Hollywood is een zegen voor #MeToo: aan de keukentafel kunnen we van die beroemdheden leren

Terugblik op 2017: #Metoo

De #MeToo-discussie in de entertainmentindustrie toont hoe complex de materie is, zelfs voor de halfgoden onder ons.

Actrice Rose McGowan is een sterke en soms ongemakkelijke representant. Foto getty

Kun je één iemand tot gezicht maken van de #MeToo-beweging? En moet dat dan Alyssa Milano zijn, de actrice die haar Twittervolgers opriep om hun ervaringen met seksuele intimidatie te delen onder #MeToo? Binnen een week werd de hashtag 1,7 miljoen keer getwitterd. Facebook, een veel groter platform, zag in de eerste 24 uur na Milano's oproep al 12 miljoen posts, opmerkingen en reacties met daarin #MeToo.

Of moet het Tarana Burke zijn, de zwarte activist en welzijnswerkster uit Brooklyn die in 2006 al besefte dat er van het simpele 'me too' kracht uitgaat? Even had ze paniek gevoeld toen ze Milano's oproep voorbij zag komen. 'Me too' was haar beweging, haar levenswerk. En nu werd het uit haar handen gegrist zonder enige aandacht voor de voorgeschiedenis - weer een voorbeeld van hoe zwarte vrouwen gemarginaliseerd worden. Milano kende Burke en de beweging niet, maar toen ze erover hoorde, zocht ze direct contact. De twee overleggen nu veel.

Of is toch Rose McGowan het beste symbool? In september had Harvey Weinstein de actrice-maar-inmiddels-activist nog willen afkopen met een zwijgsom van 1 miljoen dollar. 'Bah', dacht ze. 'Ik hoef je geld niet, je bent walgelijk.' McGowan symboliseert ook de grilligheid van #MeToo, de wereldwijde storm die slachtoffers een stem geeft, maar ook slachtoffers kan maken in de vorm van onterechte beschuldigingen. Op Twitter slaat ze wild om zich heen, ze zoekt ruzie met bekende vrouwen die aan haar kant staan. 'Er is geen routekaart voor de weg die ik ben ingeslagen', schreef ze. 'Ik zal fouten maken.' Daarmee is McGowan een sterke en soms ongemakkelijke representant van een sterke en soms ongemakkelijke beweging.

Alyssa Milano Foto getty

Goede mix

U leest het: het is onmogelijk om één iemand aan te wijzen als het gezicht van #MeToo. Dat zou ook de democratiserende kracht tekort doen, de miljoenen onbekende vrouwen (en in mindere mate mannen) die hun verhaal deden op sociale media, soms na jaren- of decennialang zwijgen. Juist hun stem gaf de omvang van het probleem aan.

TIME Magazine zal voor hetzelfde vraagstuk hebben gestaan toen het blad 'de persoon van 2017' wilde uitroepen. Het werden 'the silence breakers', de vrouwen die het zwijgen verbraken en daarmee een beweging lanceerden. De cover is keurig afgewogen: er staan twee grote sterren op, actrice Ashley Judd en zangeres Taylor Swift, maar ook een aardbeienplukster, een lobbyist en een voormalig medewerkster van Uber. En een arm van een ziekenhuismedewerkster die anoniem wil blijven, als symbool van alle mensen die zich niet met naam en toenaam konden uitspreken, uit angst voor de gevolgen. Het is een goede mix van zwart, wit en latino, van goedbetaalde banen en laaggeschoold werk. Toch klonk er kritiek. Wat doet Taylor Swift op de cover? En waarom staat Tarana Burke er niet op? Dat geeft aan hoe lastig het is om het goed te doen, hoe gevoelig alles ligt. 'Vaak reflecteert onze keuze een institutionele macht', verklaarde Ben Goldberger van Time. 'Presidenten, premiers, de paus. Dit jaar was een belangrijke herinnering aan het feit dat de wereld ook van onderop veranderd kan worden.'

Bekende vrouwen

Is dat zo? Niemand hoeft zich zorgen te maken over de marginalisatie van Hollywood, de sector zorgt goed genoeg voor zichzelf. Maar een revolutie van onderop? Mwah. Er broeide wel wat, maar het gesprek over seksuele intimidatie brak pas echt los met de beschuldigingen aan het adres van Hollywoodbaas Harvey Weinstein. En die kwamen toch echt van bekende vrouwen: slachtoffers naar wie per definitie wordt geluisterd als ze hun mond opentrekken en die toegang hebben tot The New York Times en The New Yorker, de gezaghebbendste media ter wereld.

Juist het feit dat dit allemaal in de spotlights begon, werpt helder licht op de dynamiek en dilemma's van seksuele intimidatie. Niet alleen zijn de daders en slachtoffers bekend, de wijze waarop zij en hun omgeving ermee omgaan is ook publiek. Meningsverschillen worden uitgevochten op Twitter, vrienden en bekenden worden door media om een reactie gevraagd. Daarom is wat op dit moment gebeurt in Hollywood (en Hilversum) ook interessant voor ons. We zijn nog niet zo gewend aan praten over seksueel grensoverschrijdend gedrag, maar kunnen nu leren van beroemdheden. Van hun goede reacties, maar ook van hun misstappen. Dat is nuttig in een tijd van 'de snelste cultuurverandering sinds 1960', aldus Time, waarin veel onzeker is en lastige discussies worden gevoerd over de verhouding tussen de seksen. Niet alleen in kranten en talkshows, maar ook thuis aan de keukentafel. In die zin is Hollywood een zegen voor #MeToo.

Hashtagacties

Natuurlijk waren er al eerder grote hashtagacties. Nadat een gefrustreerde jonge man zeven mensen had vermoord in het Californische Isla Vista, drie jaar geleden, werd #yesallwomen trending. Het was een reactie op de reflex om de dader te zien als een gestoorde eenling. 'Wij zijn niet allemaal zo hoor', reageerden mannen. Daarop zeiden vrouwen: 'Ja, maar wij hebben wel allemaal te maken met seksisme en seksuele intimidatie.' #Yesallwomen was groot op Twitter en in feministische kringen, maar de kans dat je tante erover begon bij de kerstdis was niet zo groot. In Nederland deelden vrouwen in 2015 onder #zeghet hun ervaringen met seksueel geweld. Even leek er wat los te komen, maar de aanjagers werden ook al snel afgeschilderd als hysterische aandachtszoekers zonder incasseringsvermogen.

Dat gebeurt vaker. De geschiedenis kent veel machtige mannen die hun beschuldigers succesvol wegzetten als types met een dubbele agenda. Of vrouwen die de moeite niet waard zijn. Vorig jaar vertelde voormalig miss Arizona dat Trump altijd net de kleedkamer kwam inspecteren als de deelnemers daar halfnaakt stonden. Hierover had Trump zelf al opgeschept in 2005, maar nu ontkende zijn campagne het. 'Als dit in de laatste maand van een presidentsrace boven komt, dan moet je je afvragen wat de politieke motieven zijn en waarom de media het nieuws brengen', luidde het statement. Over een vrouw die hij in 1980 betast zou hebben zei hij zelf: 'Als je naar die vreselijke vrouw kijkt, dan zeg je toch: dacht het niet?'

Dubieus

De aanhangers van Roy Moore, de Republikeinse senaatskandidaat die de verkiezingen vorige week nipt verloor, waren ervan overtuigd dat de vrouwen die hun held beschuldigden dat deden voor het geld. Het ging weliswaar om slachtoffers die destijds 14 tot 18 jaar oud waren, toch was hun reputatie toen al 'dubieus', aldus een kiezer in een documentaire van website Vice. Bill Clintons minnaressen - dus niet per se vrouwen die hem beschuldigen, hoewel die er ook zijn - werden zwartgemaakt met behulp van een privédetective. Zelfs Hillary zou hebben geweten van deze praktijken. Onbetrouwbare en losbandige trailer trash, was het imago dat aan een aantal van hen bleef kleven. The New Yorker onthulde dat Harvey Weinstein zelfs ex-spionnen van de Israëlische geheime dienst inhuurde om zijn beschuldigers in diskrediet te brengen.

Dat lukte soms. Het relatief onbekende Italiaanse model Ambra Battilana Gutierrez figureerde prominent in Amerikaanse tabloids, vaak niet al te positief. Maar Weinstein solde ook met hogere godinnen: Gwyneth Paltrow, Angelina Jolie, Salma Hayek. Gezichten die veel te bekend zijn om weggezet te worden als onbetrouwbaar en uit op geld. Dat maakte zijn val onafwendbaar.

Onaantastbaar

'Roem is niet langer een opzichzelfstaande rechtvaardiging', schreef Megan Garber voor The Atlantic. Decennialang waren beroemdheden vrijwel onaantastbaar. Trump zei het zelf al in de befaamde 'grab 'm by the pussy'-tape: 'Als je een ster bent, dan laten ze het gebeuren.' Sterrendom fungeert vooral in de Verenigde Staten als een religie, analyseerde Garber, met halve heiligen die minder tot de verantwoording worden geroepen. 'Ster na ster, zonde na zonde, hebben we de beroemdheden en de rijken en de artistiekelingen aan andere regels gehouden, aan een andere moraal.' In 2009 nog tekenden meer dan honderd Hollywoodfiguren een petitie om de in Zwitserland gearresteerde Polanski vrij te krijgen. Hij was opgepakt voor het drogeren en verkrachten van een 13-jarige, een zaak uit 1977. Hollywood benadrukte Polanski's artistieke waarde. De voornaamste aanjager? Harvey Weinstein. In een opiniestuk beschreef hij de betekenis van Polanski voor de film. Regisseurs als Martin Scorsese zouden schatplichtig aan hem zijn. 'Polanski is een man die veel geeft om zijn kunst en zijn plaats in de wereld', luidde Weinsteins rechtvaardiging.

Interessant is wat er nu staat op de site van de Engelse krant die het opiniestuk publiceerde. 'Dit artikel is gepubliceerd enkele jaren voordat de auteur werd beschuldigd van seksueel misbruik. Zoals met veel opiniestukken is en was dit niet een weerspiegeling van de redactionele koers van The Independent.' Dat zou logisch moeten zijn, maar de krant neemt blijkbaar geen risico's. Weinstein is niet langer een halve heilige, zelfs zijn woorden zijn besmet.

Martin Scorsese Foto epa

Feministische tijdgeest

Er zijn meerdere verklaringen voor het ontstaan van de #MeToo-beweging, factoren die ook allemaal op elkaar inwerken. Een veranderende, meer feministische tijdgeest waardoor slachtoffers zich eerder durven uit te spreken. En waardoor media dit een belangrijker thema vinden dan voorheen. Maar het sterrendom is ook veranderd, schreef Garber. 'Intiemer, menselijker, meer bezig met hun verantwoordelijkheden.' Er zijn discussies over gelijke betaling van mannen en vrouwen en het tekort aan waardering voor zwarte acteurs. Wie zich verantwoordelijker opstelt, wordt ook aan een hogere moraal gehouden. We vinden dat sterren zich over seksuele intimidatie moeten uitspreken, helemaal als het probleem in hun eigen kring speelt. Nu laten ze ons zien hoe lastig dat is. We krijgen een inkijkje in de woede over dit alles, de verscheurdheid als geliefden worden beschuldigd. En we horen bekende acteurs verstandige én onhandige dingen zeggen. Voor een sector waarin alles tot in de puntjes wordt geregisseerd, is het opzienbarend gestuntel. Maar wel gestuntel dat inzicht biedt.

Op de rode loper regeert de stalen glimlach. Zelfs bij stompzinnige vragen wordt er vriendelijk gelachen en gezellig meegedaan. Het was geen stompzinnige vraag die actrice Uma Thurman half oktober werd gesteld, maar haar antwoord bleek wel een breuk met de rodelopermores.
Wat vond zij 'als machtige filmvrouw' ervan dat mensen zich uitspreken over seksuele intimidatie op het werk? 'Het is prijzenswaardig', antwoordde Thurman, de woede en emotie borrelend achter een strak gelaat. 'Maar ik heb geen lekkere quote voor je. Ik heb geleerd dat ik, als ik woedend ben, dingen zeg waar ik later spijt van heb. Dus ik wacht tot ik minder boos ben.' Het fragment ging viral. 'Unieker dan uniek', schreef dezelfde Megan Garber in een ander stuk voor The Atlantic. 'Het publiek applaudisseerde voor een boze vrouw.' Daarmee heeft de val van Weinstein tot een bijeffect geleid, analyseerde ze: de normalisering en mobilisatie van vrouwelijke woede. 'De verhalen hebben een emotie aan de oppervlakte gebracht die vrouwen normaliter moeten onderdrukken, verpletteren en negeren.'

Foto ap

Woeste uithalen

'Hé, kijk niet zo boos', 'je bent mooier als je lacht hoor' - het zal veel vrouwen bekend in de oren klinken. Woede zou onaantrekkelijk zijn, en onaantrekkelijkheid is een afwijzing van het maatschappelijk verwachtingspatroon. En nu zijn er dus bekende vrouwen, voorbeelden voor velen, die daartegen rebelleren. De opvallendste is Rose McGowan, die voormalige actrice die haar boosheid dagelijks met woeste uithalen en hoofdletters van zich af twittert, ongecontroleerd en intimiderend. Eind jaren negentig verscheen ze nog in doorschijnende jurk op de rode loper aan de arm van shockrocker Marilyn Manson. Nu poseert ze op het omslag van haar autobiografie Brave symbolisch met een tondeuse. Een kaalgeschoren hoofd; geen zin meer om aan verwachtingen te voldoen.

Ook Megyn Kelly sprak zich hierover uit in een interview met Time. De Amerikaanse tv-presentatrice behoort tot 'the silence breakers' omdat ze de seksuele intimidatie bij de rechtse nieuwszender Fox, haar voormalige werkgever, aankaartte. Kelly is nog altijd 'Fox-blond', het gecoiffeerde, vrouwelijke uniform van de vrouwen op zender. Qua voorkomen staat Kelly verre van types als McGowan, maar ze hamert ook op het belang van woede. 'We moeten aardig zijn, vriendelijk zijn, leuk gevonden worden, geen ophef maken. Bullshit', zei ze tegen Time. Het was een belangrijk signaal aan onbekende vrouwen.

Trial by media

Maar wat als je aan de andere kant staat? Wat als een vriend wordt beschuldigd van seksueel wangedrag? Het overkwam de afgelopen maanden meerdere bekende vrouwen. Katja Schuurman las geëmotioneerd een statement voor in RTL Late Night over haar vriend Job Gosschalk. Ze hekelde de schandpaal, de 'trial by media'. 'Het oordeel hoort in de rechtbank thuis', zei ze. Het was een opvallende reactie voor iemand die zich publiekelijk tegen seksisme keert. Ze had zich wel negatief uitgesproken over het gedrag van Weinstein. Schuurmans reactie op Gosschalk was voor de buitenwereld het toonbeeld van hypocrisie, maar het was ook moeilijk om haar wanhoop niet te begrijpen. Wie zou niet opkomen voor een vriend die nu lager dan laag was gezakt?

Lena Dunham, de Amerikaanse actrice en schrijfster die haar feminisme tot een succesvol verdienmodel heeft gemaakt, reageerde nog wilder. Nadat een mannelijke collega was beschuldigd van verkrachting, bracht ze iets te snel een statement naar buiten. Daarin schreef ze dat het allemaal heel nodig was, die beschuldigingen in Hollywood, maar dit was nou nét een van die gevallen waarin er toevallig sprake was van een valse aanklacht. Ze wist het zeker. Dunham kwam onder vuur te liggen, omdat in haar progressieve bubbel de norm is dat je vrouwen moet geloven, of in elk geval rustig aanhoren zonder direct een oordeel te vellen. Ze was zelf een van de belangrijkste voorvechters van die houding. En nu het even te heet werd onder haar voeten, keerde ze zich ertegen.

Lena Dunham Foto epa

Masturberende olifant

Hypocriet inderdaad. Een pijnlijk voorbeeld van cognitieve dissonantie. Maar ook menselijk. Een beschuldiging haalt alles overhoop. Niet alleen de liefde voor de vermeende dader, waarvan jij vooral de andere kant kent, maar ook het beeld van je eigen omgeving. Dat dit soort dingen kunnen voorvallen doet iets af aan de wereld waarin je zelf leeft. Ontkennen of relativeren is dan een logische reflex.

Comédienne Sarah Silverman maakte wel indruk met haar reactie. In haar tv-programma gaf ze een statement over het gedrag van Louis C.K., de komiek met wie ze al 25 jaar bevriend is. Ze had er helemaal geen zin in, zei ze, maar ze wist ook dat ze het wel over 'de masturberende olifant in de hoek van de kamer' moest hebben. 'Ik kan wel hartverwarmende verhalen vertellen over onze vriendschap en zeggen dat hij een goede vader is, maar dat is irrelevant, niet?' Het gaat om de slachtoffers, benadrukte ze, slachtoffers van iets wat haar vriend had gedaan. 'Ik hoop dat ik heel erg boos mag zijn omdat hij vrouwen heeft benadeeld, maar ook verdrietig, omdat hij mijn vriend is.'

Deze week deed Hollywood denken aan een volle kersttafel, een samengesteld gezelschap van exen, betweterige ooms en felle nichtjes. Aan zo'n gevarieerde tafel weet je dat je beter niet over bepaalde discussies kunt beginnen, maar het onderwerp hangt in de lucht en dan gebeurt het toch. De kans is groot dat de komende dagen #MeToo zo'n thema zal zijn aan veel kersttafels. Matt Damon nam de rol aan van oom. In een interview insinueerde hij dat er meer aandacht mag zijn voor mannen die zich wel gewoon gedragen. En hij benadrukte ook dat niet alles op een hoop gegooid moet worden. 'Er is een verschil tussen iemand een tik op de bil geven en verkrachting of kindermishandeling, toch?'

Sarah Silverman Foto afp

Aangemoedigde vrouwenhaat

Dat is natuurlijk waar, maar toch waren zijn uitspraken olie op vuur. Bekende vrouwen corrigeerden Damon op Twitter. Zijn ex Minnie Driver noemde hem 'toondoof en daarmee onderdeel van het probleem'. Alyssa Milano legde uit: 'Micro maakt macro.' En: 'Ik heb te maken gehad met alle onderdelen van het spectrum van seksuele intimidatie waarover jij schrijft. Ze houden allemaal verband met het patriarchaat en zijn verbonden met genormaliseerde, geaccepteerde en zelfs aangemoedigde vrouwenhaat.'

Aan welke kant je ook staat: Hollywood levert hier de woorden en inzichten voor de discussies die we ook thuis voeren. Als #MeToo iets heeft laten zien dan is het wel de wijdverbreidheid van het probleem. Media verleggen hun aandacht nu gelukkig ook naar minder fotogenieke sectoren. The New York Times publiceerde deze week een groot verhaal over de misstanden in fabrieken van Ford. In de Volkskrant kon u al lezen over misbruik bij defensie en in de sport, ook al vóór #MeToo. Praten over seksuele intimidatie zal lastig blijven, maar de sterren hebben ons in de laatste maanden van 2017 in elk geval laten zien hoe het wel en niet moet. Een soort instructievideo. Maar dan wel met de beste acteurs ter wereld.

Meer over