Hussel Michelangelo en Van Eyck dooreen en je krijgt Pourbus: Italiaans ogende taferelen in Museum Gouda

Die Italiaanse invloed zie je goed in Pourbus’ haarscherpe portretten van Brugse burgers.

Pieter Pourbus, Meester-schilder uit Gouda, Museum Gouda, t/m 17/6.

Portret van een jonge vrouw - Pieter Pourbus Beeld .

Valt er nog wat moois te ontdekken, daar in de vaste collectie schilderkunst van Museum Gouda? Jawel, maar de spoeling is dun. Bol's schuttersstuk van de Goudse krijgsraad, een strand met parasol van Arntzenius, twee lezende meisjes door diezelfde Arntzenius en een anatomisch ondoorgrondelijke engel van Redon – tot zover de om-reiskunst, aldaar. Wie nog eens teruggaat, doet dat voor een spraakmakende expositie. Pieter Pourbus: Meester-schilder uit Gouda is er zo een.

Die ondertitel is een fijn staaltje marketing. Waarheidsgetrouwer was geweest: Pourbus: Meester-schilder uit Brugge. Immers, Pourbus werd weliswaar geboren in Gouda en ontving in latere jaren een opdracht uit die stad, maar het was het ‘Athene van het Noorden’ (Erasmus) waar hij een atelier runde, gildelid was, een gezin stichtte, stierf. Tegen de tijd dat Pourbus zich er in 1543 vestigde, verkeerde de stad in haar nabloei. Brugge kon bogen op ‘schoone plaetsen’ en ‘vrouwpersoonen’, maar was als havenplaats voorbijgestreefd door het oostwaarts gelegen Antwerpen. Er was een gebrek aan echt goede schilders. Pourbus sprong in dat gat.

Kunstenaarsbiograaf Karel van Mander, balling in Brugge op de vlucht voor de Spaanse furie, noemt de kunstenaar ‘eenige der besonderste’, een opinie die indertijd breed werd gedeeld. Pourbus clientèle reikte tot buiten de Brugse stadsmuren, helemaal tot op de Canarische eilanden. Hij was een gedreven en ook meeslepende schilder, een trefzeker portrettist en slimme regisseur van Bijbel-scènes, een man met een gladde, gedetailleerde en ook hartstochtelijke stijl waarin de Noordelijke en Zuidelijke traditie elkaar ontmoetten. Hij belichaamde de Vlaams-Italiaanse connectie. Hussel Michelangelo en Van Eyck dooreen en je krijgt hem.

Een plek waarin je die Italiaanse invloed goed ziet, is in Pourbus’ haarscherpe portretten van voorname Brugse burgers, zoals daar bijvoorbeeld waren Jan van Eyewerve en zijn Jacquemyne Buuck. Hun kleding is zwart. Hun kragen zijn hoog. Hun houding: aan de stijve kant. Ze zijn als sluimerende vulkanen, deze mensen met hun onpeilbare blikken en voorbeeldig gereserveerde voorkomen. Wie eenmaal begonnen is ze te bekijken, durft zijn ogen niet meer van ze los te maken.

Het historiestuk dat Italiaans aandoet - de Verkondiging aan Maria (Annunciatie) Beeld .

Wat ook Italiaans aandoet, is een historiestuk als De Annunciatie (uit de eigen collectie). Pourbus schilderde het moment waarop de engel zijn intrede doet en dat deed hij naar goed Italiaans gebruik, dat wil zeggen: met een perspectivisch correct tegelvloertje en gewaden die lijken te rimpelen in een buiten beeld staande windmachine. Alles hier is ruimte en helderheid en zoals wel vaker: de figuren lijden daar enigszins onder. Ze hebben iets kunstmatigs. Maria’s houding is al wat aan de geforceerde kant (meer: Tada, ik heb een taart gebakken! dan: Help, wat gebeurt me nu!) en Gabriël staat er helemaal  vreemd bij. Met zijn haaks op de vloer geplaatste rechtervoet en stijve bovenlichaam lijkt hij niet voor- maar achteruit te bewegen, als was hij de eerste moonwalkende engel. Evengoed: gaat dat vooral zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.