Houd werkplaatsen jonge kunstenaars in stand

Maandag presenteert de Raad voor Cultuur zijn adviezen over de kunsten. De Volkskrant kijkt alvast hoe het anders zou kunnen....

Het kunstonderwijs in Nederland is een merkwaardig bouwwerk. Georganiseerd in zogenoemde eerste en tweede fase academies, en daarnaast enkele 'werkplaatsen', waar doorgaans de meest getalenteerden terecht komen, voordat ze de kunstwereld in worden gelanceerd. Die werkplaatsen vallen niet onder onderwijs, maar cultuur. Staatssecretaris Medy van der Laan noemt ze steevast 'ondersteunende instellingen'. Wat eufemistisch taalgebruik is voor een aantal instituten, zoals de Ateliers, de Rijksakademie en de Jan van Eyck Academie, die internationaal tot de top behoren.

Het dramatische is alleen dat de werkplaatsen ten onder dreigen te gaan aan hun eigen succes. Een succesverhaal dat in de jaren zestig begon toen de Ateliers aankomende kunstenaars hun eigen atelier gaf, waar ze eenmaal per week werden bezocht door een tiental begeleiders. Een model dat aansloeg en gaandeweg werd overgenomen door de Rijksakademie, de Jan van Eyck Academie, de tweede-fase-opleidingen en uiteindelijk op de eerste fase academies werd geïntroduceerd.

Reden waarom Van der Laan zich nu afvraagt waarom die werkplaatsen eigenlijk nog bestaan. In een adviesbrief voor de komende cultuurnota schreef ze aan de Raad voor Cultuur: 'Het uitgangspunt is [. . .] dat besparingen vooral moeten worden gevonden in de ondersteunende sfeer.' Wat zoveel betekent als een bezuiniging van meer dan tien procent.

Nu is er het nodige commentaar te geven op het beleid van deze specialistische werkplaatsen. De Rijksakademie is te veel uitgegroeid tot een fabriek waar meer wordt genetwerkt dan kunst wordt gemaakt. De Ateliers hebben juist te lang de rug naar de buitenwereld gekeerd. De Jan van Eyck afficheert zich steeds meer als een niet altijd even begrijpelijk kunstlaboratorium. Maar wat je niet kan zeggen is dat ze, in de toevoer van jong talent in de kunstwereld, geen rol spelen. Dat ze in die rol onderling niet onderscheidend zouden zijn. Bovendien is het reguliere kunstonderwijs niet steeds in staat talent te leveren.

Als er iets mis is binnen de academiewereld - wat het geval is - dan niet zozeer binnen deze door het rijk gesubsidieerde instituten. Eerder op de eerste en tweede-fase-academies, waar het onderwijs is verwaterd in een cursus 'kunstenaartje spelen'. Jonge studenten weten zich geen raad met zoveel vrijheid, en academies weten zich geen raad met studenten die werk maken over hun overleden vader en onooglijke video's over hun troebele seksuele geaardheid.

Daar komt bij dat de huidige subsidiëring per afgestudeerde student middelmaat in de hand werkt. Academies zullen wel tweemaal nadenken voor ze een student wegens gebrek aan talent naar huis sturen.

In plaats van te snoeien op de werkplaatsen zou het beter zijn van onderaf aan de boel op orde te brengen. Te beginnen bij de eerste jaren van het kunstvakonderwijs. Maar dat valt niet onder de verantwoording van Cultuur. Het wordt dus tijd dat Van der Laan eens een goed gesprek heeft met haar collega staatssecretaris van Onderwijs, Annette Nijs, voordat ze gaat bezuinigen waar het niet nodig is.

Bezuinigen op de werkplaatsen getuigt bovendien niet van een surplus aan visie. Er zit namelijk een causaal verband tussen de opleiding van een aankomend kunstenaar en het succes waarmee deze ná de academie in de kunstwereld te werk gaat. Hoe middelmatiger de afgestudeerde student is, hoe meer geld er nodig is om hem later toch de internationale kunstwereld binnen te loodsen. Als er iets besparend werkt, zeker op langer termijn, dan wel het verbeteren van het kunstonderwijs. Én het in stand houden van de werkplaatsen.

Rutger Pontzen

Dit is de derde aflevering in een korte serie over de Raad voor Cultuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden