Hoeveel verdient een schrijver?

Inkomsten uit optredens en lezingen worden steeds belangrijker voor auteurs. Soms wil de uitgever een graantje meepikken. Dat leidde tot ophef over het '360 gradencontract'.

Schrijver James Worthy. Beeld ANP

Afgelopen voorjaar tuimelden schrijvers, belangenclubs, agenten en uitgevers over elkaar heen in een discussie over het nieuwe '360 gradencontract' van uitgeverij Lebowski. In navolging van wat er in de popmuziek al langer wordt gedaan, zou de uitgeverij voortaan 15 procent krijgen van de inkomsten die de schrijver verdient met optredens, lezingen en columns.

Schrijver Elfie Tromp zocht om die reden een andere uitgeverij: De Geus. Ze vond het redelijk om wat af te staan als Lebowski een optreden organiseerde, maar door het 360 gradencontract moest Tromp een percentage afdragen over ál haar extra inkomsten. James Worthy, gezichtsbepalend auteur van Lebowski, wilde ook niet verder werken met Lebowksi onder die voorwaarden, zei hij in een interview op een weblog. Schrijversvakvereniging de Vereniging van Letterkundigen (VvL) waarschuwde dat schrijven niet meer rendabel zou zijn voor auteurs als ze ook op hun andere inkomsten moesten beknibbelen.

Het 360 gradencontract was een hobbel op de weg die is bestraat met afspraken tussen de VvL en de Groep Algemene Uitgevers (GAU). Samen hebben zij een aantal basisvoorwaarden voor eerlijk uitgeven opgesteld. Daarin staat dat de uitgever alle kosten van een boek betaalt en de auteur minimaal 10 procent krijgt van de opbrengst van de boekverkoop.

Het zogeheten modelcontract zorgt dat schrijvers niet worden uitgebuit. 'Je weet als uitgever én als schrijver dat het fatsoenlijk is, zonder addertjes onder het gras', zegt Martijn David, secretaris van het Nederlands Uitgeversverbond.

Beeld Martyn F. Overweel

Columns en optredens

Het modelcontract is zo gangbaar geworden dat schrijvers zonder zo'n contract vaak geen subsidie krijgen van het Letterenfonds, voor veel schrijvers een welkome aanvulling op hun inkomen.

Naast boekverkoop en fondsen worden inkomsten uit columns en optredens steeds belangrijker voor het schrijversinkomen. De boekverkoop daalde tussen 2007 en 2013 met een kwart, terwijl het aantal gepubliceerde titels flink steeg, blijkt uit de cultuurindex van de Boekmanstichting. Schrijvers worden geacht meer een merk te zijn; hun boeken zijn vooral een middel om op andere manieren geld te verdienen, aldus jurist Janne Rijkers van de VvL.

Precies dat was de reden dat uitgever Oscar van Gelderen het 360 gradencontract in het leven riep. Omdat boekverkoop van debutanten geen 'vetpot' is, gaat Lebowski ook de rol van agent vervullen, schreef Van Gelderen op zijn persoonlijke website. 'Wil de auteur dat we zijn boekingen doen, zijn agenda beheren, zijn sociale media runnen, zijn website bijhouden, columns regelen, voor hem onderhandelen? Dan doen we dat, in ruil voor een percentage.'

Beeld Martyn F. Overweel

Ophef als wasabi

Inmiddels zijn de opinies rond de 360 gradencontracten wat bijgedraaid en de contracten versoepeld. Auteur Worthy laat via e-mail weten eerst zijn boek Echo af te schrijven en daarna met Lebowski verder te praten. Het Letterenfonds ziet bij aanvragen van Lebowski - die niet allemaal '360' zijn - dat de uitgever alleen een percentage vraagt van de inkomsten uit optredens die de uitgever daadwerkelijk regelt. 'Andere prestaties vallen erbuiten, dus dat onderdeel belet de beoordeling van de aanvraag niet', mailt een jurist. Uitgever Oscar van Gelderen past tegenwoordig alleen 360 toe als beide partijen brood zien in zijn inspanningen. 'Dat verschilt van auteur tot auteur. Niets moet, alles kan.'

De ophef was als wasabi, zegt Martijn David van het Uitgeversverbond. 'De discussie was even heel heet en snel weer klaar.' David roemt de inzet van Lebowski voor literaire avonden en optredens op festivals, maar noemt het niets nieuws. 'Auteurs treden al langer op. Charles Dickens heeft bijvoorbeeld kapitalen verdiend met zijn optredens. Eind 1860 verdiende hij 25 duizend dollar met zijn laatste tournee door de States. Hij was toen wat de Rolling Stones nu zijn.'

Schrijver is popster, uitgever is manager, het klokje is rond. Maar, benadrukt Janne Rijkers van de VvL, de afspraken moeten voor beide partijen helder en bespreekbaar zijn. 'Dat vergt oplettendheid van een schrijver. Zij gaan er mede door het modelcontract soms net iets te makkelijk vanuit dat alles voor ze is geregeld.'

De cover van het eerste boek van James Worthy.

Drie wegen

Uitgeeftips voor beginners en succesvolle schrijvers.

1 Fiftyfifty

Fijn voor schrijvers die goed verkopen: het fiftyfiftycontract. In plaats van 10 procent van de boekverkoop in de winkel, krijgt een schrijver met zo'n contract 50 procent van de winst. Die winst is er pas nadat de uitgever uit de kosten is. Heel veel boeken die uitkomen maken geen winst - of een klein beetje -, vandaar dat het Letterenfonds na advies van de Vereniging voor Letterkundigen (VvL) besloot schrijvers met een fiftyfiftycontract geen beurs te geven. Auteurs die niet voldoende verkopen, kunnen volgens de VvL flink de mist ingaan met zo'n contract.

Voor wie is fiftyfifty dan wel? 'Auteurs met een podium, online of offline', zegt Hendrik de Leeuw, directeur van fiftyfiftyvoorloper Bertram+deLeeuw die sinds 2010 bestaat. Bij Bertram+de Leeuw worden relatief weinig boeken uitgegeven - zo'n 25 per jaar - geschreven door mensen met een grote aanhang. Denk aan populaire bloggers of personen die veel in de aandacht staan, zoals Bram Moszkowicz. De Leeuw: 'Het is voor auteurs in wie we geloven. De lat ligt hoog: inhoudelijk, maar ook op het gebied van bereik.'

2 Crowdfunding

Crowdfundingplatform TenPages.com had 25 duizend investeerders, meer dan tweeduizend manuscripten en ruim zestig boeken in de winkel. Het mocht niet baten. Toen het slecht ging met de boekverkoop wilden winkels geen ruimte vrijmaken voor de relatief onbekende auteurs, aldus oprichter Valentine van der Lande. Begin 2014 trok zij de stekker uit haar boekendroom. De merknaam is overgekocht door Jaap Burgstra van Tekst en Uitleg BV. De site draait nog niet, maar Burgstra is wel van plan te experimenteren met crowdfunding.

3 Eigen beheer

'Of uitgeven in eigen beheer succesvol is, hangt af van wat een auteur ermee wil', zegt directeur Klaas van Eijkern van Freemusketeers. Van Eijkern doet tegen betaling alles wat een boekenschrijver wil: drukken, vormgeven, eindredactie, marketing.

Er zijn goedlopende voorbeelden, zoals dieetgoeroe Sonja Bakker. Anderen maken specialistische boeken voor hun beroepsgroep. 'Of mensen doen het voor zichzelf, om bijvoorbeeld een depressie van zich af te schrijven', zegt Van Eijkern.

Uitgeven in eigen beheer is vooral hobbymatig, zegt Janne Rijkers van de VvL. 'Schrijvers met ambitie hebben er niets aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden