Bespreking Groene Hoogbouw

Hoogbouw mét oog voor biodiversiteit: door de torens zien we opeens het bos

Wolkenkrabbers zijn niet meer per se grijze, betonnen kolossen. Steeds vaker worden torens ontworpen met begroeiing (en dan geen klimop). Een boom op het balkon, hoe werkt dat?

Beeld Melanie Corre

De lucht in, luidt het adagium van de grote steden. Alleen al in Rotterdam worden tot 2025 dertig nieuwe (woon)torens gebouwd; dat is eenderde van de nieuwbouwprojecten. Het klinkt ideaal: met hoogbouw spaar je schaarse bouwgrond, en door de torens te plaatsen rond stations creëer je goed bereikbare woon- en werkruimte. Investeerders stoppen daar bovendien graag hun geld in; honderden appartementen op een stuk grond van soms slechts 20 bij 20 meter levert een mooi rendement op. Wethouders watertanden bij het beeld van een skyline die geassocieerd wordt met zakelijk succes, bewoners vallen vooral voor het uitzicht. Maar omwonenden zijn vaak minder gecharmeerd van de aanblik van betonnen flats en glazen torens die de lege plekken in de stad opslokken.

Ook daarvoor is nu een oplossing: de begroeide toren. Niet zomaar een gebouw met klimop langs de gevels of balkonhekjes met hangplanten, maar een ‘verticaal bos’. Zo noemt de Italiaanse architect Stefano Boeri de woontorens die hij in 2014 in Milaan realiseerde, met balkons waarin hele bomen wortelen. Er was scepsis toen hij zijn revolutionaire plan presenteerde; de bomen die op de plaatjes sappig groen oogden, zouden vast verdorren. Maar de technologie is niet nieuw. De Franse botanist Patrick Blanc ontwikkelde in 2004 een plantengevel voor het Parijse Musée du quai Branly, een soortgelijk systeem werd gebruikt voor het zwembad Sportplaza Mercator in Amsterdam van bureau Venhoeven CS. Pioniersprojecten waardoor groene gevels en daken inmiddels bewezen producten zijn.

Vijf jaar na oplevering staan de bostorens in Milaan er puik bij, en werkt Boeri aan nieuwe exemplaren in China en andere landen in Azië. Het zijn projecten met een exclusief karakter, al blijkt uit onderzoek van stadsgeograaf Max Visser, die omwonenden van de torens in Milaan interviewde, dat ook zij profiteren. Zij zijn trots op de torens en waarderen het beeld, wat eraan bijdraagt dat bestaande parken in de omgeving nu meer gebruikt worden.

De eerste sociale bosflat is inmiddels in de maak, in Eindhoven. Op andere plekken verrijzen torens die een onderkomen bieden aan vogels, vleermuizen en insecten en op de Amsterdame Zuidas kun je straks wandelen door een verticaal park. Tijd voor een verkenning van de nieuwe generatie hoogbouw.

Gestapelde woonerven

De family scraper die Van Bergen Kolpa architecten aan de Schiedamse Vest in Rotterdam gaat bouwen, is een binnenstedelijk alternatief voor Rotterdamse gezinnen die nu naar nieuwbouwwijken in randgemeenten trekken. Het is een gestapelde bloemkoolwijk met (drielaagse) gezinswoningen aan gezamenlijke ‘woonerven’. ‘In hoogbouw heerst vaak anonimiteit’, zegt architect Rutger Aaftink. ‘Er is een entreehal met lift en verder zie je je buren niet. Wij geven de woningen en verkeersruimten meer ruimte, waarmee ontmoetings- en speelplekken ontstaan.’ Vanuit de lift stap je in een binnenstraat – 6 meter breed, negen meter hoog – die oogt als een echte straat, met straatklinkers, gemetselde muren en houten voordeuren. Via de glazen kopgevels valt daglicht binnen en kijk je uit over de stad. Bij een gezinswoning hoort ook een tuin; in dit geval een riant balkon met een boom, die wortelt in een gemetselde bak.

De extra kubieke meters in de family scraper gaan volgens de architect ‘woonkwaliteit toevoegen’. Uiteindelijk betaalt de bewoner natuurlijk wel voor die ruimte. De verkoopprijzen zijn nog niet bekend, maar het gaat om woningen ‘in het hogere segment’.

Family Scraper De Maasbode, Rotterdam (2020-2022)

Architect: Van Bergen Kolpa architecten

Opdrachtgever: BPD B.V.

Nieuw hoogbouwtype voor gezinnen

70 meter hoog

-omvat studio’s, penthouses en 44 eengezinswoningen

-elke gezinswoning beschikt over een balkon met 1 boom en struiken

-op de begane grond ligt een gezamenlijke tuin van 350 m2

-gebruik van zon- en windenergie, bewatering met opgevangen regenwater

Biodivers berglandschap

Een berglandschap met kloven, weiden en rotsen, zo omschrijft landschapsarchitect Maike van Stiphout het hoogbouwcomplex Vertical dat naast station Amsterdam Sloterdijk wordt gebouwd. Ze heeft het ontworpen met een ‘biodiverse bril’ op. ‘Het idee is dat je de stad beziet door de ogen van een zwaluw, een mus of een mos’, legt ze uit. ‘Waar willen zij neerstrijken voor voedsel en beschutting?’

Het landschapsontwerp voor Vertical bestaat uit een onderbouw met ‘natte’ daken waar negentig plantensoorten groeien en insecten voedsel vinden. Daarop rusten twee torens: een met weelderig begroeide balkons en een met rotsachtige gevels waarin nestgelegenheid is voor vogels en vleermuizen.

Van Stiphout ziet natuurinclusief bouwen als een kans om steden leefbaar te houden. ‘Verminderde kwaliteit van het milieu leidt tot overstromingen, fijnstof, toename van geluid en prikkels die stress veroorzaken. Meer biodiversiteit kan deze problemen helpen aanpakken én het verbetert de levenskwaliteit van de stad: planten absorberen geluid en water en zuiveren de lucht, terwijl zicht op de natuur en het geluid van vogels gevoelens van stress kunnen verminderen.’

Vertical, Amsterdam (2020-2022)

Ontwerp: NL architects, Space Encounters, Donna van Milligen Bielke, Chris Collaris, DS landschapsarchitecten

Opdrachtgever: Heijmans

Natuurinclusief woningbouwcomplex

- Twee torens van 35 en 75 meter

- 144 appartementen, nestkasten voor 95 zwaluwen, 38 vleermuizen en 72 kleine vogels

- 2500 m2 begroeide terrassen en daken waarin 90 soorten planten groeien

- Buitenruimten zijn onderling verbonden waardoor kansen ontstaan voor schimmels en bacteriën die in de aarde leven. Dit bodemleven is belangrijk voor wat er bovengronds groeit

Bosflat

Op het voormalige Philipsterrein Strijp-S in Eindhoven verrijst de Trudo Toren, bijgenaamd de bosflat. Het terrein wordt herontwikkeld tot een stedelijke woon-werkwijk. Iets te stedelijk naar de zin van Jack Hock, directielid bij corporatie Trudo. ‘Ik had liever gezien dat er minder steen was gepland en meer ruimte voor publiek groen.’ Maar de aandeelhouders van het terrein dachten daar anders over. Om toch een aantrekkelijk verblijfsgebied te creëren, kreeg Hock het idee voor groene hoogbouw. Hij ging kijken in Milaan, waar in 2014 het ‘verticale bos’ van architect Stefano Boeri werd voltooid, en was zo onder de indruk dat hij Boeri vroeg een sociale huurflat te ontwerpen. De architect zag het als een kans om te bewijzen dat zijn verticale bos niet enkel voor de rijken is, en zei ja.

In de Milanese bostorens kost een lager gelegen koopappartement van 80 vierkante meter ruim zeven ton, in Eindhoven wordt de maandelijkse huur 572 euro. De Hollandse lofts (54 vierkante meter) zijn ‘sober en doelmatig’ ontworpen om budget vrij te spelen voor de balkons met groenbakken, waarin struiken, planten en bomen groeien.

Trudo Toren, Eindhoven (2019-2020)

Opdrachtgever: Woningcorporatie Trudo

Ontwerp: Stefano Boeri Architetti in samenwerking met Inbo en Studio Laura Gatti

Het eerste ‘verticale bos’ in de sociale huursector

- 75 meter hoog

- 125 loft-appartementen van 54m2, elk met een of twee balkons

- 125 bomen, 5.200 struiken en 70 soorten planten

- Architect Boeri koos voor planten met een rode en zilveren gloed

De hangende tuinen van de Zuidas

Tussen de torens aan de Amsterdamse Zuidas wordt gebouwd aan een ‘bergdorpje’ rond een groen dal met aan weerszijden begroeide rotsen en terrassen: Valley. Een multifunctioneel complex met appartementen, bedrijfsruimten en groenvoorzieningen, dat zich onderscheidt van andere groene torens doordat een deel als publiek wandelpark wordt ingericht, met op de hoogste ‘bergtop’ een skybar.

Het wordt spectaculair, afgaand op de artist’s impression. ‘Maar Valley is meer dan een mooi beeld’, zegt architect Gijs Rikken van bureau MVRDV. ‘Het gebouw wordt ook energiezuinig, krijgt een BREEAM duurzaamheidscertificaat en levert een bijdrage aan het tegengaan van hittestress en wateroverlast.’

MVRDV heeft de nodige ervaring met de combinatie natuur en hoogbouw. Het bureau ontwierp voor de Expo 2000 in Hannover het Nederlandse paviljoen: een ‘hamburger’ van landschappen met een bos op de derde verdieping en transformeerde in Seoul een voormalig snelwegviaduct tot een ‘luchtpark’. Voor Valley bundelen de architecten hun ervaring met de kennis van landschapsontwerper Piet Oudolf, bekend van de Highline (een hoogliggend stadspark op een oude spoorlijn) in New York. Hij selecteert de planten, de bewatering gebeurt via een sensorgestuurd irrigatiesysteem, een vaste tuinman gaat het groen verzorgen. De bewoners en bedrijven betalen hiervoor een bijdrage aan de vereniging van eigenaren.

Valley, Amsterdam (2017-2020)

Architect: MVRDV

Landschapsontwerp: Deltavorm groep en Piet Oudolf

Opdrachtgever: OVG Real Estate

Valleivormig complex met publiek wandelpark en skybar

- drie torens van 100, 80 en 72 meter hoog

- 168 appartementen, 26.000 m2 kantoren en bedrijfsruimte, 375 parkeerplaatsen

- 17m2 groen per woning

- BREEAM ‘Excellent’ duurzaamheidscertificaat, met dank aan de dikke isolatielaag, driedubbel glas en zonnepanelen op het dak

Overzicht van geplande groene torens in Nederland

1. Woongebouw Valley, Amsterdam Zuidas (architect: MVRDV)

2. Woon-werkcomplex Vertical, Amsterdam Sloterdijk (ontwerpteam: NL architects, Space Encounters, Donna van Milligen, Chris Collaris, DS landschapsarchitecten)

3. ‘Groene toren’ Bijlmerbajeskwartier (architect: OMA)

4. Depot Boijmans Van Beuningen, met bos op het dak, Museumpark Rotterdam (architect: MVRDV)

5. Wonderwoods, Jaarbeursboulevard Utrecht (architect: Stefano Boeri, MVSA architects)

6. Trudo Toren, Eindhoven Strijp-S (architect: Stefano Boeri i.sm. Inbo)

7. Twee woontorens op het terrein van het voormalige postkantoor in Purmerend (DOK architecten)

8. Family Scraper ‘De Maasbode’, Rotterdam (Van Bergen Kolpa architecten) een toren als een gestapelde ‘bloemkoolwijk’ met gezinswoningen voorzien van balkons met boom.

9. Binck Blocks, natuurinclusieve toren met buurtjes, Den Haag (LEVS architecten)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden