Review

Humoristische Don Giovanni met uitmuntend acteerwerk

Concert (opera) - De Nederlandse Reisopera

Humor in de opera is vaak aan de platte kant, maar pakt hier goed uit. De vrouwelijke Don Giovanni van de Reisopera is vooral grappig. Ook in het acteerwerk blinkt deze productie uit, iedereen is zich continu bewust van zijn rol.

De Nederlandse Reisopera blinkt uit in visuele aansluiting en acteerwerk. Iedereen is zich continu bewust van zijn rol. Beeld Marco Borggreve

Krijg je een andere Don Giovanni als je er een vrouwelijke regisseur en een vrouwelijke dirigent op zet? De gewetenloze, moordende en verkrachtende womanizer wordt in Mozarts gelijknamige opera nog maar al te vaak neergezet als vrijbuiter, als antiheld om wiens streken je ook wel moet lachen - zo iemand die onmiskenbaar niet deugt, maar als deugniet overal mee wegkomt.

Natuurlijk: de genderblik is (gelukkig) niet exclusief voorbehouden aan vrouwen. Toch koos de Nederlandse Reisopera bewust voor een vrouwelijk team om een nieuwe productie op te zetten. Om nog een andere reden, viel in het programmaboekje te lezen: vrouwen spelen nog steeds een te kleine rol in de operawereld.

Don Giovanni

Klassiek
Door: De Nederlandse Reisopera en het Orkest van het Oosten o.l.v. Julia Jones
Regie: Jo Davies
Gezien: 4/3, Wilminktheater Enschede
Tournee t/m 8/4

Nadruk op omgeving

Als regisseur werd Jo Davies aangetrokken, die producties maakte bij grote huizen als de English National Opera en het Royal Opera House. Zij beloofde een Don Giovanni waarin ze de nadruk zou leggen op zijn omgeving: hoe kan zo'n systeem bestaan waarin iedereen Don Giovanni zijn gang laat gaan? De door hem verleide en misleide vrouwen zouden sterk zijn, niet louter slachtoffers. Bovendien maken ook zij de Don tot wat hij is.

Las je dat soort teksten, dan zou je eerder een calvinistische (schuld, schuld, schuld) dan een feministische Don Giovanni verwachten. Dat eerste werd het sowieso niet - het decor is speels en in jarenzeventigsfeer - en dat laatste is het maar tot op zekere hoogte. Want hoe je het ook wendt of keert: de tekst van Lorenzo da Ponte biedt te weinig ruimte om van een Donna Elvira (die geschokt de waslijst aan veroveringen van haar minnaar aanhoort) een powervrouw te maken, al geef je haar een kort pittig kapsel.

Subtiliteit

Het fijne was nu juist dat deze Don Giovanni, die zaterdagavond in première ging in het Wilminktheater in Enschede, helemaal niets dweperigs heeft. De feministische verwijzingen zijn zeer subtiel aangebracht. Het zijn de geplaagde vrouwen Zerlina, Elvira en Anna die aan het slot de aan een ziekenhuisbed vastgeketende Don een fataal spuitje toedienen.

Nee, de Don Giovanni van de Reisopera is vooral grappig. Humor in de opera is vaak aan de platte kant, maar hier pakt alles goed uit. De Don die de als fladderende zigeunerin afgeschilderde Zerlina op haar trouwdag van achteren neemt in de caravan: tsja, denk je eerst, maar de manier waarop hij verstrikt raakt in haar trouwjurk, maakt de zaal aan het grinniken.

Over de hele linie was de cast sterk. Ales Jenis, die de titelrol vertolkt, is vocaal geen al te dominante Don, maar fijn om naar te luisteren. Anna Grevelius maakte indruk als Donna Elvira en in de tweede akte oogstte Anita Watson (Donna Anna) applaus met vocaal werk dat even innemend als krachtig was. Silvia Moi zette als Zerlina een koddig, naïef meisje neer.

Lees verder onder de foto.

De manier waarop de Don verstrikt raakt in Zerlina's trouwjurk, maakt de zaal aan het grinniken. Beeld Marco Borggreve

Want ook daarin blinkt deze productie uit: het acteerwerk. Iedereen is zich continu bewust van zijn rol. Ook visueel sluit alles op elkaar aan: de lange, Frankenstein-achtige Lukas Jakobski zag er écht uit als Commendatore, liggend op een tafel in een mortuarium.

De zangers werden meer dan verdienstelijk bijgestaan door het Orkest van het Oosten, dat onder leiding stond van Julia Jones, die al vele Don Giovanni's dirigeerde. Ze hield de vaart erin bij het orkest, dat gedurende de avond steeds beter ging spelen, en de wisselwerking met de zangers was uitstekend.

Het is opnieuw een fantastische prestatie van de Nederlandse Reisopera, die het met een klein budget steeds weer voor elkaar krijgt gedenkwaardige producties te maken. De helderheid waarmee het verhaal wordt verteld, maakt deze productie bovendien tot een ideale instap-Don Giovanni.

Opera met komische noten

Destijds schiep zijn opera verwarring, Mozart zelf zou zijn Don Giovanni labelen als een (komische) 'opera buffa'.

Don Giovanni van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) is een hoop wél (geniaal, bijvoorbeeld), maar ook een hoop niet. De opera, die in 1787 in première ging in Praag, liet zich moeilijk categoriseren in een tijd waarin theaters nog strikt alleen komische, serieuze en Italiaanse of anderstalige opera's uitvoerden. Mozart zou zijn Don labelen als een (komische) 'opera buffa', maar het verhaal heeft ook tal van serieuze elementen. En dan is daar nog het bovennatuurlijke aspect: tegen het einde schuift de Commendatore (aan het begin van de opera vermoord door Don Giovanni) aan voor een souper met de Don. Zo'n mengvorm werd ook wel 'dramma giocoso' genoemd.

Tijdens de souperscène doet Mozart trouwens nog wat leuks. Hij samplet zichzelf: er klinken een paar bekende melodieën ter vermaak van de gast, de hits van het moment. Eén van de nummers is Non più andrai. Uit Mozarts eigen Le nozze di Figaro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.