BESCHOUWING

Honderd afwijzingen, wat leer je daarvan?

De Chinees-Amerikaanse entrepeneur Jia Jiang was doodsbang voor afwijzing. Om zijn angst te overwinnen, liet hij zich honderd dagen afwijzen door vreemden en leerde zo een 'nee' te incasseren. Zijn ervaringen beschreef hij in de bestseller Rejection Proof.

Beeld Martyn F Overweel

Jia Jiang belt met zweet op zijn handen aan bij de vreemde. 'Mag ik even voetballen bij u in de tuin?' Het is november 2012 en hij staat in zijn woonplaats Austin, Texas bij een willekeurig iemand voor de deur. Jiang verwacht te worden afgewezen. Dat is zelfs de bedoeling: hij hoopt van zijn angst voor afwijzing af te komen door haar moedwillig op te zoeken. Die angst weerhield hem van zijn grootste droom: baas zijn van een eigen bedrijf.

Om zich weerbaarder te maken, zocht hij honderd dagen lang de 'nee' op. Het boek dat hij daar dit voorjaar over uitbracht, wordt gretig gelezen in Amerika. De arbeidsmarkt is er daar, en hier, ook naar. Freelancers en zelfstandigen maken een steeds groter deel uit van de werkende bevolking. Veel van hen moet hun opdrachten een voor een binnenslepen. Jiang (1982) geeft ze met zijn boek Rejection Proof een handvat om met de eventueel bijkomende afwijzing om te gaan.

Maar wat kunnen we eigenlijk leren van zijn afwijstour? Is afwijzing niet iets onoverkomelijks, iets waar je echt niet beter mee om leert gaan als je jezelf er veelvuldig aan onderwerpt?

Geen complimentje

Jiang kreeg zijn eerste grote afwijzing tijdens zijn basisschooltijd in Peking. Zijn juf, mevrouw Qi, had de hele groep naar voren geroepen tijdens een klassenfeest. Achterin de klas stonden veertig mooi verpakte cadeautjes, voor ieder kind een. De kinderen moesten elkaar een complimentje geven, waarna de gecomplimenteerde een cadeautje mocht uitzoeken. Die ging daarna terug naar zijn plek en complimenteerde de volgende. Jiang klapte vrolijk mee bij ieder compliment. Straks zou hij ook gekozen worden.

Maar de groep dunde uit. Hij stond er nog met twee anderen, de twee minst populaire kinderen van de klas. Tranen liepen over zijn wangen. Waarom wist niemand iets positiefs over hem te zeggen? Uiteindelijk liet juffrouw Qi hem zonder compliment een cadeautje uitzoeken, waarmee ze de horrorshow eindigde. Die ervaring zou hem tekenen.

'Dat is niet zo raar', zegt Johan Karremans, psycholoog en docent aan de Radboud Universiteit. 'Ergens bijhoren, niet afgewezen willen worden, is een bijna net zo sterke behoefte als eten en drinken', zegt hij. De oorsprong daarvan ligt volgens hem in de evolutie. Als je in de prehistorie werd verbannen uit de groep, kon je het wel schudden.

Depressie

Geïnspireerd door een presentatie van Bill Gates toog Jiang in zijn tienerjaren naar Amerika. Daar leidde hij op zijn 30ste een uiterst comfortabel leven. Een kantoorbaan met een salaris dat in de honderdduizenden dollars liep, een zorgzame vrouw en hun eerste kind op komst. Toch stond hij niet aan het roer van een eigen bedrijf. Was dat niet juist de reden geweest om naar het land der onbegrensde mogelijkheden te komen? Langzaam gleed Jiang af naar een depressie.

Zijn vrouw zag het. 'Waarom zeg je je baan niet gewoon op', zei ze uit het niets, net voordat hun eerste kind geboren zou worden. 'Trek gewoon zes maanden uit om een eigen bedrijf te lanceren.' Als het na een half jaar niet lukte, kon hij altijd nog solliciteren naar zijn oude kantoorwerk.

Jiang zette een team op voor het ontwerpen van een app. Het ging lekker, eindelijk was hij zijn eigen baas. Toen het concept na vier maanden was uitgekristalliseerd, moest er geld komen, maar dat kwam niet. De investeerder waar Jiang en zijn team zich op hadden gericht, stuurde een paar dagen na hun presentatie een e-mail: 'Dit wordt niets, ga wat anders doen'.

(tekst loopt door onder de video)

Rejection therapy

Jiang had nu nog twee maanden over van zijn oorspronkelijke zes, maar voelde zich slechter dan ooit. Er was iets drastisch nodig.

Bij rejection therapy, een concept van de zelfverklaard extreem introverte auteur Jason Comely, laat je je moedwillig afwijzen. Een vorm van exposure (blootstelling) waarbij mensen met angst voor afwijzing om zulke absurde dingen vragen, dat ze vrijwel zeker een nee zullen horen. Dat in het diepe springen, zou voor Jiang wel eens een oplossing kunnen zijn, dacht hij zelf.

Honderd dagen zou hij zich dagelijks laten afwijzen. Door iedere 'nee' met zijn iPhone te filmen, kon Jiang de volgers van zijn blog elke dag op de hoogte houden van de lessen die hij leerde. Hun meekijkende ogen hielden hem daarnaast aan zijn belofte de honderd dagen vol te maken.

(tekst loopt door onder de video)

Rejection Gym

Jia Jiangs zoektocht naar afwijzing werd groots opgepikt door de media. Tegenwoordig verdient hij zijn brood met het geven van TedTalks en inspirerende presentaties op universiteiten. Ook kun je je inschrijven voor zijn Rejection Gym. Daarin geeft de ervaringsdeskundige naast videolessen ook een kant-en-klare lijst met honderd situaties om in afgewezen te worden.

Onvermijdelijke nee

De absurde verzoeken verzon hij zelf. Zat Jiang in een burgerrestaurant waar je bij de frisdrank een gratis refill krijgt, dan bedacht hij ter plekke om te vragen naar een gratis tweede burger. Liep hij langs de bewaker van een kantoorgebouw, dan vroeg hij spontaan of hij 100 dollar kon lenen. Het negatieve antwoord was te verwachten, maar dat was de bedoeling. De nee's deden met de dag minder pijn.

Ondertussen werd de aspirant-entrepreneur al na dag drie bekend. In 2012, toen zijn avontuur begon, waren de Olympische Spelen in volle gang. Een donutzaak passerend, vroeg Jiang zich af of hij vijf aan elkaar geregen donuts kon krijgen. In de kleuren van het olympische logo en binnen een kwartier klaar. Ook hier leek een nee onvermijdelijk.

Maar dat viel tegen. 'Ik kijk even wat ik kan doen', zei donutbakster Jackie. Het kleurrijke resultaat ging viral; het filmpje werd in twee weken tijd vijf miljoen keer bekeken. De een prees Jackie om haar flexibele geest en werkethiek, de ander herkende zich in de problemen van Jiang. Zijn missie om zich te laten afwijzen, ging als een lopend vuur door Amerika. Uitnodigingen voor interviews stroomden zijn mailbox en voicemail binnen. Jiang kon op kosten van bedrijven en tv-shows het hele land overvliegen om praatjes en presentaties te geven. Terwijl hij nog 97 rare verzoeken had te gaan.

(tekst loopt door onder de video)

Achterliggende reden

Wat kunnen we leren van Jiangs honderd dagen? Ten eerste dat zelfs absurde verzoeken soms worden ingewilligd. Naast het succesverhaal in de donutzaak mocht Jiang - gewoon door het te vragen - voetballen in iemands achtertuin, een heel vliegtuig welkom heten namens een vliegtuigmaatschappij en een hoorcollege geven op een vermaarde universiteit.

Wanneer je wel een nee krijgt, kan het helpen om te vragen naar de achterliggende reden. Een afwijzing zegt soms meer over degene die afwijst. Toen Jiang bij een willekeurig persoon in zijn stad aanbelde om een bloem te mogen planten in diens tuin, mocht dat niet. Doorvragen leerde dat de man in kwestie het wel een leuk aanbod vond, maar gewoon geen groene vingers had. De plant zou achter zijn huis al snel dood gaan. De overburen hielden wel van planten, wist de man, en die waren maar wat blij met Jiangs rare aanbod.

Psycholoog Johan Karremans herkent dat. 'Met doorvragen kun je erachter komen dat je niet om jou als persoon wordt afgewezen, maar vanwege omstandigheden die niets met jou te maken hebben.' Dat verzacht de pijn soms wat, zegt hij.

Defensieve houding

Heb je een raar verzoek? Wees zelf de eerste om toe te geven dat het een raar verzoek is. Toen Jiang aan een gezagsvoerder vroeg of hij het hele vliegtuig welkom mocht heten, keek die hem argwanend aan. Die defensieve houding doorbrak Jiang door te zeggen: 'Ik weet dat het een rare vraag is, maar ik reis gewoon erg graag met uw maatschappij. Jullie vliegen altijd op tijd en de service is altijd met een glimlach. Dat wil ik aan de mensen vertellen.' De extra uitleg gaf het verzoek iets persoonlijks. Het is een stuk moeilijker om daar nee tegen te zeggen.

Jiangs handleiding bevat een paar open deuren, maar ook die kunnen inspirerend zijn. Toen de auteur aan verschillende bedrijfsmanagers vroeg of hij voor één dag werknemer mocht zijn, kreeg hij soms niet alleen een nee, maar ook een preek op de koop toe. Hoe durfde hij zoiets te vragen? Dacht hij nou echt dat dat zomaar kon? Tot hij een manager tegenkwam die vrolijk opkeek van het verzoek. Wat had de vraagsteller voor werk in gedachten? Een week later liep Jiang een dag mee als persoonlijke assistent van de bedrijfsbaas. De open deur: elk verzoek heeft een nummer. Als je twintig keer wordt afgewezen, heb je misschien net twintig keer de verkeerde persoon tegenover je gehad. Wie weet zit nummer 21 net in een situatie waarop jouw verzoek goed aansluit. Eens te meer blijkt dat de voorgaande afwijzingen niet om jouw als persoon hoeven te draaien.

'Invincible'

Van Jiangs afwijstherapie had psycholoog Karremans nog niet gehoord. Hij vraagt zich af of mensen zich überhaupt kunnen wapenen tegen afwijzing. Karremans: 'Angst voor afwijzing zit gewoon in ons. Hersengebieden die normaal in de MRI-scanner oplichten bij fysieke pijn, lichten ook op wanneer iemand wordt afgewezen. De alarmbellen gaan af.'

De Amerikaans-Chinese ervaringsdeskundige voelt zich in ieder geval een stuk minder bang. De exposure hielp, zo blijkt uit de ondertitel van zijn boek. 'How I became invincible.'

Het blog van Jia Jiang is terug te lezen via de website fearbuster.com. De filmpjes van de 100 afwijzingen zijn te bekijken op zijn youtube-kanaal.

TEDx-video van Jia Jiang

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden