Bespreking Pieter Jan Leusink

Hoe luister je, na die aanklachten, dit passieseizoen naar Pieter Jan Leusink?

De dirigent is beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag, nu is zijn Matthäusmarathon begonnen.

Pieter Jan Leusink in 2012, tijdens een repetitie. Beeld Hollandse Hoogte / Jörgen Caris

De armen van dirigent Pieter Jan Leusink reiken naar de hemel. Zojuist is de bittere dissonant opgelost waarmee de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach eindigt. Leusinks armen dalen langzaam, de stilte wordt tastbaar. Even staat de dirigent als aan het kruis genageld. Dan ontspant hij en golft applaus door de Grote Kerk van Elburg.

In het Gelderse vestingstadje is het volle bak. Het is alsof ze nooit zijn vertoond, de twee uitzendingen van het actualiteitenprogramma Brandpunt+ , waarin zangeressen afgelopen najaar hun beklag deden over Pieter Jan Leusink. De vrouwen zeiden te hebben geleden onder handtastelijkheden, machtsmisbruik en seksueel grensoverschrijdende taal. Leusink ontkende, hij hoorde in de verhalen ‘roddel, achterklap en onwaarheden, terug te voeren op meningsverschillen van zakelijke aard’.

Juridisch ligt de zaak helder. Tegen Leusink is geen aangifte bekend, laat staan dat hij is veroordeeld. Zakenpartners als het Amsterdamse Concertgebouw heten hem onverkort welkom als huurder. Dagbladen als de Volkskrant plaatsen onverminderd zijn advertenties (zij het dat Leusinks markante kop bij wijze van compromis niet te zien is).

Maar laten de consistente klachten van zes zangeressen (vier anoniem, twee op camera) zich zomaar wegwuiven?  Wanneer is het tijd te concluderen dat een affaire is uitgedoofd?  Hoe luister je dit passieseizoen naar Pieter Jan Leusink?

Godsgeschenk

Bij de start van zijn Matthäustournee in Elburg vestigt hij in elk geval records. Tot en met Eerste Paasdag, 21 april, trekt Leusink in 33 etappes door Nederland. Soms klinkt Bachs meesterwerk over het lijden van Christus zelfs twee keer op één dag. Vermoedelijk is Leusink de eerste man op aarde die zo’n Matthäusmarathon loopt.

Hij zet er bovendien stevig de pas in. Met tweeënhalf uur netto speeltijd handelt Leusink de zaken rond Golgotha tien minuten sneller af dan gelauwerde Bachspecialisten als Nikolaus Harnoncourt en Philippe Herreweghe. De noten kunnen het hebben; de musici van The Bach Choir & Orchestra of the Netherlands meestentijds ook.

Ze zien er trouwens niet uit als een geterroriseerde groep. Sterker, er zijn verstolen glimlachjes, bijvoorbeeld als de Evangelist in al zijn ijver uit de bocht vliegt. En hoe deze club zzp’ers ook aankijkt tegen de #MeToo-klachten, voor hen betekent zo’n Matthäustournee een godsgeschenk. Tot Pasen onder de pannen: het is een luxe in een muzieksector die de pijn van bezuinigingen nog altijd voelt.

Ernstig ongemak

In het koor overheersen Nederlandse namen, bij het orkest wijzen ze vooral richting Oost- en Zuid-Europa. Of de internationale vaklui geholpen zijn met Leusinks gebaren, is vers twee. Zijn lijf kronkelt, de handen fladderen en boetseren. Aan het slot van deel een leidt zo veel onduidelijkheid tot gruizige maten. Maar Leusink jut het volk voorbeeldig op in de uitroep ‘Kreuziget ihn!’. En niemand hoeft hem iets te leren over zachte klankwelvingen in het koraal O Haupt voll Blut und Wunden.

Lastig te zeggen of er een persoonlijke noot doorklinkt in de fameuze aria Geduld!, die handelt over valse tongen, smaad en spot. De invallende tenorsolist, Adrian Fernandes, laat de zon van zijn op Curaçao geboren stem er in elk geval niet door verduisteren. Andere uitblinkers zijn de bas-baritons Jasper Schweppe en Henk van Heijnsbergen, cracks van het Nederlands Kamerkoor en Groot Omroepkoor. En de viola-da-gambatonen waarmee Nika Zlataric de aria Komm, süsses Kreuz omkringelt, zijn ronduit subliem.

Helaas staan er solisten uit de B- en C-klasse tegenover. Hier en daar klinkt ernstig ongemak, dat mogelijk voortvloeit uit Leusinks bedrijfsmodel. Hij werkt zonder subsidie en zal er eerder tegenaan lopen dat een concert uit de lengte of uit de breedte komt. Zijn ticketprijzen cirkelen rond het niveau van de gesubsidieerde concurrentie, de kwaliteit duikt er geregeld onder. 

En tja, de morele vraag. Die zal elke muziekliefhebber voor zichzelf moeten beantwoorden. Niemand is verplicht te gaan luisteren naar Leusink. Evenmin kan het iemand worden verboden.

J.S. Bach: Matthäus-Passion. Solisten, The Bach Choir & Orchestra of the Netherlands o.l.v. Pieter Jan Leusink. Elburg, Grote Kerk, 1/3. Tournee t/m 21/4.

Kunstenbond klaagt

Kunstenbond, de vakvereniging voor creatieven, heeft over de werkomstandigheden bij koor en orkest van Pieter Jan Leusink een klacht ingediend bij de Inspectie SZW. De bond spreekt van een ‘onveilig werkklimaat’, onder meer na klachten bij Mores.online, een meldpunt voor ongewenste omgangsvormen in de podiumkunsten-, televisie- en filmsector. De Inspectie bevestigt dat er inmiddels een onderzoek loopt, maar kan niet zeggen hoe lang het gaat duren. Een woordvoerder van Leusink ziet de uitkomst ‘met vertrouwen tegemoet’.

Meer over de affaire rondom Pieter Jan Leusink

Dirigent Pieter Jan Leusink opnieuw beschuldigd van seksuele intimidatie

De Elburgse dirigent Pieter Jan Leusink, oprichter en leider van The Bach Choir and Orchestra of the Netherlands, wordt opnieuw beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Nadat in september vier zangeressen anoniem hun beklag deden in het actualiteitenprogramma Brandpunt+, treden nu twee andere vrouwen naar voren. In een vervolguitzending vertellen ze herkenbaar in beeld hun verhaal.

Weer affaire in klassiekemuziekwereld: #MeToo raakt Elburgse Bachdirigent Pieter Jan Leusink

De Nederlandse dirigent Pieter Jan Leusink wordt beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Vier anonieme zangeressen doen de aantijgingen in het actualiteitenprogramma Brandpunt+. 

Podcast: Met Groenteman in de kast met Nicolien Mizee

Ongefilterd en zonder angst toont ze zich aan de wereld. Niet alleen als schrijver, maar ook als mens. Nicolien Mizee heeft inmiddels bijna alle literaire genres betracht, en onlangs verscheen er een detective van haar hand, Moord op de moestuinIn deze aflevering van Met Groenteman in de kast schuift ze aan bij Gijs in de archiefkast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden