Documentaire

Hollands licht

Het onzichtbare zichtbaar gemaakt

Jan Pieter Ekker

Hollands licht. Nescio's Bavink werd er mal van. Thuis had hij vierendertig ondergaande zonnen tegen de muur staan, achter elkaar, omgekeerd. 'En toch staat-ie daar weer iedere avond.' Weet je wat jij moet doen?, vroeg het Titaantje aan Koekebakker, voordat hij in een gesticht werd gestopt. 'Doe 'm in een hoedendoos.'

Hollands licht; het is beschreven door ontelbare auteurs, van Nescio tot Marsman, vastgelegd door evenzoveel schilders, van Vermeer en andere meesters uit de zeventiende eeuw tot Mondriaan, en later door fotografen en filmmakers. Maar wat is dat nu precies, Hollands licht? Bestaat het eigenlijk wel?

Niet meer, beweert de Duitse kunstenaar Joseph Beuys. Door de inpoldering van grote delen van het IJsselmeer is de specifieke helderheid van Hollands licht halverwege de vorige eeuw verloren gegaan. Volgens Beuys betekende de inpoldering het einde aan een bijzondere visuele cultuur.

In de fraaie documentaire Hollands licht proberen Pieter-Rim de Kroon (regie) en Maarten de Kroon (idee en scenario) de mythe te ontsluieren. Althans, ze doen alsof.

Daartoe voeren de broers een aantal experts op die allemaal iets anders beweren - kunsthistorici, kunstenaars, weermannen en wetenschappers uit binnen- en buitenland. De orakelende hoofden worden doorsneden met ronddraaiende opnamen van adembenemende wolkenformaties en veelkleurige luchten, gemaakt gedurende een jaar op een dijk tussen Marken en Monnickendam.

Het zijn bijna meditatieve opnamen. Elk seizoen, nee elke dag, is het licht weer anders, en lijken we naar een ander landschap te kijken.

De op 35 millimeter opgenomen documentaire - op het afgelopen Nederlands Film Festival bekroond met een Gouden Kalf; cameraman Paul van de Bos kreeg een nominatie - maakt het onzichtbare zichtbaar. Immers, zoals in voice-overwordt gemeld: licht is niet zichtbaar. Wat we zien, is wat het licht aanraakt.

Dát is de grootste verdienste van Hollands licht; na afloop ziet de wereld er een klein beetje anders uit.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden