiek, weten van meet af aan dat het niet pluis is met Günther. In een-tweetjes met zijn Oost-Duitse opdrachtgever worden we het spionageverhaal ingetrokken. Schouderophalend, dat wel, want echt heel spannend is het allemaal niet. Günther moet de kanselier gewoon goed in de gaten houden, vooral wat betreft zijn Ost-Politik en de verhouding tot Amerika.

Dat gebeurde in die tijd met het stiekem kopiëren van telexberichten en agenda-aantekeningen. Het stuk biedt daarmee een kijkje in de keuken van het politieke bedrijf, maar dat levert geen nieuwe inzichten op. In deze bedrijfstak telt maar één ding: het onderuithalen van degene die succes heeft. Macht corrumpeert.

Eigenlijk is Democraten tamelijk saai teksttoneel, dat het niet moet hebben van de spannende politieke intriges. Frayn heeft de ware gebeurtenissen zo getrouw mogelijk weergegeven in een tamelijk onhandige dramatische vorm: de terzijdes naar het publiek en het schakelen tussen dialoog en monoloog doen af en toe onbeholpen aan.

De regie van Peter de Baan is keurig, veel meer valt er niet over te zeggen. De mannen komen op, gaan af, meestal opzichtig spelend dat ze opgewonden zijn. Maar de gekte van het politieke bedrijf, de sluwheid, de trucs - ze weten het niet over te brengen. Het zouden net zo goed kantoormannetjes van een verzekeringsmaatschappij kunnen zijn. Op Rik van Uffelen na, die SPD-fractievoorzitter Wehner een prachtige geagiteerdheid meegeeft.

Günther Guillaume wordt gespeeld door Stefan de Walle, een begenadigd toneelspeler met bijzondere komische kwaliteiten, die hier echter niet op zijn plaats zijn. Hij speelt de spion als een vrolijke Frans, die flierefluitend en knipogend door de kanselarij fladdert. Zo naïef dat het ongeloofwaardig is dat hij een hoger politiek doel zou nastreven.

Wat de voorstelling uiteindelijk op momenten interessant maakt, is de rolopbouw van Huub Stapel (Willy Brandt). Brandt had een ingewikkeld karakter, introspectief en twijfelend en Stapel geeft daaraan prachtig gestalte. Dat in zichzelf gekeerde, die depressie die voortdurend op de loer ligt, die tranen die als vanzelfsprekend komen - het is mooi om naar te kijken.

Stapel speelt ingetogen, ieder woord een betekenis gevend, en met een subtiele mimiek. In de toekomst wil deze acteur, zo zei hij in een interview, zich vooral op het toneel toeleggen. Daar kan dat toneel alleen maar blij mee zijn.

Bij de première van Democraten in de Haagse schouwburg zaten veel Nederlandse politici in de zaal. Minister Hoogervorst applaudisseerde, zonder kotsgebaar. Opvallend veel D66-politici ook (Dittrich, Pechtold, Brinkhorst). Misschien hebben ze er nog iets van opgestoken.

Hein Janssen


T/m 23 december.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.