Houdt Bergen nog van zijn School?

Het museum Kranenburgh in Bergen liep een miljoenenschenking mis. De directeur zou te weinig aandacht hebben voor de vermaarde Bergense School. De raad van toezicht is opgestapt.

Eén van de werken van de Bergense School die door Renée Smithuis zijn geschonken aan het Singer Museum laren: Het Hof te Bergen (1916) van Mommie Schwarz. Beeld Henk Brands000

Veertig jaar lang verzamelde Renée Smithuis kunst van de vermaarde Bergense School. Voor haar collectie van 82 werken (waarvan 32 topstukken van de kunststroming), leek haar het Bergense museum Kranenburgh de perfecte eindbestemming.

Hoe mooi zou het zijn, dacht ze, als de schilderijen, die zo'n honderd jaar geleden in het dorp zijn gemaakt, eindelijk zouden thuiskomen. Maar begin vorige maand werd de volledige verzameling cadeau gedaan aan het Singermuseum in Laren, waar nog tot eind november een tentoonstelling aan de Bergense School is gewijd. Smithuis heeft een simpele verklaring voor die wending: 'De huidige directeur van Kranenburgh, Kees Wieringa, doet hoegenaamd niets met de Bergense school. Hij houdt er gewoon niet van.'

Het museum Kranenburgh besteedt onder directeur Wieringa vooral aandacht aan hedendaagse kunst. Voor de werken van de Bergense School, waarmee het Noord-Hollandse duindorp roem vergaarde, is een bijrol weggelegd. Die keuze stoot de liefhebbers van de vroeg-20ste-eeuwse kunststroming tegen de borst. Zo legde enkele weken geleden de volledige raad van toezicht van het Bergense museum zijn functie neer - onder meer uit onvrede met de moderne koers, volgens het Noord-Hollands Dagblad.

Dozijn werken

De toezichthouders willen geen toelichting geven op hun vertrek. Ook directeur Wieringa weigert, ondanks drie verzoeken daartoe, commentaar op de kwestie, die hij afdoet als 'geroddel'. Hij wordt wel gesteund door de Bergense wethouder van Cultuur, Odile Rasch, die vindt dat het museum Kranenburgh 'vanuit het roemrijke verleden van de Bergense School de kunst van de toekomst moet inspireren'.

Smithuis heeft al langer kritiek op 'het ontbreken van enig beleid of enige visie in Kranenburgh wat de Bergense School betreft'. Ook bleken haar schilderijen Le Songe du Vagabond, een drieluik uit 1916-1917 van Henri Le Fauconnier, 'kletsnat' toen ze die kwam ophalen na een bruikleen.

Dan maar naar Laren, waar de verzameling voor haar een 'logische aanvulling' is op de collectie van neo-impressionisme en expressionisme.

In museum Kranenburgh hangt op dit moment slechts een dozijn werken van de Bergense School aan de muur, terwijl het museum er 1.500 bezit. De kunstenaar die in het museum exposeert, kiest zijn persoonlijke favorieten uit de vaste collectie. Die komen dan in de oude villa Kranenburgh terecht, waaromheen een veel groter, nieuw museum is gebouwd. De nieuwbouwzalen zijn gereserveerd voor tijdelijke tentoonstellingen van vaak hedendaagse kunstenaars, zoals nu De bomen van Buismans, van Sjoerd Buismans.

Museumdirecteur Wieringa met verzamelaarster Smithuis. Beeld NHD

Doodzonde

Het museum wil op die manier tonen dat het welvarende dorp nog steeds een actieve kunstenaarsgemeenschap is. Kranenburgh noemt zich daarom ook geen museum, maar een 'culturele buitenplaats'. De ervaring leert echter dat de meest succesvolle tentoonstellingen toch over de Bergense School gaan. Het publiek is dol op de expressionistische stijl en de grove penseelstreek van schilders uit de vorige eeuw als Piet van Wijngaerdt, Arnout Colnot, Leo Gestel en Piet en Matthieu Wiegman.

Bij de Bergenaren is wel begrip voor de keuze van directeur Wieringa om vooral hedendaagse kunst te tonen. 'Als het museum alleen maar over de Bergense School zou gaan, beperkt het zich', zegt architect Maarten Min, zoon van de Bergense kunstschilder Jaap Min. 'Het museum moet steeds kunnen vernieuwen, anders zie je altijd hetzelfde.' Toch vindt Min het 'doodzonde' dat de collectie van Smithuis niet naar Kranenburgh is gegaan.

Is de Bergense School dan helemaal begraven in artistiek Bergen? 'Wie weet waar hij moet zoeken, vindt de sfeer van de Bergense School hier nog wel', zegt Min. 'In het oude dorpscafé Het Huis Met De Pilaren, bijvoorbeeld, waar schilders hun rekening vroeger afbetaalden met schilderijen.'

Magie van Bergen

Boekhandelaar Thomas Swinkels van de Eerste Bergensche Boekhandel deelt de mening van Min. 'De Bergense School haalt veel toeristen naar Bergen, maar het dorp telt nog steeds veel beeldend kunstenaars, fotografen, dichters en schrijvers. Als je achter de gevels kijkt, zie je dat. De Bergense School is van honderd jaar geleden, maar de magie van Bergen blijft bestaan.'

Directeur Jan Rudolph de Lorm van het museum Singer Laren nam de schenking van Smithuis zonder wroeging aan. 'Het is goed dat de Bergense school op verschillende plaatsen is te zien, zodat meer mensen er kennis mee kunnen maken. Bovendien past de verzameling van Smithuis ook helemaal in ons museum.'

Dan valt de term waarmee museumdirecteuren graag een aanwinst bekendmaken: 'Dit behoort tot de Collectie Nederland.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden