Hoe Nederlandse media Jorge Zorreguieta doodverklaarden

Op verschillende redacties in Nederland trad gisteravond een geoliede machine in werking. Jorge Zorreguieta, de vader van koningin Máxima, was overleden. Persalarmen, grote koppen en 'breaking' nieuwsbrieven waren het gevolg, postuums werden klaargezet. Niet veel later bleek het nieuws niet te kloppen: Zorreguieta kampt weliswaar met leukemie en verbleef in het ziekenhuis, maar hij leeft nog. Hoe kon een onwaarheid zo snel worden verspreid?

Jorge Zorreguieta Beeld anp

Rond 18:30 uur plaatsen de Argentijnse kranten La Nación en Clarín op hun websites dat Zorreguieta is overleden. Volgens Zuid-Amerika-correspondent Marjolein van de Water zijn de twee kranten 'absoluut geen tabloids', en in die zin dus betrouwbaar. 'Wel staat Clarín als sensatiebelust te boek en schijft La Nación vooral vanuit het perspectief van de elite.'

De kranten zeggen zich te baseren op bronnen binnen het ziekenhuis Funaleu, waar Zorreguieta wordt behandeld. Reden voor het Nederlandse persbureau ANP om een persalarm te verzenden: 'Jorge Zorreguieta, vader van koningin Máxima, overleden. Dat melden Argentijnse media.' Een dergelijk alarm komt bij de meeste nieuwsredacties in Nederland binnen.

Volgens hoofdredacteur Marcel van Lingen van het ANP was het persalarm niet prematuur: 'Wij hebben niet het overlijden van Zorreguieta gemeld, maar slechts het feit dat Argentijnse media dat berichtten. Het persalarm is verstuurd op basis van het feit dat twee doorgaans betrouwbare kranten het bericht nagenoeg gelijktijdig op de website plaatsten.'

Op het persalarm volgen ANP-berichten met daarboven enkel de kop Vader koningin Máxima overleden. Het ANP plaatst hier echter geen aanhalingstekens bij. Aanhalingstekens rond de kop hadden kunnen dienen als een soort disclaimer: dit nieuws komt niet van ons, maar van andere media of instanties. In de bijbehorende tekst wordt wel verwezen naar de Argentijnse media. Bij het derde bericht verschijnen aanhalingstekens rond de kop. Volgens Van Lingen is het ANP niet te voortvarend geweest in de formulering en het tijdstip van het persalarm. 'Wij hebben vanaf het begin benoemd dat het gaat om berichtgeving van Argentijnse media.'

Op sociale media van landelijke kranten, waaronder de Volkskrant, verschijnt het bericht echter zonder dat voorbehoud. De Volkskrant verstuurt ook een 'breaking nieuwsbrief' en korte tijd staat de kop Jorge Zorreguieta overleden zonder aanhalingstekens op de voorpagina van de website.

Direct na het versturen van het persalarm belt Van Lingen met 'de beste bron die er op dit gebied is in Nederland'. De bron, die dicht bij het koninklijk huis staat, ontkent het bericht stellig. 'Ik wilde weten of Zorreguieta niet op sterven lag. Ik wil niet het risico lopen dat we voluit rectificeren en hij een half uur later alsnog overlijdt.' Ook dat wordt met stelligheid ontkend. 'Ik heb mij toen verontschuldigd - het gaat om een chique bron - en het gesprek afgebroken. Bij zo'n bericht treedt een mammoettanker in werking en die moest gestopt worden.' Tot nader order geen berichten meer over het overlijden van Zorreguieta dus.

Het persalarm dat het ANP gisteren in eerste instantie verstuurde. Beeld ANP/ Volkskrant

'Toestand stabiel'

Elf minuten na het persalarm van het ANP plaatst het Argentijnse ziekenhuis een tweet waarin het overlijden van Zorreguieta wordt ontkend: 'We willen duidelijk maken dat de heer Jorge Zorreguieta stabiel is en gisteren werd ontslagen uit onze instelling.'

RTL Nieuws ontdekt de tweet van het ziekenhuis het eerst en plaatst om 19:05 uur het bericht dat de toestand van Zorreguieta stabiel is. Op hetzelfde moment publiceert het ANP nog een uitbreiding van het eerste bericht, gebaseerd op de Argentijnse kranten. Daarna blijft het een kwartier stil, Van Lingen heeft de berichtgeving immers stopgezet.

Precies een kwartier later meldt het ANP dat er 'veel onduidelijkheid' is over de toestand van Zorreguieta. Nog eens twintig minuten later bericht het persbureau over 'bronnen rond het Koninklijk Huis' die de de dood van Zorreguieta ontkennen.

Jan Wolkers

Sinds het nieuws grotendeels is verschoven van papier naar beeldscherm, is snelheid belangrijker geworden. Dat wordt, naast juistheid van de berichtgeving, ook van het ANP verlangd, benadrukt Van Lingen: 'Toen Jan Wolkers in 2007 overleed, brachten wij dat pas anderhalf uur later. We konden geen bevestiging van bronnen binnen de familie krijgen. Dat was een fout, daar waren we te langzaam.'

Iedereen wil de eerste zijn, en zo groeit het aantal berichten gebaseerd op andere media, het aantal aanhalingstekens én het aantal fouten. Van Lingen beaamt dat met de behoefte naar snelheid de methodes zijn veranderd: 'Vroeger hadden we met zo'n kwestie gemakkelijk een uur kunnen wachten, totdat alles helemaal duidelijk was.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden