Reportage Filmfestival Venetië

Hollywood én Netflix zetten hun beste beentje voor op het filmfestival van Venetië

First Man-acteur Ryan Gosling op de rode loper in Venetië. Foto Getty Images

De 75ste editie van het filmfestival van Venetië opende met het astronauten- én gezinsdrama First Man. Nederlandse speelfilms ontbreken, maar Nederlandse acteurs zijn er wel.

‘Voor zover ik weet is niemand aan deze tafel ooit de ruimte ingegaan, óf op de maan geweest, óf een ouder geweest in de jaren zestig.’ Damien Chazelle, regisseur en Oscarwinnaar (La La Land, beste regie) kijkt even opzij in het festivalpaleis op het Lido-eiland, naar de hoofdrolspelers uit First Man, zijn biografische speelfilm over astronaut Neil Armstrong en diens gezin. En je hoeft geen rekenwonder in dienst van Nasa te zijn om zijn redenatie te volgen: acteurs Ryan Gosling en Claire Foy (van de serie The Crown) zijn dertigers, evenals Chazelle zelf. Geboren nadat de eerste mens in 1969 (en ook de laatste, in 1972) een voet zette op buitenaardse grond.

‘Dus die tijd, de schaal, álles was onbekend voor ons’, zegt de regisseur van de openingsfilm van het 75ste filmfestival van Venetië. ‘Om me te kunnen verplaatsen in Neil keek ik naar zijn ambitie, de mate waarin hij zich onderdompelde in zijn werk en zijn werk gebruikte om gevoelens te verwerken die hij anders niet kón verwerken. Dat zijn aspecten die ik wel begrijp, die ik zelf absoluut ken. Zo is het uiteindelijk toch een persoonlijke film geworden. Ryan en ik hadden het er soms over dat we in feite een familie-documentaire maakten. Een homevideo, maar dan mét reis naar de maan.’

In First Man is de afstand van de aarde tot de maan ongeveer even groot als die tussen Armstrong en diens gezin: na het overlijden van zijn dochtertje, aan kanker, raakt de astronaut meer en meer naar binnen gekeerd, tot grote frustratie van echtgenote Janet (Foy). Dat betekent niet dat de maanlanding en de op momenten rampzalige weg ernaartoe tot bijzaken zijn gedegradeerd in de ruim twee uur durende speelfilm.

Realistisch

First Man plaatst de kijker in de schuddende, rammelende en gierende capsule, alles even realistisch gefilmd. Vanaf de openingsscène, waarin Armstrong tijdens een testvlucht op de dampkring ‘botst’ en per ongeluk een eind de ruimte in slingert, benadrukt Chazelle de bijna krankzinnige doodsverachting en tegenwoordigheid van geest (en lichaam) waarover de eerste astronauten dienden te beschikken. De eerste generatie testpiloten, waartoe Armstrong behoorde, was ook ingenieur. In tegenstelling tot de cowboy-achtige eerste raket-vliegeniers in The Right Stuff (1983)  de verfilming van het non-fictieboek van Tom Wolfe  die veelal op gevoel vlogen. Lange tijd cirkelde Clint Eastwood om de verfilming van Armstrongs veelgeprezen en geautoriseerde biografie (James R. Hansen, 2005), maar het kwam er niet van. Ook Chazelle moest even wachten: toen hij steracteur Gosling benaderde, wilde die liever eerst aan de slag met de musical La La Land.

Van links naar rechts: Jason Clark, Olivia Hamilton, Damien Chazelle, Ryan Gosling en Claire Foy op de rode loper voorafgaand aan de première van First Man. Foto Getty Images

‘Ik geloof niet dat Neil Armstrong zichzelf als een held zag’, antwoordt Gosling in het met pers volgepakte festivalpaleis als iemand informeert naar de (voor een Hollywoodfilm relatief) bescheiden dosis Amerikaans patriottisme in First Man. ‘Ik ben zelf Canadees, dus wellicht is dit een geval van cognitieve dissonantie, maar ik denk dat zijn prestatie alom werd beschouwd als een prestatie van de mensheid, in plaats van iets Amerikaans.’ Chazelle, die in First Man niet verhult dat Amerika naar de maan wilde uit frustratie om de ruimtevoorsprong van Rusland: ‘Ik ben half Canadees, ik ben het eens met alles wat Ryan zegt.’

Traditie

Of First Man de Venetiaanse openingsfilmtraditie voortzet en straks het filmseizoen winnend afsluit bij de Oscars (zoals Gravity, Birdman, La La Land en The Shape of Water), valt te bezien. Maar de positie van ’s werelds oudste filmfestival is zo sterk, dat artistiek directeur Alberto Barbera (68) zich geen zorgen zal maken over het verwerven van toekomstig filmvuurwerk: alle Hollywoodstudio’s flirten met Venetië. Vijf jaar geleden was dit niet zo. Toen gold een selectie voor Cannes als prestigieuzer en snoepte het kapitaalkrachtige en met Venetië overlappende festival in Toronto de nodige titels af. Barbera, die in 2011 aantrad voor een tweede regime, snoeide rigoureus in het programma, selecteerde strenger op artisticiteit en strikte precies de juiste kwaliteit Hollywood-uithangbordtitels. Ondertussen koos collega Frémaux te Cannes menigmaal voor drakerige openingsfilms, zoals de Harvey Weinstein-productie en alom bespotte flop Grace (2014, met Nicole Kidman).

Zulke knievallen voor wat extra sterren hoeft Venetië niet te maken. Zangeres Lady Gaga maakt deze editie haar acteerdebuut in Venetië, in het Amerikaanse muzikantenliefdesdrama A Star is Born (een remake van de gelijknamige film uit 1976, met Barbra Streisand), maar in het programma van 2018 is ze slechts één van de vele bekende namen.

Dit jaar profiteert Venetië ook van de ruzie tussen Cannes en Netflix: de betaalzender trok afgelopen mei álle films terug van het Franse festival, dat geen prijzen wenst te geven aan films die niet (of maar kort) in de bioscoop verschijnen. Ook Venetië kreeg te maken met morrende (Italiaanse) bioscoophouders, maar wierp geen barrières op. Nu dingen diverse prestigieuze Netflix-titels mee naar de Gouden Leeuw, waaronder het Mexicaanse familiedrama Roma van Alfonso Cuarón en de in zes episoden opgedeelde western The Ballad of Buster Scruggs van Joel en Ethan Coen.

En zo vormen de grote festivals een front in de rap veranderende filmwereld: traditionele filmbedrijven speuren naarstig naar redelijke verdienmodellen, terwijl de ene na de andere grote regisseur in zee gaat met de betaalzenders HBO, Amazon en Netflix. Ook The Other Side of the Wind — al voor Cannes klaargestoomd  gaat in Venetië in wereldpremière. Het is de befaamde laatste, nooit afgemaakte en vijftig jaar in een Parijse kluis bewaarde speelfilm van de in 1985 overleden cineast Orson Welles. Netflix speelde suikeroom en hoestte de benodigde miljoenen dollars op om de vele rechtenkwesties rond het ruwe materiaal glad te strijken.

Kritiek

In de aanloop naar de 75ste editie van het festival was er ook kritiek. Bij de 21 titels die meedoen aan de competitie voor de Gouden Leeuw, is er maar één van een vrouwelijke regisseur: The Nightingale, de in het 19de-eeuwse Tasmanië gesitueerde wraakfilm van Jennifer Kent uit Australië.

‘Als ze me een quotum opleggen ben ik weg’, waarschuwde Barbera. Hij kon er ook niks aan doen dat er nu eenmaal significant minder aanbod is van vrouwelijke regisseurs. Juryvoorzitter en Gouden Leeuw-winnaar van de vorige editie, de Mexicaan Guillermo del Toro (The Shape of Water), suste tijdens de presentatie zijn negenkoppige jury (vijf vrouwen): ‘Voor 2020 moet het doel fiftyfifty zijn. Of misschien al voor 2019.’

De Nederlandse inbreng in Venetië: een Documentaire en drie acteurs

Rutger Hauer in Samson. Foto Film still

Renee Soutendijk is vrouw met een geheim, Rutger Hauer ver-schijnt met baard in een western en Reinout Scholten van Aschat is communeleider.

‘Ik stel me enigszins terughoudend op’, waarschuwt Renée Soutendijk (61) per telefoon. Ja, ze speelt een rol in de nieuwe speelfilm van Luca Guadagnino (47), de Italiaanse regisseur en Oscarwinnaar (o.a. Io sono l’amore, Call Me By Your Name). En die film, een remake van Dario Argento’s jaren zeventig horrorcultfilm Suspiria, dingt mee naar de Gouden Leeuw op het festival van Venetië. Maar de Nederlandse actrice heeft de nieuwe versie nog niet gezien en heeft ook geen idee hoe groot haar uiteindelijke aandeel is. ‘De film speelt in het Berlijn van de jaren zeventig, in een dansschool annex dansgezelschap. En ik ben een van de vrouwen in het gezelschap.’ In het visueel indringende en fraai gekleurde origineel uit 1977 belandt een Amerikaanse danseres in een (mogelijk) satanisch dansgezelschap, waarin vrouwen de leiding hebben. ‘Luca is groot fan van die film, hij zag ’m toen hij jong was. En Luca is altijd bezig dingen uit zijn jeugd gestalte te geven in zijn films. Hij is een enorm filmliefhebber, het leek hem grappig om voor de rollen van enkele van de vrouwen in de film actrices te vragen uit zijn favoriete Europese films uit dezelfde periode als Suspiria. ‘Heldinnen van hem’, zo zei hij het toen hij me belde. Ik ben weken op de set geweest, vaak ook alleen maar wachten. Een groot deel van de tijd voelde als figuratie. Het was heel leuk op de set. En koud. Bizar ook, maar daar mag ik nog niks over zeggen. Het zijn vrouwen met een geheim.’

Ook Rutger Hauer is te zien in een van de competitiefilms. De 74-jarige acteur speelt een bijrol in The Sisters Brothers, de western en romanverfilming van de Franse cineast Jacques Audiard.

De Nederlandse acteur Reinout Scholten van Aschat (28) speelt een hoofdrol in de Italiaanse competitiefilm Capri-Revolution van Mario Martone, een coming-of-agedrama anno 1914 over een boerendochter. Scholten van Aschat speelt een goeroeachtige communeleider op het Italiaanse eiland.

‘Ik spreek in de film Engels en een klein beetje Italiaans, zelfs wat Nederlands. Mario zocht een Duitse acteur, maar kwam bij mij uit. Hij was ook wel gecharmeerd van de Nederlandse taal: improviseer maar wat, zei hij af en toe.’

De enige Nederlandse film in het officiële programma van het festival is de documentaire Living the Light van Claire Pijman, over het werk en leven van de onlangs overleden en internationaal vermaarde Nederlandse cameraman Robby Müller.

Soutendijk in ‘Suspiria’

De Italiaanse regisseur en Oscarwinnaar Luca Guadagino, die een tandem vormt met de Britse actrice Tilda Swinton (Io sono l’amore, A Bigger Splash), besloot een aantal van de favoriete actrices uit door hem gekoesterde Europese films te vragen voor bijrollen in zijn nieuwe speelfilm Suspiria. De Nederlandse Renée Soutendijk is te zien op de online al veelbesproken trailer van deze remake van Dario Argento’s horrorcultklassieker (1977). De film gaat zaterdag in première op het festival van Venetië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.