AchtergrondKiller Mike

Hoe rapper Killer Mike een van de belangrijkste sprekers van de Black Lives Matter-beweging werd

Killer MikeBeeld Tim Saccenti, bewerking Studio V

Van albums en tv-series tot speeches: alles wat Killer Mike doet of maakt siddert van zijn strijd tegen onrecht. Een goede reden om hem te leren kennen.

In de Verenigde Staten ­genoot hij al een stevige ­reputatie als redenaar. ­Rapper Killer Mike (45, ­geboren als Michael San­tiago Render) klom te pas en te onpas op het spreekgestoelte, bijvoorbeeld om de linkse senator Bernie Sanders te steunen met bevlogen politiek getinte toespraken. Of hij luchtte zijn hart op een podium tijdens een optreden van zijn band Run the Jewels, tussen twee hiphophits door.

Sinds 1 juni is Killer Mike, waarschijnlijk tot zijn eigen schrik, uitgeroepen tot speechkoning en is hij een van de belangrijke sprekers van de Black Lives Matter-beweging.

Mike greep de microfoon tijdens een persconferentie in zijn geboortestad Atlanta, waar net als in de rest van het land massale en soms gewelddadige protesten werden ­gehouden naar aanleiding van de dood van George Floyd door politiegeweld. Al was lang niet iedereen het met zijn oproep tot beheersing en geweldloosheid eens: zijn speech bezorgde veel Amerikanen een brok in de keel.

‘Toen ik gisteren wakker werd’, zei Killer Mike met een gebroken stem, ‘wilde ik de wereld in vlammen zien opgaan.’ Hij beschreef de videobeelden van de moord op ­George Floyd die een dag daarvoor op ieders laptop of smartphone ­waren verschenen. ‘Deze man stierf als een zebra tussen de kaken van een leeuw. En naar die beelden, die moordporno, moeten wij nu kijken. Keer op keer op keer. Dáárom lopen er nu kinderen op straat en maken ze dingen kapot. Ze weten niet wat ze anders moeten doen.’

De rapper gaf een stem aan de wanhoop, maar probeerde de woede die door de straten en zijn ­eigen hoofd gierde ook te kanaliseren. ‘We moeten niet ons eigen huis in de fik steken omdat we boos zijn op een vijand. We moeten ons eigen huis juist versterken, zodat het een toevluchtsoord kan worden, terwijl we ons organiseren en mobiliseren’, zei hij. En: ‘We willen niet dat de stad in vlammen opgaat, maar dat het systeem, dat dit racisme ­mogelijk heeft gemaakt, wordt ­afgebrand.’

Daarmee herhaalde Killer Mike feitelijk de boodschap die hij al bijna twintig jaar verkondigt. In zijn muziek, in zijn politiek activisme, in colleges op scholen en bijvoorbeeld in een eigen tv-serie op Netflix. En ook op de nieuwe plaat van zijn ­hiphopband Run the Jewels, die ­vorige week ‘wegens omstandig­heden’ vervroegd is uitgebracht.

In het aangrijpende en opmerkelijk actuele nummer Walking in the Snow rapt Killer Mike over de verstikkingsdood van Eric Garner, bij een eerder politiedrama. Maar zijn relaas is nu weer schokkend actueel.

‘Iedere avond, op het nieuws, krijg je gratis angst aangeleverd. Je bent verdoofd als je ziet hoe een agent een man als ik probeert te ­laten stikken. Totdat zijn stem van een schreeuw verandert in gefluister: ik kan geen adem halen. Je kijkt ernaar in je huis, op je bank voor de tv. Je weet niks beters dan weer een boze tweet te schrijven, waarin je het ‘een tragedie’ noemt.’

Het is dezelfde oproep, in een ­andere verpakking. Sta op en doe iets, zegt Killer Mike.

De plaat RTJ4 hakte er vorige week net zo hard in als de toespraken van de rapper. Het vierde album van zijn band werd wereldwijd onthaald als meesterwerk, als plaat van het jaar én als de perfecte soundtrack bij de protesten tegen racisme. Daarmee is Killer Mike nu een van de meest besproken artiesten, die de muziek haast ouderwets maatschappelijk relevant maakt en net zo politiek ­bevlogen als in de jaren zeventig (Vietnam) of tachtig (protest tegen Ronald ­Reagan).

Michael Render groeide op in de zwarte wijk Adamsville, in de met geschiedenis beladen stad ­Atlanta in Georgia – tevens de geboorteplaats van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging van Martin ­Luther King.

Renders vader zat bij de politie, zijn moeder was bloemist. Omdat zijn ouders erg jong waren toen Render werd geboren, voedde zijn oma hem grotendeels op. Zij sleepte hem van de ene kerk naar de andere, maar het geloof kreeg maar geen vat op hem. Michael Render zag meer in de muziek, die voor hem een soort religie zou worden.

In het nummer God in the Building uit 2008 schreef hij een mooie tekst over zijn worsteling. ‘You can never walk on water, if you still fear the sea. If Jesus came back, mother, where you think he’d be? Probably in these streets with me.’

Render erkende de kracht van het Woord, maar hij wilde het liefst preken in de kerk van de hiphop.

Hij ontwaakte als rapper in de vroege jaren negentig, bij de muziek van bijvoorbeeld de strijdbare hiphopband Public Enemy uit New York. In 1995 kwam Render op school in contact met rapper Big Boi, lid van de destijds opkomende band Outkast.

In 2000 rapte Render mee op het nummer Snappin’ and Trappin’ van Outkast, op de plaat Stankonia. Dat nummer schoot Killer Mike recht de hitlijsten in, en voor zijn bijdrage aan het Outkast-nummer The Whole World uit 2002 kreeg hij zelfs een Grammy.

In 2012 maakte hij als soloartiest indruk met de plaat R.A.P. Music, vooral met het nummer Reagan. Die track is te beluisteren als een politiek manifest en aanklacht tegen geïnstitutionaliseerd racisme en de systematische onderdrukking van de zwarte Amerikaanse gemeenschap. Bruut politiegeweld tegen zwarte jongeren wordt in dit nummer al verheven tot hoofdthema in zijn werk. ‘They declared the war on drugs like a war on terror’, rapt hij. ‘But what it really did was let the ­police terrorize whoever.’

Killer Mike – zijn naam staat voor zijn dodelijke kracht aan de microfoon – voert zijn activisme tot ver buiten de muziek. Hij schrijft geëngageerde stukken, geeft les op ­scholen en vorig jaar maakte hij voor Netflix vorig jaar de spraak­makende serie Trigger ­Warning.

In die serie probeert de rapper een aantal pijnlijke culturele misverstanden de wereld uit te helpen, met veel humor en provocerend ­venijn. Hij probeert zwarte Amerikanen er bijvoorbeeld toe te bewegen meer zwarte producten te kopen, om de gemeenschap te versterken. En hij doet een poging een ­eigen religie van de grond te krijgen met een nieuwe, zwarte Jezus.

Zijn boodschap is steeds dezelfde: in de Verenigde Staten kan alleen iets veranderen als zwarte Ameri­kanen georganiseerd overgaan tot politieke actie. Niet enkel woedend en machteloos door de straten trekken na de zoveelste moord op een zwarte Amerikaan, maar zorgen dat het justitiële apparaat verandert, door bijvoorbeeld te stemmen op een andere openbare aanklager.

Die oproepen tot politieke actie maken hem een inspirerende voorganger, maar in zijn betrokkenheid schuilt ook tragiek. Killer Mike gaf de afgelopen jaren al veel vlammende toespraken, steeds na de ­gewelddadige dood van wéér een zwarte Amerikaan.

In 2014 stond hij met zijn band­genoot El-P op een podium in St. Louis, Missouri, om de dood van de vermoorde Michael Brown te herdenken. De rechtbank had twee uur voor dat concert besloten de agenten die verantwoordelijk ­waren voor de dood van Brown niet te vervolgen. En ook op dit podium, bij deze tragedie, brak Killer Mike uit in tranen. Steeds maar weer op dat ­podium met een dramatische toespraak, en steeds maar weer die ­ijdele hoop op betere tijden.

Met zijn band Run the Jewels, die hij in 2013 vormde met de (witte) New Yorkse producer en rapper El-P, weet Killer Mike zijn frustratie over de uitzichtloosheid van het ­racismeprobleem in te zetten als muzikaal actiemiddel, dat misschien echt iets kan veranderen.

De strijdliederen op die plaat, ­zoals het ijzersterke en pompende Ju$t, zullen in ieder geval nog lang nagalmen op de afspeellijsten van een wereld in ontzetting.

RTJ4 van Run The Jewels is verschenen bij BMG/ADA Music. Het eerste seizoen van de serie Trigger Warning van Killer Mike is te zien op Netflix.

Oldskool

De band Run The Jewels, die Killer Mike oprichtte met de New Yorkse producer en rapper El-P, maakt hiphop die doet denken aan de activistische muziek van bands als Public Enemy. Aan ‘oldskool’ hiphop uit de jaren tachtig en negentig dus, die destijds vanuit de Verenigde Staten langzaam de wereld veroverde. De tracks van Run The Jewels doen het zo goed als protestmuziek omdat ze de expressiviteit van de hiphop combineren met de strakke zeggingskracht van punk en rock. Een protestsong als de single Ju$t van Run The Jewels bijvoorbeeld klinkt net zo strijdbaar als het legendarische Fight the Power van Public Enemy.

De soundtrack van Black Lives Matter

Nu de Black Lives Matter beweging en protesten rondom de dood van George Floyd wereldwijd in volle gang zijn, duikt er een nieuwe lichting protestliedjes op. Een greep uit de nummers die de soundtrack vormen van de huidige demonstraties.

Terrace Martin feat. Kamasi Washington, Denzel Curry, Daylyt and G Perico – Pig Feet (2020)

Deze samenwerking tussen bekroond hiphop producer Terrace Martin, rappers Curry, Daylyt en G Perico, en Kamasi Washington’s free jazz saxofoon legt de breedte van de zwarte muziekcultuur bloot. Tussen de coupletten zitten paniekerige geluidsopnames. ‘They shot him! Oh my God! He didn’t even have a gun!’.

‘Murder was the case they gave us / Manipulate the system so the prison could save us / Nothin’ can save us’ – Denzel Curry

Trey Songz – 2020 Riots: How Many Times (2020)

Trey Songz maakte dit nummer naar aanleiding van de George Floyd protesten. Hij is een singer-songwriter die zich normaliter specialiseert in de ‘gladde’ zijde van het popspectrum, maar laat bij dit nummer weten dat, ‘alhoewel dit niet zijn normale boodschap is, dit de persoon is die hij altijd geweest’.

‘How many mothers have to cry? / How many brothers gotta die? / How many more times? / How many more times? / How many more marches?’

YG – FTP (2020)

Rapper YG verwoordde in 2018 al felle kritiek op president Trump met het nummer FDT (Fuck Donald Trump), en heeft deze ondubbelzinnige boodschap in een nieuw jasje gestoken voor zijn nieuwe protestsong. De titel staat voor ‘Fuck The Police’, als verwijzing naar de gelijknamige legendarische track van hiphopformatie N.W.A. uit 1988.

‘Been tired, fuck cardboard signs, we in the field / It’s the Ku Klux cops, they on a mission / It’s the Ku Klux cops, got hidden agendas / It’s the truth, I won’t stop.’

Conway the Machine – Front Lines (2020)

‘Genoeg is genoeg!’, schreef Conway op Instagram in de post waarop hij de onverwachte single Front Lines aankondigde. Hij heeft speciaal voor deze gelegenheid het afronden van zijn nieuwe album, From A King To A God, stilgelegd, om zich achter de Black Lives Matter beweging te scharen met deze kersverse protestsong.

‘Cops killin’ black people on camera and don’t get charged / We ain’t takin’ no more / We ain’t just pressin’ record / Can’t watch you kill my brother, you gon’ have to kill us all’

Kendrick Lamar – Alright (2015)

Alright is afkomstig van Kendrick Lamar’s album To Pimp A Butterfly en wordt vaak omschreven als de moderne versie van de gospel We Shall Overcome. De televisiezender Black Entertainment Television riep Alright in 2015 zelfs uit tot het zwarte volkslied. Het nummer vervulde een centrale rol tijdens de Black Lives Matter protesten in de zomer van 2015, sinds het begin van de George Floyd protesten dook het nummer weer op in de hitlijsten van Spotify.

‘And we hate po-po / Wanna kill us dead in the street for sure / I’m at the preacher’s door / My knees gettin’ weak and my gun might blow / But we gon’ be alright’.

Bram Emmer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden