Hollands glorie die maar niet wil lukken

Nieuwe polders van vette klei die te angstaanjagend leeg blijven, nieuwe wegen die te snel te vol zijn, stedenbouw-concepten die omvallen voordat ze goed en wel uitgevoerd zijn, en een hele provincie - Zeeland - die zo voortvarend uit zijn isolement is gesleurd dat in sommige dorpen inmiddels meer tweede...

De TROS-Teleac-serie Nederland in de twintigste eeuw, die vlak voor de volgende nog even snel wordt herhaald, begint er uiteraard mee. Geen vaderlandse geschiedenis zonder verweerde koppen van polderpioniers en beverige beelden van dijkenbouwers, geen verhaal over de Hollandse infrastructuur zonder termen als 'zinkploeg', 'rationeel landbouwgebied', en 'automobiliteit'. Het is Holland voor beginners, van Afsluitdijk tot Almere.

En het aardigste van de serie, althans van het eerste deel, is dat het onbedoeld onderuit schoffelt wat het wil laten zien. Vanaf het moment dat presentator Jeroen Krabbé met een Philip Bloemendaal-stem de tekstjes bij Polygoonbeelden begint op te lepelen, valt de door hem zo aanbevolen maakbaarheid stap voor stap in duigen. Hollands glorie die maar niet wil lukken. Telkens net de plank mis.

Dat begint met de Noordoostpolder die onvoldoende inwoners trekt. Loopt verder via het Deltaplan dat bruggen bouwt tussen Zeeuwse eilanden, maar de Zeeuwen onverspoelt met de plaag die massatoerisme heet (zegt een Zeeuwse iets vriendelijker). En het dendert door het bos van Amelisweerd als de economische groei van na de oorlog tot meer en meer autowegen noopt - waarna een oud-actievoerder monter vaststelt dat Nederland nu in dat bos in de file staat.

We hebben dan het water en de wegen gehad. Waarna het dus nog eens opnieuw misgaat bij de woningen. Lege beelden van een desolate, net begonnen Bijlmer, de hoogbouwwijk die binnen de kortste keren van zijn stedenbouwkundige voetstuk donderde, en nu dus ook weer wordt gesloopt. Gevolgd door het te leeg gebleven Lelystad en landdrost Han Lammers ('Men wist in Den Haag nauwelijks waar die polder lag'). En Almere dat het elf jaar zonder bioscoop moest doen, en verwerd van groeikern tot slaapstad.

Zo schrijnend zullen de makers van de documentaireserie het allemaal niet hebben bedoeld. Van hen mag landdrost Lammers daarom nog even zeggen dat 'men' bij al die kleurige huizen in Almere 'reuze zijn best doet om origineel te blijven', hetgeen trouwens waar is, en een zegen. Maar wat blijft hangen is het enigszins hilarische beeld van een eeuw planologie waarin ogenschijnlijk meer mis is gegaan dan goed.

Dat wordt natuurlijk nergens botweg uitgesproken, zoals de hele documentaire vooral bedaagd registreert, en nergens historische verbanden legt die iets gedurfder zijn dan de vaststelling dat van economische groei meer auto's komen. Krabbé blijft de schoolmeester zonder visie. Terwijl het toch zo opwekkend zou zijn geweest, al was maar ter lering, om vast te stellen dat de twintigste een eeuw was om gauw te vergeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden