Houellebecqs universum van kleine deeltjes

In het Parijse Palais de Tokyo toont Michel Houellebecq het Frankrijk dat we kennen uit zijn romans: karakterloze flats, een desolaat winkelcentrum. Maar er is ook een ander, tijdloos land.

'Espagne #009' Beeld Houellebecq en Air de Paris, Paris
'Espagne #009'Beeld Houellebecq en Air de Paris, Paris

De tentoonstelling van Michel Houellebecq opent helemaal in stijl. Een luchtfoto van een stadje, met als bijschrift: 'U heeft geen enkele kans. Wilt u verder gaan?'. Even later zien we een groot beeld van een troosteloos stadslandschap, een anonieme steenwoestijn waarin elke individualiteit spoorloos lijkt te verdwijnen. Daarnaast een citaat uit Houellebecqs roman Onderwerping: 'Ik had, niet meer dan de meeste van deze mensen, een echte reden om zelfmoord te plegen.'

Frankrijks beroemdste schrijver, Michel Houellebecq, heeft een tentoonstelling ingericht in het Palais de Tokyo, het altijd interessante museum voor moderne kunst in Parijs. In achttien zalen creëert de schrijver zijn eigen wereld, aan de hand van foto's, films, installaties en objecten. De thema's zijn bekend uit zijn romans: vervreemding, toerisme, het platteland, seks. Maar de expositie lijkt eerder op een gedicht dan op een roman, zegt de schrijver zelf; meer een aaneenschakeling van sferen dan een scherp omlijnd verhaal.

De naam 'Europe' in grote, gebarsten letters van beton

Aan het begin van de route zit je meteen in het vertrouwde universum van Elementaire Deeltjes of Onderwerping: somber, maar geestig. Karakterloze flats in Avallon, een desolaat winkelcentrum in Calais, met de naam 'Europe' in grote, gebarsten letters van beton. Het lijkt bijna een profetie in deze week van de Brexit. Dit is het Frankrijk waar de meeste Fransen wonen, zegt Houellebecq. Niet in het centrum van de stad, niet op het platteland, maar in voorsteden en buitenwijken zonder eigen gezicht. Houellebecq groeide zelf op in zo'n sfeer, in de buurt van Disneyland Parijs.

Het is een omgeving die voor Houellebecq de hedendaagse samenleving weerspiegelt. 'In mijn boeken komt vaak een moment voor waarop de hoofdpersoon ontdekt dat hij niet bijzonders is', zegt hij in het magazine van Palais de Tokyo dat aan de expositie is gewijd. Onze cultuur probeert ons wijs te maken dat we een fascinerende, hoogstpersoonlijke lotsbestemming hebben. Maar op een dag komen we er achter dat al die individualistische levens identiek zijn, als appartementen in de banlieue. 'Het idee dat het individualisme niet of nauwelijks bestaat is extreem in mij aanwezig', zegt Houellebecq.

Er is ook een ander Frankrijk, dat een veel grotere oppervlakte beslaat. Een tijdloos land dat nog zal bestaan als de mens verdwenen is. Houellebecq legt het liefdevol vast: de koeien, de rivieren, de groene heuvels. Aan het slot van de roman De kaart en het gebied ziet Houellebecq een mooie toekomst voor Frankrijk als een themapark, een museum waarin de mens kan ontsnappen aan het economisch liberalisme, de eeuwige concurrentie die hem in het oeuvre van Houellebecq zo ongelukkig maakt. Helaas dreigt deze idylle voortdurend te worden verpest door de mens, getuige een hilarische foto van een schilderachtig dorpje met een enorme supermarkt van Leader Price.

Rester vivant. Michel Houellebecq. Palais de Tokyo, Parijs. Tot 11 september. Zie verder www.palaisdetokyo.com.

'France #001' Beeld Houellebecq en Air de Paris, Paris
'France #001'Beeld Houellebecq en Air de Paris, Paris

Een zaal gewijd aan een Corgi

De tentoonstelling gaat van groot naar klein. Een van de laatste zalen is gewijd aan Clément (2000-2011), de trouwe Corgi van Houellebecq en zijn toenmalige echtgenote Marie-Pierre Gauthier. 'Het voordeel van de hond als gezelschap is dat je hem gelukkig kunt maken. Hij vraagt zulke eenvoudige dingen, zijn ego is zo beperkt', schreef Houellebecq in De mogelijkheid van een eiland. Hij heeft een zaal ingericht als ode aan Clément: zoete hondenaquarellen van Gauthier, een diashow over de schrijver en zijn hond, terwijl Iggy Pop op de achtergrond het hondenliedje A Machine For Loving zingt. Op een tafel zien we tientallen speeltjes van Clément, na hun scheiding eerlijk verdeeld tussen Houellebecq en Gauthier.

'Deze zaal gaat over absolute liefde', zegt Jean de Loisy, directeur van het Palais de Tokyo. Hij is enorm verguld met de tentoonstelling. 'Houellebecq is geen schrijver die de kunst er een beetje als hobby bij doet. Hij is een fotograaf, een performer, een installatiekunstenaar die deze tentoonstelling op obsessieve wijze heeft samengesteld, met een enorme aandacht voor details, tot en met de kleuren van de muren.'

'Dans les bras (II)'; Houellebecq met zijn corgi Clément. Beeld Houellebecq en Air de Paris, Paris
'Dans les bras (II)'; Houellebecq met zijn corgi Clément.Beeld Houellebecq en Air de Paris, Paris

Dankzij Michel Houellebecq is Palais de Tokyo korte tijd het enige museum waar gerookt mag worden. De schrijvers heeft een rokersruimte ingericht, als een ouderwetse bar met een jukebox die liederen van Houellebecq speelt, gezongen door Carla Bruni, Iggy Pop of de schrijver zelf. 'Roken helpt me om de obstakels in het creatieve proces te overwinnen', aldus de schrijver. De fumoir, de rokersruimte, 'is een broederlijke gedachte aan mijn medeverslaafden'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden