Hoe wij dankzij de film allemaal Ray-Bans gingen dragen

Zonnebrillen spelen een niet te onderschatten bijrol in cinema. In EYE in Amsterdam is nu een tentoonstelling te zien over de optredens van de brillen van het Amerikaanse merk Ray-Ban in decennia hollywoodfilms.

Johnny Depp (r) en Benicio Del Toro Beeld Still uit Fear and Loathing in Las Vegas (1998)

In 1994 onthulde Quentin Tarantino in Playboy zijn lakmoesproef voor een actiefilm: 'Als de film z'n werk doet, voel je de neiging je te kleden als de held.' Toen hij nog werkzaam was als videotheekbediende, in de jaren tachtig, liep Tarantino enige tijd rond in lange regenjas, met tandenstoker in zijn mondhoek en Alain Delon-zonnebril op zijn neus. Want: zo zag acteur Chow Yun-Fat er uit in de Chinese wraakfilm A Better Tomorrow II (1987). De regisseur, John Woo, wilde blijk geven van zijn bewondering voor de misdaadthrillers van de Franse cineast Jean-Pierre Melville en diens vaste ster, stijlvol regenjasdrager Delon. Niet enkel Tarantino, ook de jeugd in Hongkong pikte de trend op. Zo kreeg de huislijn van de Franse acteur onverwacht voet aan de grond in Azië. Delon, die behalve brillen ook een naar hem vernoemd parfummerk bestierde, stuurde keurig een dankbriefje aan zijn Chinese collega's.

Product placement, het meer of minder verhuld aanprijzen van producten (brillen, sigaretten, Volvo's) kwam altijd al voor in de filmwereld, maar de impact werd pas echt duidelijk bij de expansie van Ray-Ban. Het Amerikaanse bedrijf, in de jaren dertig begonnen als leverancier van pilotenbrillen, tekende in 1982 voor 50 duizend dollar een overeenkomst om exclusief brillen te leveren aan films en tv-series. Tom Cruise kreeg er een opgezet, in zijn eerste hoofdrol als losgeslagen adolescent in de middelbareschoolkomedie Risky Business.

Tom Cruise met Wayfarer Beeld Still uit Risky Business
Audrey Hepburn Beeld Still uit Breakfast at Tiffany's

Aviator
De vraag naar het model, de van de Blues Brothers bekende maar destijds nauwelijks verkochte Wayfarer, explodeerde in de maanden na de première. Madonna en Michael Jackson haakten in en spoedig liep de halve wereld met een echte dan wel namaak Wayfarer. Een paar jaar later herhaalden Ray-Ban en Cruise het trucje in het luchtmachtopleidingsspektakel Top Gun (1986). Nu piekte de vraag naar spiegelbrillen (de Aviator) en naar zo'n baan bij de Amerikaanse luchtmacht: + 500 procent. De film bleek de beste wervingscampagne voor het Amerikaanse leger, dat toestellen en vliegbasis gratis ter beschikking had gesteld.

Vanaf deze week is in de kelder van EYE Filminstituut in Amsterdam een gratis toegankelijke expositie te zien van het merk: brillen, foto's van met zonnebrillen getooide filmlegenden en zonnebril-filmaffiches uit de vaste collectie. Een kleine culturele geschiedenis van de Ray-Banzonnebril in de museumkelder - noem het sluikreclame. Vóór de fabrikant met behulp van Tom Cruise de massa aan zich bond, bezat Ray-Ban een rebelser imago. Althans, in de jaren vijftig en zestig zwoeren erkende non-conformisten als Bob Dylan en James Dean bij het merk. Ook in Easy Rider, de roadmovie uit 1969 waarin regisseur-acteur Dennis Hopper de tegencultuur zowel vormgeeft als opblaast, zijn de antihelden - Hopper, Jack Nicholson, Peter Fonda - te zien met Ray-Bans. Geen spiegelbrillen: die behoorden tot de vaste uitrusting van het gezag. Zo benadrukte de legendarische cameraman Conrad Hall (Butch Cassidy and the Sundance Kid) in het gevangenisdrama Cool Hand Luke (1967) door - heel kunstig - zwoegende gevangenen te filmen in de reflectie van de zonnebril van een wrede gevangenbewaarder.

(Tekst loopt door na de foto)

American Hustle
Ooit maakten zonnebrillen opnamen makkelijker, zeker bij actiefilms. Een acteur met donkere bril hoeft niet per se de juiste kant op te kijken: handig bij de montage. Dé zonnebrilfilm van 2014 is misschien wel American Hustle, David O. Russells jarenzeventig-verkleedshow vol pruiken en vintagebrillen en lichtgetinte glazen. Om de reflectie in de brillen te vrijwaren van camera's, lampen en crewleden - een noodzaak nu de digitale projectie zo scherp is - moest elk shot van een zonnebril digitaal bewerkt worden. Alle 96 locaties werden zo nogmaals ingepast in de brillenglazen van de acteurs, een kostbaar proces.
Tom Cruise met Aviator Beeld Still uit Top Gun
Marcello Mastroianni met zijn Persol Beeld Still uit La Dolce Vita
Rutger Hauer Beeld Still uit Turks Fruit
Beeld Still uit Cool Hand Luke (1967)

Persol
Overzees, in de Europese cinema, perfectioneerde Marcello Mastrioanni de zonnebrildracht in La Dolce Vita (1960) en 81/2 (1963). Zijn donkere bril - uiteraard van het Italiaanse merk Persol - was zowel harnas als kooi, en ook binnenshuis te dragen. Niemand kon zo fraai over zijn bril turen als de Italiaanse acteur - het beeld siert het affiche van het aanstaande Cannes Filmfestival.

In de Franse nouvelle vague was de zonnebril al even vertrouwd, vergelijkbaar met de cowboyhoed in de western. 'Pas op voor donkere zonnebrillen', luidt de spottende ondertitel van een film van Agnès Varda uit 1962, waarin newwaveprins Jean Luc Godard bij hoge uitzondering zijn ogen laat zien. Net als die twee andere, consequent achter getint glas gehuld gaande meesterscineasten, Wong Kar-wai en Abbas Kiarostami, antwoordt Godard doorgaans schouderophalend als iemand vraagt naar die permanente zonnebril. Het is zijn handelsmerk, meer niet.

De bekendste zonnebrildrager onder de hollywoodacteurs beantwoordde de waaromvraag ooit als volgt: 'Mét zonnebril ben ik Jack Nicholson. Zonder ben ik dik en 60.'

Jack Nicholson Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.