Hoe ons leven in het paradijs te rekken

'Een goede roman leunt altijd op eerdere boeken. Onzin om te denken dat alles helemaal nieuw is', verklaart het hoofdpersonage uit Atte Jongstra's nieuwste roman nog voordat het verhaal echt begint.

Verwijzingen

Zo opent Jongstra (1956) de speurtocht naar de vele verwijzingen die zijn boek rijk is, te beginnen bij de titel: Aan open zee is een meesterwerk van de Zweedse auteur August Strindberg uit 1890. Daarin wordt de teloorgang beschreven van de visserij-inspecteur Axel Borg op een eilandje in de Oostzee.

Jongstra's gelijknamige hoofdpersonage bivakkeert ook op zo'n eilandje, Christiansø, al is hij geen inspecteur maar een schrijver die afzondering zoekt om te werken aan zijn nieuwe boek.

De mensen op het eiland en de gebeurtenissen aldaar - zo komt er een lijk bovendrijven - vormen zijn grootste bron van inspiratie. Maar Jongstra laat Borg de boel ook een beetje bij elkaar plagiëren. Zo jat hij een idee van de Russische schrijver Gontsjarov en uit Strindbergs Aan open zee - 'een Zweeds tekstje' - neemt hij een passage letterlijk over.

Stuiptrekkingen

Jongstra zelf heeft waarschijnlijk Der Untergang des Abendlandes van Oswald Spengler (1918) gelezen. Volgens diens theorie zijn we getuige van de laatste stuiptrekkingen van het 'winterseizoen' van de westerse beschaving die ten onder zal gaan. Dat wordt in Aan open zee gesymboliseerd door de abnormaal strenge winter op Christiansø, waar de levenswijze van de bewoners bedreigd wordt door de omringende, zwaar vervuilde Oostzee. Een van de personages, hellingbaas Mikkelsen, wil de onheilspellende toekomst niet afwachten. Met zijn bootje vaart hij de zee op, om niet terug te keren. Een uitgeklede bewerking van het schitterende eind van Strindbergs boek.

Volgens Borg kunnen we ons leven in het paradijs alleen nog rekken door naar de geschiedenis te kijken. 'Parallellen zien, vergelijkingen maken, leren.' En dat is dan ook wat Jongstra de lezer laat doen in deze roman, die vernuftiger is dan hij op het eerste gezicht lijkt. Intussen houdt Borg wijselijk zijn mond over zijn bronnen: 'Voor je het weet staat het in de krant.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden