de week in boekenOnno Blom

Hugo Claus luisterde naar God noch gebod

Hugo Claus  was de ongrijpbaarheid zelve, liet zich nooit gevangen nemen.  Beeld ANP
Hugo Claus was de ongrijpbaarheid zelve, liet zich nooit gevangen nemen.Beeld ANP

Wat zou Hugo Claus vinden van de staat van Vlaanderen, als hij nu nog leefde?

Dat is de vraag.

Op woensdag 19 maart 2008, om 13.45 om precies te zijn, maakte de virtuoze taaltovenaar een einde aan zijn aardse bestaan. Twee jaar voor zijn dood werd ontdekt dat hij leed aan de ziekte van Alzheimer. Aan vrienden stuurde zijn vrouw Veerle het bericht dat hij de tijd die hem nog restte zo vrolijk mogelijk door zou brengen. Zelf zou hij het einde bepalen. ‘Ni Dieu, ni maître’, waren de laatste woorden van dat bericht. Hugo Claus luisterde naar God noch gebod.

De afgelopen dertien jaar hield een reeks schrijvers de Hugo Clauslezing. Vorig jaar kon die vanwege corona geen doorgang vinden. Dus werd dit jaar gekozen voor twéé redes en beklommen Connie Palmen en Erwin Mortier het podium van de desolate Bourla Schouwburg in Antwerpen, hetzelfde podium waar Claus in zijn kist rustte op een bed van rozen. Die redes zijn zondag online gezet.

Palmen liet haar licht schijnen op Eros in de kosmos van Claus, liet overtuigend zien hoe woest aantrekkelijk hij kon fabuleren, hoe hij de vrouwen in zijn leven ‘vervolmaakte’ en wat een ‘bronstige bewondering’ hij koesterde voor schandaalkronieken. Alleen het spel nam hij ernstig.

Mortier nam Thanatos voor zijn rekening en bracht de laatste dagen van Claus in herinnering. Zijn beslissing om voor de zachte dood te kiezen en die keuze uitdrukkelijk te vermelden, leidde tot commotie. ‘Over euthanasie hing in die dagen nog een sluier van vaak besmuikt stilzwijgen, alsof het om een falen ging, een reden tot schaamte vormde. Dat stilzwijgen heeft hij, als laatste daad, voorgoed doorbroken.’

Met de dood van Claus werd in België een tijdperk afgesloten. Beter is het er sindsdien niet op geworden. Mortier hekelt de aanhoudende ‘pest van het verzwijgen’ en de huidige cancelcultuur. ‘In onze tomeloze hang naar onbevlekte, deugdzame kunst, gaat een verlangen schuil naar een onmogelijke onbevlektheid van onszelf. Naarmate onze luchtwegen en onze bloedvaten zich openen, lijkt onze geest dicht te slibben. We moeten weer achter allerlei vaandels draven.’

Hugo Claus zou je nooit achter een vaandel zien. Hij was de ongrijpbaarheid zelve, liet zich nooit gevangen nemen. Zelfs niet door het onvermijdelijke. In zijn onweerstaanbare, geile, opzwepende gedicht ‘Nu nog’ kijkt hij, nog in zijn geliefde verstrengeld en verknoopt, de Verwoester in het verschroeiende gelaat: ‘Dood, folter niet langer de aarde, wacht niet, lieve dood, tot ik klaargekomen ben, maar doe zoals zij en sla toe!’

De Hugo Clauslezingen, een initiatief van Behoud de Begeerte, zijn hier terug te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden