'Hoe ouder je wordt, des te beter je bent. Het is een ervaringsberoep'

Uitgevers blijven onverschrokken nieuwe boeken op de markt brengen, terwijl de omzet bij de meeste al jaren daalt. Wilma de Rek onderzoekt hoe het gaat in het vak. Paul Brandt durfde het zelfs aan een nieuwe uitgeverij te beginnen.

Beeld Bianca Pilet

Brandt is de jongste uitgeverij van Nederland; je hebt hem vorig jaar opgericht. Dapper in deze tijden.

'Ja, er worden veel minder boeken verkocht dan vroeger. Maar ach. De markt en hoe het gaat, dat zijn van die dingen waar ik me niet zo mee bezighoud.'

Waarom heb je de uitgeverij naar jezelf genoemd?

'Ik twijfelde daar wel even over, zeker toen Jaco Groot van De Harmonie me waarschuwde met de woorden 'als jouw uitgeverij failliet gaat, gaat je naam mee'. Omdat ik oude geschiedenis heb gestudeerd in Leiden, begon ik meteen driftig in de goden en aanverwanten te zoeken: Jupiter, Nebukadnezar. Maar dat vond ik toch wat hoogdravend. Ik ben nu al meer dan vijftig jaar Paul Brandt en de uitgeverij is wat ik ben, dus ik dacht: Brandt, dat moet het toch maar worden.'

Wat voor uitgever wil je over drie jaar zijn?

'Ongeveer de uitgever die ik nu al ben: klein, betrokken, met veel aandacht voor mijn auteurs. Ik geef niet meer dan twintig titels per jaar uit, literaire fictie en non-fictie. Het moet de menselijke maat houden. In mijn loopbaan heb ik ruimschoots meegemaakt hoe het in grote concerns toegaat en dat wil ik niet meer; ik was zeven jaar lang hoofdredacteur bij Nijgh en Van Ditmar, dat toen nog bij WPG Uitgevers hoorde; daarvoor was ik fondsredacteur bij Thomas Rap, ook WPG.'

Waarom ben je bij Nijgh & Van Ditmar weggegaan?

'Ik ben ontslagen. Ruim een jaar geleden werd het bedrijf gereorganiseerd en kwamen er allerlei stropdassen langs om met de sleutelfiguren binnen het bedrijf te praten. Met mij werd niet gesproken, terwijl ik toch de hoofdredacteur was en misschien wel de beoogde nieuwe uitgever, als opvolger van Vic van de Reijt. Toen gingen er behoorlijk wat belletjes rinkelen. En terecht, bleek dus. Maar ik vond dat ontslag wel prima hoor.'

Tuurlijk.

'Echt. Uitgever bij zo'n groot concern in crisistijd: eigenlijk zat ik daar helemaal niet op te wachten. Ik was wel even chagrijnig - zij gaan door met een groepje mensen en ze gooien jou eruit, dat is niet leuk. Maar ontslag hoeft niet per se de schuld te zijn van degene die ontslagen wordt; Cruijff is ook een paar keer in zijn leven ontslagen. En ik ben geen rancuneus type. Ik dacht eigenlijk al snel: hé, dit zou weleens de kans van mijn leven kunnen zijn. Ik ga in mijn eentje door.

'De timing van het ontslag was prettig: het viel nog net in de tijd dat je je ontslagvergoeding in een stamrecht bv kon stoppen. Dat was een mooi startkapitaal. Verder had ik het geluk dat vier mensen in mijn omgeving wel aandeelhouder wilden worden en bij wijze van vriendendienst een bedrag stortten: een oude studievriend van me die advocaat is, een echtpaar dat altijd in het boekenvak heeft gezeten; en de man met wie ik ooit ben begonnen, Martin Fontijn, de baas van Fontaine Uitgevers - ze geven de kookboeken van Ottolenghi uit, en Yvette van Boven. Begin jaren negentig heb ik vier jaar met hem gewerkt bij uitgeverij Schuyt & Co in Haarlem. We deden met zijn tweeën alles wat er gedaan moest worden; eigenlijk waren wij Schuyt & Co.'

Wat is jouw definitie van een uitgever?

'Een uitgever, daar kom ik nu achter, is primair een organisator. Oké, je moet ook wel lezen, maar je bent toch vooral aan het zorgen dat je alle kansen benut die zich voordoen. En ik wil een uitgever zijn die ook nog redacteur is. Ik wil aan al mijn schrijvers veel aandacht kunnen besteden. De auteur is de baas, zeg ik altijd. Dus als de auteur iets wil, zeg ik niet: ja maar dat doen wij altijd zus of zo, nee: dan vind ik dat prima. Flexibiliteit staat hoog in het vaandel.'

Moet je niet ook streng zijn voor auteurs? Er zitten ellendelingen tussen.

'Het is natuurlijk niet handig om alleen maar zoete broodjes te bakken en af en toe moet je heel stellig zijn, zeker als het om redactionele kwesties gaat. Dan zeggen ze nogal eens: ja maar mijn vrienden vonden dit stukje juist heel mooi! Maar je moet alleen streng zijn als dat nodig is. En het is de auteur die de final say heeft.'

Waar sta jij voor; wat heeft uitgeverij Brandt dat anderen niet hebben?

'Ik wil dingen uitgeven die me na aan het hart liggen. Mijn pakket is heel divers want ik ben zelf ook heel divers. In mij zitten high en low culture, zo ben ik ook opgegroeid: mijn vader komt uit een arbeidersmilieu, mijn moeder was verpleegster, er werd thuis niet veel gelezen. Ik ben zelf dus pas laat gaan lezen, en alles door elkaar.

'Bob den Uyl en Gerard Reve waren vroeger mijn helden, maar ik lees net zo lief een boek over sport of over muziek. Dat zie je terug in mijn fonds, dat is heel breed: dit voorjaar geef ik het debuut uit van Anne van Veen, de dochter van Herman; maar ook Serena's Stijlgids, over schoonheid, en een boek over Bruce Springsteen onder redactie van Leon Verdonschot.

'Als je net begint, ben je overigens ook puur afhankelijk van wie er met je mee gaan. Bettine Vriesekoop zei meteen dat ze bij mij zou blijven; dat was heel belangrijk voor me; met zo'n grote naam kan de boekhandel gelijk al niet om je heen.'

Er zijn al veel brede uitgeverijen; is het niet handiger te focussen op één soort boek?

'Dan ga je het vak van uitgever heel erg vanuit bedrijfsmatige optiek bekijken en ik ben juist zo blij dat ik daar nu een beetje van af ben. Ik doe gewoon wat ik leuk vind, ook in de vaste overtuiging dat dat het best werkt. Ik heb in drie maanden tijd al twintigduizend boeken verkocht, aan de boekhandel hè - wij uitgevers verkopen aan de boekhandel. Dus ik zit de komende tijd alweer goed, want we hebben helemaal geen hoge kosten. Ik heb niemand in vaste dienst, alleen mezelf. De uitgeverij zit in een oud schoolgebouw op de Lindengracht, waar ik voor 200 euro per maand mocht huren van Jan Eilander en Diederik Samwel, twee auteurs van me.'

Kan iedereen uitgever worden?

'Ik denk het toch niet. Er zijn veel beroepen waarin mensen rond hun 25ste op hun hoogtepunt zijn, maar in dit vak is het andersom: hoe ouder je wordt, des te beter je bent. Het is een ervaringsberoep.'

Brandt

Uitgeverij Brandt is in 2014 opgericht door Paul Brandt (1963), die eerder als redacteur voor de uitgeverijen Schuyt & Co en Thomas Rap werkte en tot 2014 hoofdredacteur was van Nijgh & Van Ditmar. Brandt geeft literaire fictie en non-fictie uit van onder anderen Bettine Vriesekoop, Edwin Winkels en Esmeralda van Boon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden