Review

Hoogwaardige selectie Glasgow Boys in Drents Museum

Hoogwaardige selectie, zijlijntjes die ook echt iets toevoegen - de Boys hadden zich geen betere introductie kunnen wensen. Het is allemaal even zorgvuldig en goed gedoseerd in deze overzichtsexpositie.

The White Drake van J.Crawhall. Beeld Collectie Scottish National Gallery
The White Drake van J.Crawhall.Beeld Collectie Scottish National Gallery

Het affiche-beeld behoort niet per definitie tot de beste werken van een tentoonstelling - hier doet het dat wel. James Guthries A Hind's Daughter (1883) toont precies dat: de dochter van een hind (geschoolde landarbeider, wist ik ook niet) op het moment dat ze een flinke kool heeft losgesneden. Mes in de hand, donkere blik. Het zal mijn preoccupatie met b-films zijn, maar toen ik ervoor stond, begon de ene helft van mijn brein direct over kinderen die 's nachts uit het koolveld komen om op akelige manier wraak te nemen op de landeigenaren die hun ouders uitbuitten (The Children of the Kool, voilà). De andere kant zei: lekker losse schilder, die Guthrie. Dat losse is typerend voor de (meeste) Glasgow Boys. Het Drents Museum toont nu hun eerste overzicht in Nederland.

Op die expositie valt weinig aan te merken; die is prima. Hoogwaardige selectie, zijlijntjes die werkelijk iets toevoegen. Je bent nieuwsgierig naar de werkmethode van de Boys, en kijk: daar is een kabinet met schetsen en studies. Je zou ze graag zien in het gezelschap van onze Haagse Scholers, en zie, daar hangen de Marissen, Roelofsen en Israëls' in het gelid. Het is allemaal even zorgvuldig en goed gedoseerd en in dienst van de kunst gedaan. De Boys hadden zich geen betere introductie kunnen wensen.

Sociaal bewogen

Het verhaal achter de club klinkt bekend. Rond 1880 probeerden een stuk of twintig schilders, losjes verbonden in vriendenclubs, naam te maken. Ze werkten veel in de buitenlucht, direct naar de waarneming. Aan het genrewerk van de eerdere generatie, die ze 'lijmpotten' noemden, hadden ze een broertje dood. Een journalist noemde hen The Glasgow School of Painters, maar dat klonk nergens naar. The Boys - dát klonk. Zij neigden naar grofweg twee soorten onderwerpen. Het eerste was sociaal bewogen. Dat waren de stukken gemaakt in Cockburnspath en Crowland (fijne namen trouwens): landschappen met koeien en werkvolk enzo, hoekig en met een hoog slice of life gehalte; vaak ademden ze de geest van de Fransman Jules Bastien-Lepage. Het tweede soort was esthetischer van aard. Daarin herkende je de stempel van Whistler. Wufte, vaak virtuoze genrestukken met kamerschermen en naar binnen gekeerde vrouwen; veel werken hadden een sterk decoratief karakter. Schotse pastorale en salonvertier, ziedaar: de werelden waartussen de Boys zich bewogen. Vaak werden ze verenigd in één persoon.

George Henry was zo'n schilder, en in Assen behoort hij tot de uitblinkers (de andere zijn Crawhall en Guthrie). Fijn is zijn aquarel van een moestuin, waarvan ik me nog steeds afvraag hoe het is gelukt die lichte stelen van de gewassen uit te sparen, en ook Noon, olie op doek: veld, boom, herdersmeid, daarachter een paar koeien in zonovergoten weides. Het is zo'n doek dat ruimtelijk en vlak tegelijk aanvoelt en waarin de hand van de schilder lekker sterk aanwezig is: zwiepende verticalen voor de grasstengels, achteloos stippelwerk voor het geboomte, alleen het meisje zelf is echt gemodelleerd. Een strak gestileerde idylle. Met dergelijk werk oogsten de Boys veel succes - even.

In de jaren negentig waaierde de groep uiteen. Sommige leden trokken naar den vreemde; Tunesië, Japan, Spanje. Anderen, zoals Guthrie, begonnen expressionistisch werk te maken in vrij afschuwelijke pastelkleuren. Weer anderen durfden nog verder te gaan. Hornel, bijvoorbeeld, schilderde een diffuse fantasiewereld gevuld met geiten en herderinnetjes. Matthijs Maris deed dat ook. Maar die draaide er van door.

The Glasgow Boys, Schots Impressionisme: 1880-1900, Drents Museum, Assen, t/m 7/2/2016.

(tekst gaat verder onder de foto)

Noon geschilderd door George Henry noon Beeld Drents Museum
Noon geschilderd door George Henry noonBeeld Drents Museum
The Goatherd van Edward Atkinson Hornel Beeld Drents Museum
The Goatherd van Edward Atkinson HornelBeeld Drents Museum

THE DUTCH CONNECTION

Niet toevallig doen de vlakke landschappen sterk aan de Haagse School denken.

Kijk naar de Glasgow Boys en een gelijkenis met de Haagse School dringt zich op. En met die gelijkenis ook de vraag: kenden ze elkaar? Welnu, ze kenden elkaar en één man in het bijzonder speelde daarbij een belangrijke rol: John Forbes White, verzamelaar te Aberdeen. Hij bezocht de Haagse Scholers in hun ateliers en bracht hun werk onder de aandacht bij cultureel enthousiaste industriëlen en scheepsmagnaten in eigen land. Zo kreeg de Haagse School voet aan de grond in Schotland, hingen Maris, Roelofs en Bosboom in Glasgow en Edinburgh en kon schilder Alexander Mollinger verwijzen naar Schotland als 'het land van mijn sukses'. De Glasgow Boys zullen dat vast hebben gezien. Wie sommige weidelandschappen van Crawhall en Walton bekijkt - vlak, gecultiveerd - zou zweren dat-ie naar het Hollandse polderland staat te kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden