zomerserie dansen in duitsland

Hoe Siggi de danskoning van de Berlijnse swingscene werd

Dansen is een manier om los te komen van de dagelijkse beslommeringen. Wie danst ervaart meer levenslust. Fotografen proberen dat gevoel in deze zomerserie over de hele wereld in beeld te brengen. Aflevering 7 (slot): Daniel Rosenthal  

Siggi Markwart is de danskoning van Berlijn-Mitte. Beeld Daniel Rosenthal

Danskoning van Berlijn-Mitte noemt hij zichzelf. Het staat op z’n visitekaartje. Dat klinkt misschien wat arrogant, danskoning, maar Siggi Markwart heeft de naam niet zelf bedacht. Hij kreeg hem in de loop der jaren. Hij kreeg hem omdat hij elke dag van de week danst, swingt.

Nee, niet swingen in de in­fla­toi­re betekenis van het woord, waarmee ongeveer alles dat niet dood, duf of statisch is kan swingen. Echt swingdansen, zoals eind jaren twintig in New York, zoals in het bevrijde Europa in de jaren vijftig.

En Siggi Markwart kan het nogal goed, dat swingen. Betreedt hij een dansvloer, in het legendarische Clärchens Ballhaus of in het Bonbijoupark tijdens de zomerse dansavonden in de buitenlucht, dan wil iedereen het liefst met hem dansen. En Siggi danst met iedereen, ervaren, onervaren, oud, jong, toerist of oer-Berlijner. Hij danst met precies de goede balans tussen energie en nonchalance. Per avond laat hij tientallen vrouwen pirouettes draaien aan zijn hand. Zo werd hij, na verloop van jaren, danskoning.

Siggi Markwart wordt volgend jaar 80.

Hij is, ‘Fit wie ein Turnschuh’, zoals dat in het Duits heet, zo fit als een gymschoen. Van het dansen, en omdat hij elke morgen om 5 uur opstaat om hard te lopen. Hij drinkt niet en rookt niet. Hij danst. Siggi Markwart danst naar eigen zeggen ‘rein sportief’. En dat dus al een jaar of 65.

In die tijd versleet Siggi, behalve talloze dansschoenen, twee huwelijken en nog wat officieuze relaties. Zijn laatste vriendin verliet hem dit jaar op Pinksteren. Maar hij bleef doordansen. ‘Pas als ze me een been zouden afzetten, dan zou ik het gevoel hebben: nu hoeft het niet meer.’

Siggi Markwart begon met dansen toen hij 16 jaar oud was.

Wraak op de geschiedenis

Swingdansen in Berlijn, dat is wraak nemen op de geschiedenis. Jazz en swing werden in de nazitijd verboden, vanwege de ‘zwarte invloeden’ in de muziek en de ‘onzedelijke’ bewegingen. (Een paar jaar daarvoor, oudjaarsnacht 1925-1926, was tout cultureel Berlijn nog uitgelopen voor Josephine Baker die in het Kurfürstentheater de Charleston danste.)

Maar in het Berlijn van de vroege jaren vijftig, tussen de ruïnes, liet het swingen zich niet meer bedwingen. Duitse orkesten speelden opeens jazz, de mensen begonnen zich vrijer te bewegen. De saxofoons en gedempte trompetten waren soundtrack van het ‘frühlingserwachen’ na twaalf jaar nazidictatuur.

Beeld Daniel Rosenthal
Beeld Daniel Rosenthal

‘Er werd veel in de openlucht gedanst’, herinnert Markwart zich. Hij gleed als puber vanzelf in de scene, ging elke avond ergens anders dansen. Net als nu.

Swing is eigenlijk een verzamelnaam voor een scala aan dansen op jazzmuziek, die hun oorsprong vinden in het New York van de jaren twintig: Charleston, Lindy Hop, Shag Balboa en het ook nauw verwante boogiewoogie. Het zijn dansen waaraan je met de blik van nu vooral ziet hoe bevrijdend ze toen moeten zijn geweest, met die ritmisch schokkende schouders en schoppende benen.

Ook in de Deutsche Demokratische Republik (DDR) werd Swing uitgebannen, want Amerikaans en dus imperialistisch. Maar in Clärchens Ballhaus, dat in Oost-Berlijn lag, werd het swingen toch in stand gehouden. Siggi reisde speciaal van West naar Oost om er te kunnen dansen. ‘Er was een waarschuwingssysteem voor als de vopo’s kwamen’, herinnert Siggi zich. Vopo’s waren agenten van de Volkspolizei. ‘Dan gaf iemand een seintje en schakelde het orkest ogenblikkelijk over op een Duitse wals.’

Dansen in nostalgie

Swingdansen in 2019 is onherroepelijk dansen in nostalgie. In de Berlijnse swingscene vind je veel mensen die heel wat moeite hebben gedaan zichzelf terug te ka­ta­pul­teren in de tijd, mannen met wijde pantalon en bretels, vrouwen met swingjurk en petticoat. Maar er zijn ook genoeg personen die op gympies swingen.

In dat opzicht is de swingscene een merkwaardig soort tegenvoeter van het hedendaagse clubleven in Berlijn, de technostad. Swing is niet meer avant garde of exclusief, geen kwestie van diep in de nacht uren in de rij staan. Swingavonden zijn laagdrempelig, en vaak gratis. Iedereen die de basispassen beheerst, kan er een plezierige avond hebben.

Swing verovert Berlijn terug, kopte de lokale Berliner Zeitung vorig jaar. De dans is aan een opmars bezig, mede op de vleugels van de succesvolle Duitse serie Babylon Berlin, over de jaren twintig. Toen die in het najaar van 2018 werd uitgezonden, zaten in de hele stad de beginnerscursussen Lindy Hop vol en verheugden dansscholen zich over nieuwe aanwas.

Ook de dansschool waar Siggi traint, groeide ‘tot wel 230 leden.’ De meesten van hen zijn geboren toen Siggi al lang en breed stond te swingen.

In de Berlijnse swingscene vind je veel mensen die heel wat moeite hebben gedaan zichzelf terug te ka­ta­pul­teren in de tijd, mannen met wijde pantalon en bretels, vrouwen met swingjurk en petticoat. Maar er zijn ook genoeg personen die op gympies swingen. Beeld Daniel Rosenthal
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden