Home is een stapeling van ontmoetingen, niet één verhaal

In Home, de jubileumvoorstelling van het Rotterdamse dansgezelschap Conny Janssen Danst, zoekt de choreograaf naar wat mensen bindt, niet naar wat hen uiteendrijft.

Home van Conny Janssen Danst.

Altijd zoekt ze in beweging de 'menselijke touch'. Dans om de vorm interesseert haar niet. Conny Janssen (58) wil 'aanraakbare dans' maken. Een week voor de première van Home banjert de Rotterdamse choreograaf - zwarte outfit, comfortabele boots, notitieblok in de hand - over het toneel van het try-outtheater in Schiedam om scènes bij te schaven. 'Leg het accent niet op de passen en het naar elkaar toe schuifelen, maar op de energie, de intentie erachter. Je moet je echt één met de groep voelen, alsof je ernaartoe wordt gezogen. Consensus, geen individuele trips!'

Met Home viert dansgroep Conny Janssen Danst zijn 25-jarig bestaan. De club staat bekend om de aansprekende producties. Ze worden wel 'het leven zelf' genoemd: herkenbaar, humaan, toegankelijk. De stukken worden bijna altijd uitgevoerd met livemuziek, en geregeld op bijzondere locaties als een parkeergarage of een onderzeebootloods. Steevast gaan ze over de relaties tussen mensen. Over hoe individuen zoeken naar geborgenheid, naar opname in een gemeenschap. 'De mens is een sociaal dier, binding is de essentie van het leven', zegt Janssen. 'Daarom telkens weer dit thema. Misschien is het inderdaad omdat ik uit een klein gezin kom en zelf geen kinderen heb gekregen. Ik had er nota bene vijf gewild.'

Voor Janssens dansers, die uit verschillende landen komen en voor deze productie voor de helft nieuw zijn bij de groep, is 'thuis', de titel van het stuk, een complex begrip. Hun gevoelens, verkend in improvisaties, spelen een rol in de voorstelling, maar er zijn ook maatschappelijke inspiratiebronnen.

Janssen: 'Thuis is waarmee je je verbonden voelt. Voor mij is dat een mozaïek van Rotterdam, mijn huis, de mensen met wie ik werk, mijn lief, mijn herinneringen. In de huidige wereld is sense of belonging - het Engels zegt het mooier - iets wat je moet zoeken. Door nieuwe media, het verlies van geloof en migratiestromen is de samenleving zo groot, zo open, zo fluïde geworden, dat verbondenheid niet meer vanzelfsprekend is. In Home heb ik het niet specifiek over vluchtelingen of polarisatie, dat vind ik aanmatigend vanuit mijn veilige studio, maar wel over de kwetsbaarheid van deze tijd: het gevoel van verlorenheid dat er leeft. Waar behoor je toe?'

Menselijk en herkenbaar

Choreograaf Conny Janssen is een danspromotor. Bij haar geen onwerkelijke esthetiek door onwerkelijke poppetjes, maar herkenbare emoties door dansers die - niets menselijks is hun vreemd - zowel vloeiend en zacht als grillig en krachtig bewegen. In 1982 voltooit ze haar opleiding aan de Rotterdamse Dansacademie (nu Codarts) en tien jaar later richt ze dansgroep Conny Janssen Danst op, nu op tournee met de jubileumproductie Home. Janssen ontving diverse prijzen, choreografeerde voor het tv-programma So You Think You Can Dance en is bestuurslid van de Akademie van Kunsten.

Anders dan in eerder werk heeft Janssen voor Home vooral gekeken naar de overeenkomsten tussen dansers. Ze werkt met mensen van alle kleuren en maten en doorgaans zet ze die contrasten in. Ook in groepsprocessen spelen verschillende rollen, die van leider, underdog of de clown. 'Mateloos interessant', vindt Janssen. 'Nu gebeurt het zoeken naar cohesie minder vanuit het conflict. Zo heb ik bijvoorbeeld een ervaren en een jonge danser gekoppeld vanwege hun volledige overgave aan beweging. Twee anderen, een Japanse en een Vietnamees, zijn allebei opvallend aards - bam! - en scherp; hun bewegingen knisperen. Home gaat meer over beschutting zoeken dan over verschillen.'

Het decor van Thomas Rupert biedt zeker beschutting, maar associeer je niet snel met 'thuis'. Kale muren van dik beton, met als enige decoratie een verdwaald wasbakje en vogelkooitje. In een nis soundscape artist Michel Banabila en cellist Maarten Vos, op de vloer een ijzeren bed met een verdorde boom. Janssen: 'Ik wilde geen anekdotische ruimte. Dan vul je te veel in. De kijker moet mentaal kunnen 'ontsnappen'. Bovendien is Home een stapeling van ontmoetingen, niet één verhaal.'

Voor deze caleidoscopische aanpak was de film Songs from the Second Floor (2000) van de Zweedse cineast Roy Andersson belangrijk. Daarin 45 uiterst zorgvuldig geënsceneerde tableaus met zwartgallige flarden grotestadsleven. Janssen: 'Andersson plaatst mensen heel fysiek in de ruimte, het is bijna choreografie. Maar waar ik mijn stukken doorgaans organisch opbouw, kapt hij scènes plots af. Die vrijheid om brutaler te schakelen neem ik nu ook.'

Op de vloer in Schiedam discussieert Janssen met de musici. Tot in detail ('Néé, nu is het geen geluid meer, maar muziek!') bemoeit ze zich met hun compositie. Vernieuwing vindt Janssen snel een leeg etiket. Wat zij doet: zich telkens omringen met nieuwe impulsen. Andere locatie, andere dansers, andere musici. 'Zo maak je een laboratorium en loopt het creatieproces, de chemie, gegarandeerd volgens onbekende lijnen.'

Home, première 20/1, Rotterdamse Schouwburg. Tournee t/m 30/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden