Actie / Thriller / Misdaad

House of Flying Daggers

Een echte held sterft expres

De hoofdpersonen in de films van de Chinese regisseur Zhang Yimou vallen niet in het zwaard van een tegenstander omdat ze overwinnelijk zijn, maar omdat ze ervoor kiezen om te sterven.


Iedereen sterft uit vrije wil - dat is de belangrijkste karaktertrek van de personages in de martial-artsproducties van de Chinese regisseur Zhang Yimou.



Wanneer de zwaardvechters in de films van andere regisseurs sterven, gebeurt dat meestal omdat ze het tegen de kracht of de sluwheid van hun tegenstanders moeten afleggen.



Bij Zhang is het altijd een beslissing om dood te gaan. In Hero uit 2002, de film waarmee hij voor het eerst in het genre werkte, offerden de hoofdpersonen zich stuk voor stuk in schijngevechten op, want hun levens waren ondergeschikt aan de eenheid van het land. Nu Zhang met House of Flying Daggers een tweede actiefilm heeft gemaakt, blijkt dat die zelfvernietigende houding geen toeval was. Opnieuw stappen de strijders op het beslissende moment naar het wapen van hun tegenstander toe, of gaan ze ten onder door het mes dat hen verwondde uit hun lichaam te trekken, en daarop onmiddellijk dood te bloeden.



House of Flying Daggers speelt in de negende eeuw, een tijdperk waarin China werd geregeerd door een corrupte elite, waartegen een met miraculeus vliegende dolken bewapende verzetsbeweging in opstand kwam.



Jin en Leo, politiemannen die worden gespeeld door twee sterren uit Hong Kong, Andy Lau en de Takeshi Kaneshiro, vermoeden dat zich in het luxe bordeel van hun stad een lid van het verzet schuilhoudt. De verdachte is Mei, een rol van Zhang Ziyi, die de verbindende factor is tussen het de films van Zhang Yimou en Crouching Tiger, Hidden Dragon. Ze wordt gearresteerd en daarna door Jin geholpen te ontsnappen, in de hoop dat zij hem naar de verzetsleiders kan leiden. Het is het begin van een driehoeksverhouding, waarin spionage en bedrog de belangrijkste motieven zijn, en liefde uiteindelijk alleen in zelfopoffering kan worden getoond.



Toen Zhang zich kort na Ang Lee's Crouching Tiger, Hidden Dragon ging toeleggen op het martial-artsgenre leek dat in eerste instantie een opportunistische zet. Hij had zich altijd bezig gehouden met historische films en sociale drama's, en het lag dus voor de hand te denken dat hij slechts het financiële succes van Lee wilde naboosten. Maar het is in de overgave waarmee de helden zichzelf overwinnen, dat een verband tussen zijn martial-artsfilms en het eerdere werk kan worden gezien.



Sterker nog: Hero en House of Flying Daggers lijken zelfs de manier waarop zijn eerdere films moeten worden bekeken te veranderen. Terugkijkend is opeens pas echt duidelijk zichtbaar hoe zulke offers ook eerder het centrale gebaar in het werk van Zhang waren. De beslissing zichzelf helemaal weg te cijferen was altijd al een favoriet thema.



Het kan worden gevonden in het bloedige einde van zijn debuut, Het rode korenveld uit 1987 wanneer de arbeiders op een Chinese wijnboerderij een amateuristische zelfmoordmissie tegen het Japanse leger uitvoeren. Het is, op een meer alledaagse manier, te zien bij het meisje in The Road Home uit 1999, dat ademloos over heuvels en door bossen sprint, alleen om haar vertrekkende geliefde een portie champignonknoedels mee te geven. Of bij de dorpslerares in Not One Less uit hetzelfde jaar, die dagen door de grote stad zwerft en 's nachts op straat slaapt, tijdens de zoektocht naar een weggelopen leerling.



Voor zulke heroïsche daden biedt de martial-artsfilm, een genre waarin niets te kunstmatig of overdreven is, grote mogelijkheden. Zelfs de beperkingen van de zwaartekracht en de tijd kunnen door wilskracht worden overwonnen, zoals de onophoudelijke slowmotions van House of Flying Daggers laten zien. In de fractie van een seconde die een vliegende dolk nodig heeft om een doelwit te bereiken, kunnen blikken worden uitgewisseld en beslissingen worden genomen. Het gel

van elk zwaard, van elke pijl, van elke zwiepende bamboestengel wordt op de soundtrack fraai naar voren gebracht, en ook dat blijkt steeds voldoende voor een reactie - het mag duidelijk zijn waarom deze zwaardvirtuozen alleen kunnen sterven als ze daar zelf reden toe zien.



Typerend voor Zhangs visie is daarbij dat ook in de vormgeving, in de perfecte symmetrie van de beelden, personages altijd ondergeschikt zijn aan een groter plan.



Hij gebruikt close-ups van gezichten niet om de psychologische betekenis van een gelaatsuitdrukking te tonen, maar alleen voor de volmaakte schoonheid van een traan die over een wang loopt. Jin en Mei vormen een geheel met de rijk geornamenteerde, paarse en blauwe wanden van het bordeel, de donkere bossen en de licht getinte velden waar ze doorheen vluchten. Alleen al om dat uiterlijk is House of Flying Daggers een meesterwerk, met de confrontatie in een groen bamboebos als hoogtepunt van inventiviteit. Sinds Touch of Zen uit 1969 is zo'n bos een vaste locatie in zwaardvechtfilms, maar de opmerkelijke perspectieven waaruit Zhang de langs bamboestengels glijdende soldaten vastlegt zijn nieuw en verrassend.



Hoe doorslaggevend de rol van het decor is in House of Flying Daggers blijkt aan het slot. Tijdens de opnames van die scène in de Oekraïne werd de productie overvallen door schijnbare tegenslag. De goudgekleurde bossen die de achtergrond vormden voor het laatste gevecht werden bedekt door een sneeuwbui. Daarop werd aanvankelijk besloten een paar dagen te wachten met draaien tot de sneeuw zou smelten, maar toen bleek dat de winter echt was begonnen, wijzigde Zhang de scène.



Een ingreep met een verbazingwekkend resultaat; nu beginnen Leo en Jin hun zwaardgevecht in een herfstige omgeving, waarna het decor plots een winterse aanblik krijgt. De camera neemt afstand, het gevecht wordt onderbroken voor beelden van landschappen die ondersneeuwen, en legers die oprukken. Dan keren de twee mannen weer terug op de voorgrond, eindeloos verder vechtend. Het is alsof ze elkaar al dagen, weken of maanden naar het leven staan, terwijl om hen heen het seizoen veranderde.



Een effect dat de essentie van de films van Zhang samenvat; het gaat om de apotheose, het ogenblik dat menselijke personages door opoffering en fanatisme uitgroeien tot mythische, onsterfelijke helden, en stilering en melodrama ongekende hoogtes bereiken.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden