Holle verbazing

Als erfgenamen van de Tweede Wereldoorlog trof de jongste kinderen van de schilderkunst een treurig lot. Ze zaten verlegen om een antwoord, maar kregen op hun kop: als kleine oproerkraaiers, die de lieve vrede verstoorden....

WILMA SUTO

Karel Appel (1921) was hun vader en tegelijkertijd hun oudere broer. Hij deelde hun schrik en wilde hen verlossen van het trauma dat hen na de bevrijding met stomheid sloeg. Troost had hij niet voor handen, maar omdat hun machteloosheid de zijne was, schaarde hij zich aan de zijde van de Vragende Kinderen. Tot drie maal toe wierp hij zich op als hun verdediger. Hij demonstreerde hun verbijstering op het schilderslinnen, bracht hun onbehagen naar voren in een houten reliëf en openbaarde hun aanklacht in die monumentale kleurencompositie in het stadhuis.

Sinds de gemeente Amsterdam in de Stopera zetelt, maakt Hotel The Grand goede sier met de muurschildering. Appels Vragende Kinderen verlevendigen de entree tot het restaurant. Het zijn vogelachtige figuren, die, verlangend naar een betere toekomst, hun korte armen uitslaan alsof het vleugels zijn. Maar erg ver kunnen ze niet vliegen: hun kanariegele veren worden in bedwang gehouden door de harkerige contourlijnen waarmee Appel zijn kleurenexplosie betraliede en van structuur voorzag.

Aangrijpend zijn de ogen waarmee de oorlogskinderen ons aanstaren. Een paar simpele cirkeltjes verbeelden hun holle verbazing; twee zwarte stippen, als opgerekte pupillen, verlenen Appels afstammelingen een eeuwig priemende blik. Ze kijken dwars door ons heen, nog steeds: op zoek naar een verklaring voor de historische harteloosheid, maar ook voor het onbegrip waar nooit een eind aan komt. Toen ze werden verbannen achter het behang, nam slechts een enkeling het voor hen op. De architect Aldo van Eyck, die later het Burgerweeshuis bouwde, verspreidde door heel de stad het cynische manifest Appèl aan de Verbeelding.

In de toekomst, als de erezaal van het Stedelijk Museum is veranderd in een permanente vrijplaats voor Cobra, zullen de Vragende Kinderen ons pas echt gaan hinderen - als wachtertjes van het geweten. Het Stedelijk bezit zowel het schilderij als het reliëf, Appels meest ontroerende zootje ongeregeld. Met slechts wat bonte likjes verf begeesterde hij een verzameling houten blokjes. Zijn Vragende Kinderen mogen lastige wezentjes zijn. Hen komt in elk geval onze liefdevolle aandacht toe, zelfs al bedelen zij om antwoorden die niemand paraat heeft.

Wilma Sütö

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden