Hoog tijd om de scenograaf wat lof toe te zwaaien

Theaterontwerpers besteden aandacht aan elk klein detail in een voorstelling; hoog tijd om dat te laten zien. Daarom maakte Nicky Nina de Jong de expositie A Slice of Scenography.

De maquette van het decorontwerp, door Sacha Zwiers. Beeld Marcel Wogram

De bekoring van theatermaquettes? Levensgroot drama op poppenschaal. Als in een kijkdoos kun je eindeloos turen naar die piepkleine kartonnen Hedda Gabler, eenzaam in haar veel te grote minihuis, met op de achtergrond haar miniatuurservieskast (ontwerp Harry Wich voor de Haagse Comedie, 1971). De precisie en detailverliefdheid waarmee sommige ontwerpers hun decoridee vormgeven in een maquette grenst aan het ongelofelijke. In de Rotonde van de Amsterdamse Stadsschouwburg worden er in samenwerking met de afdeling Bijzondere Collecties van de UvA 29 tentoongesteld.

Onderbelicht

De maquettes zijn onderdeel van de expositie A Slice of Scenography, waarmee curator-scenograaf Nicky Nina de Jong op het Nederlands Theater Festival de rijkdom en de reikwijdte wil tonen van het Nederlandse theaterontwerp. Scenografie, het geheel aan theatervormgeving (licht, decor, video, kostuums), blijft te vaak onderbelicht, vindt De Jong (28). In een brutale bui stapte ze naar Jeffrey Meulman, directeur van het theaterfestival, om te zeggen dat zijn festival er meer aan moest doen.

Oké, zei hij, doe jij het dan maar.

'Maar dan doe ik het ook écht', zei zij. Waarmee ze bedoelde: dus niet drie maquettes op een sokkel.

Nicky Nina de Jong Beeld Marcel Wogram

De Jong koos voor deze eerste editie - de expositie moet een jaarlijks evenement worden - voor diversiteit. 'We willen het publiek allereerst bewust maken van het belang van scenografie. Wie een voorstelling ziet, beseft vaak niet dat alles op toneel is ontworpen, tot de lichtstanden aan toe. Aan elk detail is een artistieke keuze voorafgegaan.'

In de Rotonde lijmt ontwerper Ascon de Nijs nog een houten draaischijf in zijn maquette van het decor voor Caroussel (NNT, 2016), een houten piste die tegelijk terrarium is: de acteurs krabbelen vergeefs omhoog tegen de wanden; ontsnappen is onmogelijk. Op dinsdag is de expositie nog maar half af, maar het is al een genot om al die theaterpoppenhuizen bij elkaar te zien. Van Friso Wiegersma's hypergestileerde monumentale minidecor voor Koning Oidipus (Rotterdams Toneel, 1961) tot het overvolle rotzooiontwerp van Sacha Zwiers voor In mijn hoofd ben ik een dun meisje (NT Jong, 2015), het zijn kunstwerken op zich - complete werelden van 50 bij 70 centimeter, en zeker ook fraai bewondermateriaal voor wie de voorstelling niet zag. Vertederend is het origami-achtige artefact dat Herbert Janse maakte van het decor van Dolhuys Kermis van Opera2Day (2012): een kwetsbaar vouwwerkje van karton, uitwaaierend en spiralend als een bloem. Hier is goed te zien dat veel scenografen ook beeldend kunstenaars zijn.

In mijn hoofd ben ik een dun meisje van NTJong. Beeld Bowie Verschuren

Modeshow

Even verderop, in de Marnix vestiaire, staan veertien etalagepoppen in exuberante theaterkostuums op een soort houten getrapte catwalk. De Jong, naast scenograaf ook kostuumontwerper, laat zich graag inspireren door de modewereld. Haar opstelling van theaterkostuums doet denken aan een modeshow. De Jong: 'Kostuumontwerp vertelt een verhaal binnen een verhaal: een rood kostuum krijgt betekenis als de andere tien wit zijn. Als je een kostuum los exposeert, beroof je het van die context. Ik moest dus een nieuwe, sprekende omgeving creëren waarin de kostuums een relatie met elkaar aangaan.' Dat doet ze in de schouwburg door duo's te maken van verwante ontwerpen. Zo zijn er twee Medea's, twee prinsessen, twee Shakespeare-koningen en twee Rosaura's (uit Het leven is droom), waarvan een haar eigen ontwerp. 'Kleur, stof, materiaal, print, vorm; het ontwerp van een kostuum weerspiegelt en beïnvloedt een personage.'

Aan de hand van haar Rosaura-ontwerp illustreert De Jong hoe een kostuum subtiel communiceert met het publiek. Rosaura maakt een ontwikkeling door van androgyn naar vrouwelijk. De Jong: 'Haar kostuum is vrouwelijk maar ook strijdbaar.' De stevige stof, hooggesloten hals en hoge laarzen bieden een krachtige aanblik, maar de slanke snit maakt het onmiskenbaar sexy. 'En kijk', De Jong tilt de sleep op en onthult de voering van stroken kant. 'Haar vrouwelijkheid wordt wel benadrukt, maar blijft ook verhuld. Zo vertelt een kostuum meer dan je als toeschouwer in eerste instantie doorhebt.'

A slice of Scenography: Just a taste, te zien Ned. Theater Festival, 7 t/m 17/9 Stadsschouwburg Amsterdam.

Ererondje

De laatste kans om de beste voorstellingen van het jaar te zien: vandaag begint in Amsterdam het Nederlands Theater Festival. Rondom dit jaarlijkse ererondje van elf uitverkoren producties speelt een keur aan andere interessante voorstellingen, aangevuld met workshops, lezingen, debatten, een expositie en het Gala van het Nederlands Toneel (17/9). Vergeet het Fringe Festival niet, dat op vreemde rafelrandjes in de stad obscuur, onontdekt theater van veelal jonge makers serveert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden