Review

Hoop en desillusie, realisme en verbeelding tegenover elkaar gezet

Khemiri schetst een zeer realistisch beeld van het (migranten)leven in een voorstad van Stockholm. De kracht ligt in de afwisselende vertelstemmen van de personages.

Boekcover van Alles wat ik me niet herinner

In Zweden wordt Jonas Hassen Khemiri (1978) tot de grootste talenten van zijn generatie gerekend. Zijn debuutroman was geschreven in een immigrantenslang dat gesproken wordt in een voorstad van Stockholm. Ook in Alles wat ik mij niet herinner zijn het vooral jongeren uit immigrantengezinnen die aan het woord komen. In de Nederlandse vertaling is hun manier van spreken wat genormaliseerd, desondanks ligt de kracht van deze roman in de afwisselende vertelstemmen.

Alles wat ik mij niet herinner

Non-fictie
Jonas Hassen Khemiri
Vertaald uit het Zweeds door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Nijgh & Van Ditmar; 266 pagina's; €19,99.

Khemiri voert een schrijver op die mensen interviewt over Samuel (26), die kort ervoor in een auto-ongeluk is omgekomen. De schrijver wil Samuels laatste dagen reconstrueren. Een van de eersten die hij benadert, is zijn moeder. Hoe meer details zij vertelt, hoe meer ze merkt dat ze dingen weglaat. 'Is het belangrijk dat hij een knuffel had die Mushimushi heette en dat we die tijdens een vakantie op Kreta zijn kwijtgeraakt?'

Het boek gaat over de (on)betrouwbaarheid van het geheugen, en de onmogelijkheid om in literatuur recht te doen aan een leven. Iedereen heeft een ander beeld van Samuel. De ondervraagden herinneren zich de gebeurtenissen op verschillende wijzen, en duiden elkaars rol in de gebeurtenissen ook anders. Zo zijn de verhalen van Laïde en Vandad, respectievelijk Samuels geliefde en beste vriend, soms bijna tegengesteld. Ze lijken elkaar Samuels dood kwalijk te nemen.

Vandad, een wat botte gast, die elke dag naar de sportschool gaat, deelde met Samuel een appartement en beweert hem het beste te kennen. Volgens Vandad werd Samuels relatie met Laïde bepaald door conflicten. Om erachter te komen of hij echt verliefd was, vroeg Samuel willekeurige mensen om definities van liefde. Samuel vond die van Vandad de meest poëtische: 'Liefde is wanneer wat chill is, extra chill wordt omdat de persoon met wie je bent zo chill is.'

In al de getuigenissen is er één overeenkomst: iedereen schetst Samuel als een buitengewoon nieuwsgierige jongen die altijd op zoek was naar nieuwe ervaringen. Hij maakte lijstjes van alles wat hij wilde uitproberen en meemaken. Alsof hij zijn vroege dood al voorvoelde, dacht Samuel ook opvallend vaak na over hoe anderen zich hem zouden herinneren. Zo goot hij bij het eerste afspraakje met Laïde een glas water over zich heen, in de hoop dat ze bij elke toekomstige slok water aan hem zou denken.

Als Samuel niet op zoek was naar nieuwe ervaringen, leidde hij een geregeld leven met een vaste baan bij de immigratiedienst. Ook Laïde werkt met immigranten. Ze is tolk voor vrouwen zonder verblijfsvergunning die als slachtoffer van geweldsdelicten met justitie in aanraking komen. Haar ervaringen met deze vrouwen contrasteren met Samuels dromerige ideeën over de wereld.

Er wordt wel gezegd dat er in Europese literatuur opvallend weinig immigranten voorkomen. Khemiri schetst evenwel een buitengewoon realistisch beeld van het leven in de voorsteden van Stockholm. Alle personages zijn Zweeds, maar ze hebben vrijwel allemaal ook een migratieachtergrond. Khemiri zet hoop en desillusie, realisme en verbeelding tegenover elkaar. Juist zijn speelse vertelwijze maakt het boek sprankelend en spannend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden