omslag

Hoe Theo Kurpershoek (1914-1998) een begenadigd boekontwerper werd

‘Alfabetweter’ Kurpershoek was lid van De Realisten, werd huistypograaf van Querido en ontwierp ruim honderd omslagen voor de Salamanderreeks.

Erik van den Berg

Ze noemden zich kortweg De Realisten, Amsterdamse en Haagse figuratieve kunstenaars die zich in 1948 onder die noemer verenigden, uit verzet tegen de woeste abstracties waarmee de Cobra-schilders kort na de Tweede Wereldoorlog de museumzalen veroverden.

Illustratie Theo Kurpershoek: 'Zomer 1976'. Ontwerp Victor Levie, 2021. Beeld Waanders
Illustratie Theo Kurpershoek: 'Zomer 1976'. Ontwerp Victor Levie, 2021.Beeld Waanders

Lieden ‘die zich bezighouden met rorschachtesten en met het boetseren van suikerbieten’, schamperden De Realisten over Cobra-collega’s als Karel Appel. Met hun fijnere, bij de traditie aanknopende landschappen en portretten leken De Realisten op slag ouderwets. De belangstelling taande, wat betekende dat ze niet van hun werk konden leven en naast hun schilderpraktijk andere inkomsten moesten zoeken.

Ontwerp Theo Kurpershoek, 1955. Beeld Querido
Ontwerp Theo Kurpershoek, 1955.Beeld Querido

Onvoorzien heeft dat mooie gevolgen gehad voor de toegepaste kunsten in Nederland. Nicolaas Wijnberg, een van de initiatiefnemers van het collectief, bouwde een bloeiende praktijk op als decor- en afficheontwerper en boekverzorger. En ook Wijnbergs collega’s vonden hun weg in het boekenvak.

Ontwerp Theo Kurpershoek, 1960. Beeld Querido
Ontwerp Theo Kurpershoek, 1960.Beeld Querido

Hermanus Berseriks omslagen bepaalden jarenlang het gezicht van de populaire Ooievaarpockets. Theo Kurpershoek werd huistypograaf van Querido en ontwierp ruim honderd omslagen voor de Salamanderreeks, met inbegrip van de belettering en de diverse gedaanten van het Salamandervignet.

Ontwerp Theo Kurpershoek, 1962. Beeld Querido
Ontwerp Theo Kurpershoek, 1962.Beeld Querido

In Kasteel het Nijenhuis in Heino, een filiaal van het Zwolse Museum de Fundatie, is tot half april een groot overzicht te zien van de portretten, landschappen en interieurs die Kurpershoek intussen ook maakte: poëtische, zachtaardige taferelen, in vaak dezelfde warme kleuren als zijn omslagen.

Ontwerp Theo Kurpershoek, 1962. Beeld Querido
Ontwerp Theo Kurpershoek, 1962.Beeld Querido

De expositie wordt begeleid door een monografie waarin een apart hoofdstuk is gewijd aan de perfectionistische boekverzorger, typograaf en lettertekenaar (‘alfabetweter’ noemde hij zichzelf). De opvallendste van de vele illustraties is een kladje met varianten van het bekende Salamandervignet, waaronder geestige probeersels met paraplu en hoedje.

Ontwerp Theo Kurpershoek, 1965. Beeld Querido
Ontwerp Theo Kurpershoek, 1965.Beeld Querido

Impliciet bewijs dat de opstandelingen van 1948 alle artistieke stormen hebben overleefd, levert het in Heino geëxposeerde Maaltijd der vrienden, een gloedvol groepsportret uit 1979 waarin Kurpershoek zichzelf tussen zijn oude strijdmakkers Wijnberg en Berserik heeft vereeuwigd.

Ontwerp Theo Kurpershoek, tekening Franz Kafka, 1965. Beeld Querido
Ontwerp Theo Kurpershoek, tekening Franz Kafka, 1965.Beeld Querido
Theo Kurpershoek: vignetten voor de Salamanderreeks, schetsen uit ca. 1960.  Beeld Universiteit van Amsterdam, Bijzondere Collecties
Theo Kurpershoek: vignetten voor de Salamanderreeks, schetsen uit ca. 1960.Beeld Universiteit van Amsterdam, Bijzondere Collecties

Theo Kurpershoek - Een loflied op de zichtbare wereld

Ontwerp Victor Levie.

Waanders; € 24,95.

Expositie in Museum de Fundatie, Kasteel het Nijenhuis, Heino, t/m 18 april.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden