Vertalen Mooiste vertaalprestaties van 2019

Hoe vertaal je een taalkunstenaar?

Twee vertalingen vielen Arjan Peters op. Omdat taalkunstenaars nu in het Nederlands te lezen zijn.

Clarice Lispector Beeld Paulo Gurgel Valente

Hoe vertaal je een taalkunstenaar? Alleen vertaalkunstenaars weten het antwoord. Uit de schatkist met nagelaten papieren van Fernando Pessoa, de raadselachtige Portugese dichter die in 1935 stierf, koos Harrie Lemmens 109 gedichten die hij rangschikte tot Een spoor van mezelf (De Arbeiderspers). Het zijn orthonieme gedichten, dat wil zeggen: onder zijn eigen naam gemaakt, en niet onder een van zijn heteroniemen.

Om te stellen dat ze hoogst autobiografisch zijn, voert te ver – daarvoor is de dichter te zeer een speler, met gevoelens en met literaire vormen. De onmogelijkheid om samen te vallen met het leven is vaak een onderwerp van de gedichten; het lijden omdat het eeuwig voortgaande denken je afsnijdt van de authentieke ervaring. Pessoa kan dichten dat hij door een aria in een verre kroeg heimwee krijgt, ‘naar iets niet van mij (…) Het is de tijd, de tijd die het leven leidt/ die huilt, en ik huil in de trieste duisternis./ Het is het verdriet, de vage bitterheid/ van wat enkel bestaat omdat het is.’ Alleen al voor het tranenverwekkende gedicht Un soir à Lima, waarin Pessoa zijn verloren jeugd bezingt, verdient Lemmens een prijs.

Een paar jaar nadat de complete verhalen van Clarice Lispector (1920-1977) in het Engels verschenen, is er een Nederlandse vertaling rechtstreeks uit het Portugees, van Adri Boon: Alle verhalen (De Arbeiderspers). In elke alinea demonstreert de Braziliaanse haar vermogen om het gewone leven ongewoon te maken. Meesterlijke openingszin: ‘Maar het was lente.’ Begin van een sprookje: ‘Ze was een oud mager vrouwtje dat, lief en koppig, maar niet leek te begrijpen dat ze alleen op de wereld was.’ In ‘God vergeven’ loopt ze op de avenida Copacabana, en beziet alles lukraak: ‘Geleidelijk drong tot me door dat de dingen wel degelijk tot me doordrongen’, waardoor haar vrijheid nog intenser werd. Ook in het ­Nederlands van Boon is Lispector grandioos.

Clarice Lispector - Alle verhalen.

Uit de schatkist van de Portugese grootheid Fernando Pessoa zijn 109 gedichten opgediept. Geweldig vertaald, vindt onze recensent ★★★★★

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden