Hollands drama

De eerste beelden krijgen al meteen iets droevigs, als zijn stem hoorbaar wordt. Die is van grote zwaarte en eentonigheid, hij heeft alle hoop laten varen, de stem van iemand die altijd een zware griep voelt aankomen....

Voor de televisiemaker Frans Bromet gaat alles tenslotte ten onder en iedereen is hulpeloos tegen die ondergang.

Verleden jaar zag ik van hem een documentaire over een stripboekenwinkel, door een idealistische vrouw opgezet. De uitzending ging lang duren, maar de afloop was al meteen duidelijk: dit gaat helemaal mis. Met zeer grote traagheid voltrok zich de neergang, totdat er alleen nog lege planken waren in het lieve hoekwinkeltje in Amsterdam-Noord. Met de neergang groeide de vrouw, in de mislukking tonen wij ons meesters. Of misschien beter: onze ware aard. Succes liegt.

Bromet is de meester van het verval en de grootmeester van het Hollandse realisme. De huiskamer (of de winkel) is het toneel van zijn kleine drama's: burenruzies, schulden, kleine levens. De documentaires zouden het in zwart-wit uitstekend doen: daar is het grijs van het Hollandse leven.

Hij is nu aan een nieuwe, vierdelige serie begonnen: De nalatenschap. Het Hollandse huis wordt ontruimd; wat moet hij hierna nog; hij breekt zijn eigen decor af. (Het meesterwerk van de ontruiming is uiteraard Gesloten huis van Nicolaas Matsier.) In de eerste aflevering van De nalatenschap moet een oude weduwe naar een verzorgingshuis; van een flat naar de ene kamer. Er kan maar weinig mee. Er moet worden gekozen. Alles, en dat is het hele verleden, wordt uit de kast gehaald - onze herinneringen zitten in kasten - , in de hand beschouwd en naar waarde gewogen.

Een dochter helpt de lieve breekbare mevrouw, die nog de beschaving heeft uit de tijd van haar glaswerk. Al dat gedoe, het is een ingehouden nerveus geredder. De vrouw moet in te korte tijd een verleden ongedaan maken. Ze moet vooral proberen met een kastje, een stoel, een schaaltje de ondergang niet definitief te maken.

Het hoogtepunt is er haast onmerkbaar. De vrouw haalt een doos uit de kast; daarin zitten twaalf zilveren lepeltjes. Ze heeft ze nog van haar moeder gekregen. Ze hebben kennelijk geen roerig leven geleid, veertig, vijftig jaar in de met zijde beklede doos, in de kast. Die doos is het hart van de documentaire; de betekenis van een heel leven wordt erin zichtbaar, en in de paar woorden van de vrouw.

Ik denk aan het proza van Gerard Reve, waarin soms in een miniem detail - een stukje afgescheurd behang in een kamer bijvoorbeeld, een barstje in een ruit - de treurigheid en vergeefsheid van het bestaan, ook van dat van vorige generaties, wordt gegeven. De doos is de samenvatting van het leven. Dat laten we na en daarmee onszelf.

Twaalf zilveren theelepeltjes als het beeld van het bestaan. Dat is een Hollands drama.

Aan het einde laat de vrouw een half leeg huis achter: kasten, stoelen, tafels, ze worden aan zichzelf overgelaten. Afgedankt. De vrouw raakt in de war bij zo veel afbraak. Ten slotte rijdt ze weg in een auto van een van de kinderen. De echte nalatenschap is een leeg allegaartje. Ik had me graag nog een lange blik in de halflege kamer gegund gezien, dat skelet dat elke woonkamer tot de laatste dag tracht te verbergen. De ordening houdt de droefheid ver.

Ik kan me moeilijk voorstellen dat de documentaires van Bromet in het buitenland succes hebben. De avonden van Gerard Reve doet het daar ook niet. Het Hollandse realisme, met zijn ontelbare splinterige details en de humor van de scheve voetenmat, wordt elders niet begrepen. Het meest eigene is over de grens onbegrijpelijk.

Daar hoort de stem van Bromet ook bij; een meer Hollandse stem dan dit geluid, door storm en regen uitgesleten, ken ik niet. De Nalatenschap - Vier wintervertellingen zou een mooie titel ervoor zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden