Honderd jaar heimwee

De Hollandse zuinigheid is aan de Poolse Nederlanders niet besteed, maar een bevrijding is voor hen ons gebrek aan conformisme en sociale controle

Begin vorig jaar lanceerde Geert Wilders het 'Polenmeldpunt'. Met uitzondering van de zich in een hardnekkig stilzwijgen hullende premier Rutte was er vrijwel alom verontwaardiging. Toch had de PVV-leider als populist par excellence nooit zijn provocerende actie ondernomen wanneer er onder een aanzienlijk deel van de Nederlanders geen afkerige gevoelens zouden bestaan tegenover de nieuwkomers uit Midden- en Oost-Europa. Een Pool is te doen, twee Polen betekent overlast, zo lijkt de stemming onder brede lagen van de bevolking te zijn. De nijvere aspergesstekende of klussende Pool is in veler ogen tegelijkertijd ook zijn overvloedig alcohol consumerende, luidruchtige tegenpool.

Een onvoorzien neveneffect van Wilders' provocerende actie is het onlangs verschenen boek over de geschiedenis van Polen die zich de afgelopen honderd jaar in Nederland hebben gevestigd. Dat blijkt een uiterst gevarieerd gezelschap te zijn. Een voorname les: 'de Pool' bestaat niet. De talrijke levensverhalen die door de auteurs zijn opgetekend, maken dat duidelijk.

In de periode voor de Duitse bezetting vestigden Polen zich hier voornamelijk in Limburg als mijnwerkers. Aanvankelijk waren de Limburgse mannen namelijk weinig genegen om in de mijnen te werken. (Een analogie met de komst later van Poolse seizoenarbeiders valt moeilijk te loochenen.) De mijndirecties trokken destijds liever katholieke Polen aan dan protestantse of wellicht door het socialisme geïnfecteerde Hollanders.

Een veel kleinere groep Polen vestigde zich voor de oorlog in mondainere oorden als Den Haag en Scheveningen. Hiertoe behoorde zowel de uit schrijnende armoede opgeklommen Pools-Joodse winkelier Jozef Sprecher ('de man met de gouden tand' ) als de patriottistische graaf Michal Rostworowski, die als rechter verbonden was aan het Permanent Hof van Internationale Justitie in Den Haag.

Enige honderden Poolse militairen, deel uitmakend van de geallieerde troepenmacht, bleven hier na de bevrijding. Zij waren verliefd geworden op een Nederlandse vrouw. Bovendien zagen zij hun gekoesterde droom van een bevrijd Polen wreed verstoord worden door de hernieuwde overheersing door de aloude erfvijand Rusland. Om deze twee redenen (liefde en de communistische dictatuur) zouden later ook politieke vluchtelingen en veelal vrouwelijke Poolse toeristen zich blijvend in ons land vestigen. Hierbij voegden zich seizoens- en illegale arbeiders. Het aantal Poolse werknemers en aannemers zou na de Poolse toetreding tot de Europese Unie in 2004 sterk toenemen.

Wat opvalt aan nagenoeg alle opgetekende verhalen is hoezeer Polen in den vreemde blijven hechten aan hun eigen culturele identiteit. De langdurige overheersing van hun land door diverse grootmachten, de onderdrukking van de eigen cultuur en de Poolse diaspora (miljoenen Polen verlieten in de vorige twee eeuwen hun land) zijn daar zonder twijfel debet aan.

De verschillen in taal en cultuur leiden soms niet alleen tot problemen in huwelijken tussen Polen en Nederlanders. Zo verhielden de opvattingen van hier wonende vertegenwoordigers van de onafhankelijke vakbond Solidarnosc zich tamelijk moeizaam met de traditioneel-linkse idealen van progressieve Nederlanders. Eén Poolse activist werd door een vluchtelingenorganisatie zelfs niet geholpen, omdat hij was gevlucht uit een communistisch land.

De beschouwingen over de Poolse tradities op het gebied van eten, gastvrijheid, vriendschap en familie houden ons karige Nederlanders onvermijdelijk een weinig verhullende spiegel voor. De kaasschaaf en de flessenlikker gelden in de Poolse optiek als typerende voorbeelden van de spreekwoordelijke Hollandse zuinigheid. Niettemin ervaren verschillende Polen hun verblijf hier als een bevrijding van de sociale controle en het opgedrongen conformisme in eigen land.

Honderd jaar heimwee is een prachtig uitgegeven boek, dat de lezer ook veel over Nederlanders vertelt. Een enigszins o

ngemakkelijk gevoel geeft het hoofdstuk over de dikwijls ongenuanceerde uitlatingen in de pers over de 'Polenproblematiek'. Een aantal daarvan lijkt zo van het Polenmeldpunt afkomstig te zijn. Dezelfde digitale kliklijn die later zo werd veroordeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden