'Hofland heeft hele generaties zuiver en scherp leren denken en schrijven'

Journalistiek en politiek Nederland betuigt respect aan de Journalist van de Eeuw - en PC Hooft-prijswinnaar bovendien - Henk Hofland, die vandaag op 88-jarige leeftijd overleed.

Beeld anp

'Het is vervreemdend om deze onpersoonlijk aandoende inleidende zin te schrijven', schrijft Vrij Nederland-journalist Jeroen Vullings, 'want als zijn biograaf kende ik hem als Henk. We raakten bevriend en die vriendschap ervaar ik als een groot voorrecht. Het is te vroeg om te wennen aan zijn afwezigheid. Zijn rijke geest was ongebroken, maar zijn lichaam was op.'

'Daarom plaatsen we nu stukken waarin hijzelf in Vrij Nederland aan het woord was, zoals de honderd keer (hij hield het nauwkeurig bij) dat ik hem thuis bezocht. Voor nu gaan onze gedachten uit naar zijn vrouw, toegewijde steun en toeverlaat en grote liefde Elly, zijn twee zonen op wie hij zo trots was, zijn kleinkinderen en andere familie die dit verlies te verwerken hebben.'

'Bizar gevoel

Dat Hofland het verschijnen van zijn biografie door Vullings mist, noemt NRC-journalist Hans Steketee 'vreselijk jammer'. Steketee is de laatste die Hofland geïnterviewd heeft. 'Het is een bizar gevoel. Kijk, we wisten wel dat dit de laatste keer zou kunnen zijn. Hij had al jaren last van zijn hart, de laatste tijd verschenen zijn columns onregelmatig. En hij zei zelf al, ik heb het gevoel dat mijn energie eindig is.'

Dat was niet de hoofdreden dat Steketee hem interviewde. 'We dachten: het is zo'n bizarre tijd. Er gebeurt zo veel: de Brexit, de immigratiecrisis. Met wie moeten we daarover praten? Als vanzelf kwamen we toen bij Henk. Hij had zo'n enorme horizon, was zo nieuwsgierig. En hij zat een uur op zijn praatstoel en was vlijmscherp.'

Iemand met wie je uren over journalistiek kon praten, maar die je het volgende moment uitlegde hoe je met een windbuks moet schieten, noemt Steketee hem. 'Henk heeft hele generaties zuiver leren denken en scherp leren schrijven. Ik keek altijd uit naar zijn columns, maar ik beschouw hem ook echt als vriend. Ik zal hem vreselijk missen.'

'Nieuwsgierig als de pest'

'We wisten dat het niet heel goed met hem ging. Daarom hebben we tien dagen geleden nog een groot interview met hem geplaatst, met als insteek: nog een keer Hofland de wereld laten beschouwen. Maar dat het zo snel zou gaan, was onverwacht. We dachten eerder aan jaren dan aan dagen', zegt NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch.

'In zijn rubriek Overpeinzingen, die hij schreef onder het pseudoniem S. Montag, schilderde hij miniatuurtjes die veel vertelden over het grote geheel. Een tramreis door Amsterdam verbond hij aan bespiegelingen over de jeugd of toeristen. We hoopten heel erg dat hij de tweeduizendste editie van zijn rubriek zou halen, maar helaas is het bij 1845 afleveringen gebleven.

'Met Hofland is een publicist heengegaan die zijn opinie met ironie overgoot. Je zag de twinkeling in zijn ogen als je zijn speelse teksten las. In het harde publieke debat van tegenwoordig was hij een verademing van subtiliteit en humor. Anders dan veel mannen werd hij niet bozer naarmate hij ouder werd, maar vooral zachter, grappiger en nog nieuwsgieriger.

'Dat was ook de kop boven het interview: 'Ik ben nog steeds zo nieuwsgierig als de pest.' Dat is een les voor elke jonge journalist. Je moet willen weten hoe dingen in elkaar zitten. Hofland kon even nieuwsgierig zijn naar hoe het mechaniekje van een stuk speelgoed werkte als naar de oorzaken van de Golfoorlog. Hij haalde graag motors en klokjes uit elkaar, om ze daarna weer in elkaar te zetten. Hij zei zelf dat hij een alchemist was, op zoek naar een perpetuum mobile. Er gaan legendarische verhalen over hem, van hoe hij in de jaren zeventig op de redactie chemische experimenten deed of een schietgeweer in elkaar zette.

'Tot enkele maanden geleden kwam hij nog vaak op de redactie. Even een praatje maken met de oudgedienden of advies geven aan de jongelingen. Of hij maakte zich ergens druk om en dan riep hij alleen 'Godverdomme!' in mijn deuropening. Maar wel met een lach. Later die week las je dan wat hem bezighield.'

'Hij zette de standaard'

Volgens Staatssecretaris Sander Dekker (Media) verliest Nederland met het overlijden van journalist Henk Hofland Nederland 'één van zijn scherpste waarnemers en duiders van politieke en maatschappelijke gebeurtenissen. Hofland was columnist in een tijd dat nog niet iedereen zich zo noemde. Hij zette dus de standaard, waarmee de lat direct heel hoog lag.'

'Als kind was hij ooggetuige van het bombardement op Rotterdam. Als journalist maakte hij de koude oorlog van dichtbij mee. Die ingrijpende gebeurtenissen uit de twintigste eeuw vormden hem, en voedden zijn scherpzinnigheid en enorme journalistieke talent. Zoals Henk Hofland worden ze niet meer gemaakt. We zullen hem missen.'

Stukkie tikken

'Tot op het laatst was de 'winkel open', zoals Hofland dat noemde. Hij wilde niets liever dan zijn stukkie tikken', zegt Xandra Schutte, hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer. 'Hij had een buitengewoon brede interesse, gespitst tussen zijn werk als Hofland, vaak over internationale betrekkingen, en als S. Montag, waarin hij de observator van het alledaagse was. Hij was een volkomen ongebonden geest. Ik hoorde vandaag ook pas dat hij nooit stemde. Hij koesterde zijn vrijheid. Het toonbeeld van de buitenstaander. Maar dan wel een hele sociale buitenstaander. Hij was altijd heel betrokken bij NRC en De Groene. En dan niet alleen met de hoofdredacteur. Bovenal was hij een ontzettend aardige man.

'Hij schreef zoals hij praatte: met oudhollandse zwierigheid, een tikje archaïsch, maar gecombineerd met de losheid van spreektaal. Hij schreef heel beeldend, zonder dat het mooischrijverij was. Hij was altijd al de grote stilist onder de commentatoren, want hij had twee harten: zijn literaire en journalistieke. Bovendien bleef hij het jongetje dat zich verbaasde over de wereld.

'Elke maandag maakte hij zijn rondje. Met de tram, zijn favoriete vervoersmiddel. Dan ging hij even langs de Bezige Bij, NRC en De Groene. Op mijn kamer kwam hij overleggen over zijn stukje, maar ik moest niet serieus proberen om iets voor te stellen. Meestal ging het toch wel over Amerika, hij was mateloos gefascineerd door dat land. Hij vond dat Europeanen - waarmee hij eigenlijk zichzelf bedoelde - stemrecht moesten hebben in de Verenigde Staten, omdat de politiek daar zo veel invloed heeft op de rest van de wereld.

Marc Chavannes (nu De Correspondent, voorheen NRC): 'Hofland was een gigant. Een voorbeeld dat niemand kan pretenderen te volgen. Een sympathieke lastpak. Journalist van de Eeuw, ja, dat was hij ook, al is die benoeming wat overdreven, gekeken naar wat dappere journalisten in sommige landen doorstaan. Ik vond hem een absolute kei die heel veel voor NRC heeft betekend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden