Hollandse les in de Karoo

'Jullie zijn een groot voorbeeld voor ons', stamelde festivaldirecteur Pieter Fourie met gebroken stem tegen het Rotterdamse gezelschap Het Waterhuis....

Zuid-Afrikanen zijn doorgaans niet zo dankbaar en aangedaan als het om Hollanders gaat. Ze vinden de gemiddelde kaaskop maar een wijsneus, die weinig van hun land snapt. Op het Klein Karoo Kunstfestival in Oudtshoorn was het voor een keer anders.

Wat hadden de jongens en meisjes van Het Waterhuis gedaan? Niks bijzonders eigenlijk. Ja, ze brengen sprookjesachtig jeugdtheater, maar dat ze dat prachtig kunnen, weten de kenners al jaren. Daarom nodigde Fourie ze ook uit voor zijn festival.

Waar ze in Oudtshoorn danig van onder de indruk raakten was hoe dit multiculturele clubje Hollanders - wit, bruin en zwart - erin slaagde publiek te trekken. Niet zomaar publiek, maar een paar duizend kinderen uit een arme bruine township met de wat cynische naam Toekomsrus, die nog nooit aan zoiets onbereikbaars als kunst & cultuur waren blootgesteld. Open monden van verbazing, ogen glimmend van de pret.

'Typerend voor de sombere noorderlingen dat ze zich voor zendingswerk interesseren', monkelde de recensent van de Afrikaner krant Die Burger. Maar de opvoeringen waren een succes, dat erkende hij volmondig. 'Die Hollandse les kan hier zeker geleerd worden': hoe je de nieuwsgierigheid van arme sloebertjes voor het theater prikkelt. Zodat ze later klant van het grote theater kunnen worden.

In het lokken van bruin publiek is de blanke Afrikaner zelfs nog niet zo bedreven, bleek in Oudtshoorn. Het is een uit de kluiten gewassen dorp een paar honderd kilometer ten oosten van Kaapstad, in een door schitterende bergen omgeven landstreek die de Kleine Karoo heet.

Eens per jaar, in april, leeft het dorp op. Dan is het circus van het enige grote culturele festival in de Afrikaner taal op bezoek, met honderden artiesten en tienduizenden bezoekers. In een braderiesfeer van boerewors en bier wordt dan de eigen taal en cultuur gevierd, van de meezingers van Worsie Visser tot controversieel theater van Breyten Breytenbach. Alles mag, en het is nog gezellig oog.

Afrikaners voelen zich wat hun taal betreft bedreigd in het nieuwe Zuid-Afrika. Want de ANC-regering die in 1994 de macht overnam van het apartheidsregime ziet de boerentaal als niet meer dan een van de officiële talen, naast Engels, Zulu, Xhosa en andere zwarte talen.

In de uitgestrekte Kaap-provincie is het Afrikaans meer. Het is de dominante taal dankzij 'die bruinman', de paar miljoen Kaapse kleurlingen. Zij hebben het Afrikaans ook verrijkt met hun sappige dialect.

Het rare is alleen dat de kleurlingen in Oudtshoorn nauwelijks aan bod komen. Op een paar uitzonderingen na zijn alle kunstenmakers blank, en voor het publiek geldt hetzelfde. En 99 procent van de voorstellingen speelde in het witte deel van het dorp.

In Toekomsrus was er alleen een kindertheater uit Rotterdam. Het Waterhuis daalde in de bruine wijk op de kale heuvels buiten het blanke dorp neer dankzij een genereuze subsidie van de Nederlandse regering. De theatermakers pakten het slim aan. Onbevreesd trokken ze langs de armste hutjes om reclame te maken voor hun voorstellingen. Het obstakel van de hoge prijs van de toegangskaartjes omzeilden ze door gekleurde steentjes aan de jeugd uit te delen als kaartjes. Zo werd de hoge drempel voor Kunst en Cultuur in het bruine getto geslecht. Heel eenvoudig, eigenlijk.

Pieter Fourie was er helemaal ondersteboven van. Misschien dat hij nu 'een plan maak'. Daar zijn Afrikaners goed in, vinden ze zelf. Samen met mediaconcern Naspers, de grote sponsor van het Klein Karoo Kunstfestival. Geld zat daar. Niet meer net doen alsof de gekleurde taalgenoten amper bestaan. Niet zeuren, maar hup die bruine wijken in met het hele circus, herrie maken, prikkelen, kaartjes uitdelen. Hoeft Pieter volgend jaar niet meer te huilen.

Hans Moleman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden