Hoe meer onze behoeften vervuld zijn, hoe meer onze verlangens opspelen

Arnon Grunberg leest Future Sex van Emily Witt

Wij hangen nu eenmaal van onvervuld verlangen en kwaaltjes aan elkaar, concludeert Seksrabbijn des Vaderlands Arnon Grunberg na het lezen van Future Sex van de Amerikaanse journalist Emily Witt.

Foto Stefan Glerum

Op 1 januari 1907 schrijft Sigmund Freud aan Carl Gustav Jung: 'De Ouden wisten hoe onverbiddelijk de god Eros was.' En in Antigone zingt het koor over de almacht van Eros. De vertalingen van dit koorlied verschillen aanzienlijk van elkaar, maar de strekking blijft in vrijwel elke vertaling overeind. Eros is triomfantelijk, hij speelt met de stervelingen, die slaven in zijn handen zijn. Hij maakt de stervelingen gek.

De hedendaagse westerse mens wil van onverbiddelijkheid niets weten, hij wil van de goden zelf niets meer weten, hij is de meester van zijn lot. Het gevoel voor het tragische is hem vreemd; het noodlot heeft hij afgezworen, en wie het noodlot nog niet heeft afgezworen, is voor hem een cynicus of een naïeve dwaas. Een onvermijdelijk gevolg van de secularisering allicht. De hedendaagse mens moest op de vrijgekomen stoelen van de goden gaan zitten en die zetels zijn hem onaangenaam. Het rationele is voor hem het beheersbare en wat niet beheersbaar is, moet beheersbaar worden gemaakt. Hij is een control freak. Niet de god Eros maakt hem gek, hij doet het zelf. Alles ligt aan hem, anders wel aan de overheid, het patriarchaat, de cultuur, en dat zijn dingen die hij kan veranderen, dus ligt het stiekem toch weer aan hem.

Liefde in tijden van overvloed

Over een klein beetje gek worden van Eros in tijden dat de God zelf onttroond is, schreef de Amerikaanse journalist Emily Witt (1981) Future Sex - Liefde in tijden van digitalisering. Meer memoires dan essay, meer de aangenaam gedistantieerde beschrijving van een zoektocht dan een historisch overzicht, Eros voor de digitalisering en erna. De ondertitel is overigens misleidend, de digitalisering speelt slechts een bijrol. Een betere ondertitel was geweest: Liefde in tijden van overvloed en onbehagen. Wordt door titel en ondertitel de verwarring waaraan Witt wil ontkomen niet benadrukt: moet liefde opduiken waar seks opduikt? Is het verlangen naar intimiteit hetzelfde als het verlangen naar liefde?

Witt schrijft goed, soms erg goed. Dat is een verademing, want in de wereld van non-fictie dreigt men stijl nog weleens te zien als een ornament uit een voorgoed afgesloten periode. Hoewel ik me met liefde distantieer van de stijlfetisjist, is wat je zegt altijd ook hoe je het zegt en dat geldt eveneens voor de journalist.

Emily Witt. Foto Hollandse Hoogte

Neem deze zinnen, de vertaling is van Hien Montijn; nadat een relatie van Witt op de klippen is gelopen, feitelijk de katalysator van haar zoektocht, schrijft ze: 'Ik was verdrietig, maar mijn verdriet verveelde iedereen, mezelf incluis.'

Of kijk naar deze zinnen: 'De overheid opperde dat 'onthouding van vaginale, anale en orale seks of een wederzijds monogame langetermijnrelatie met een geteste en als niet-besmet bekende partner' de beste manier was om geen chlamydia te krijgen.' (...) 'Evenals de federale overheid wilde ik niets liever dan een 'wederzijds monogame langetermijnrelatie met een geteste en als niet-besmet bekende partner'.'

Voilà, we raken hier de kern van het probleem. De geseculariseerde westerse mens heeft zo zijn opvattingen, die hij nooit dogma's zou noemen, ook al zijn ze onwrikbaar, want hij meent dat iedereen die logisch nadenkt tot exact diezelfde opvatting dient te komen. Na eventjes geëxperimenteerd te hebben, zo tussen pakweg je 16de en je 30ste, wordt het tijd voor een wederzijds monogame langetermijnrelatie.

Tegenwoordig mag dat met iemand van hetzelfde geslacht, mits de partner maar getest is en als niet-besmet bekendstaat, maar dat spreekt vanzelf.

Niettemin blijven verlangens opspelen. We hebben God afgeschaft, maar met de onverbiddelijkheid van Eros zitten we nog opgescheept. En hoe meer onze behoeften vervuld zijn, hoe meer onze verlangens opspelen. Dat is het tragische neveneffect van welvaart.

Emily Witt schrijft het zo: 'Door de Bay Area ging een slechts gedeeltelijk grappig bedoelde uitdrukking rond: 'verantwoordelijk hedonisme'.'

Non-fictie. Emily Witt, Future Sex - Liefde in tijden van digitalisering. Uit het Engels vertaald door Hien Montijn. AUP; 215 pagina's; euro 19,99.

Gedemocratiseerd hedonisme

Ooit was het alleen de aristocratie, een kleine elite, die zich over kon geven aan verantwoordelijk en minder verantwoordelijk hedonisme, heden ten dage is ook het hedonisme gedemocratiseerd. De middenklasse heeft er toegang toe, in een land als Nederland hebben ook grote delen van de arbeidersklasse toegang tot dat hedonisme, en wat in de Bay Area (het gebied rondom San Francisco) gebeurt, gebeurt ook elders, zij het misschien minder hevig. Praten over seks is altijd ook praten over klasse.

Hoe een hedonist te zijn zonder te lijden onder het geweten, de geïnternaliseerde stem van de moralist? Ook daarover schrijft Witt. De geseculariseerde mens mag dan wel zijn goden en zijn religieuze leiders hebben verwijderd uit zijn samenleving maar die leiders heten nu gewoon moralist, opiniemaker, ethicus en soms zelfs filosoof. Zij storen zich nog altijd aan het genot van de eenling, niet meer in naam van een god, maar in naam van de gemeenschap. Zij lijken meer op een religieus leider, een man die zijn volgelingen het genot ontzegt dat hijzelf exclusief wenst te beleven, dan zij zouden willen toegeven.

En daar hebben we het probleem waar Witt niet over schrijft. Of we liefde en seks nu wel of niet met elkaar verwarren, zowel liefde als seks is ook een markt die wezenlijk anders functioneert dan de markt voor bijvoorbeeld een iPhone, want waar de iPhone is uitverkocht wacht je tot die weer beschikbaar is of je koopt desnoods een Samsung. Maar wat doe je als je op Emily Witt verliefd bent en ze wil je niet? Oftewel: hoe vervangbaar kan en mag de mens zijn? En is de ene mens vervangbaarder dan de ander? Daarover moet Witt maar een ander boek schrijven.

Voor nu blijft staan dat ze aangenaam schrijft over een belangrijk onderwerp zonder het dogma te onderschrijven dat er uiteindelijk maar een paradijs bestaat: 'Een wederzijds monogame langetermijnrelatie met een geteste en als niet-besmet bekende partner.' Uiteraard onderbroken door een uitgebreid huwelijksfeest waarvan je in Steenwijk een half huis zou kunnen kopen.

Arnon 'Seksrabbijn des Vaderlands' Grunberg. Foto anp

Witts boek wordt voorafgegaan door een voorwoord van Simone van Saarloos, waarin ze puntig reclame maakt voor Witt en tevens voor haar eigen pamflet Het monogame drama, wat ik sympathiek vond, want waarom zou een voorwoord niet mogen dienen om reclame voor het eigen werk te maken?

Of monogamie dan wel geveinsde monogamie een groter drama is dan de open relatie verschilt van geval tot geval. Zeker is dat Eros ook in 2017 betrekkelijk onoverwinnelijk blijft, al duikt hij soms op als dwangneurose, hysterie, hoestaanvallen of andere psychosomatische kwaaltjes. Wij hangen nu eenmaal van onvervuld verlangen en kwaaltjes aan elkaar.

Lees Witts boek, dan ziet u dat u niet de enige bent. En al weet ze het een en ander over politiek activisme, ze stelt zich godzijdank niet op het standpunt dat neuken activisme is. Koop ook meteen even het pamflet van Van Saarloos, al was het maar om uw geweten te sussen.

Meer over