Hoe kon de peiling de CDA-score zo onderschatten?

Kort na 21.00 uur presenteerde de NOS de eerste prognose voor de verkiezingsuitslagen: het CDA levert eenderde van zijn circa 1500 raadszetels in. Toen alle stemmen waren geteld, bleek dat het CDA op lokaal niveau toch de grootste landelijke partij blijft en minder dan een procent van de aanhang verliest. Wat ging er mis in de peiling van onderzoeksbureau Ipsos?

CDA-leider Sybrand Buma op de uitslagenavond.Beeld ANP

Onderzoeker Ipsos en opdrachtgever NOS zijn eensluidend in hun conclusie: over het geheel was de eerst prognose eigenlijk heel goed. De gepeilde waarden vielen voor alle partijen binnen de foutmarge van 2 procent meer of minder, alleen het CDA week daar met 3,4 procentpunt verschil ruim vanaf. Ipsos concludeert dat de CDA-aanhang lastig te peilen is in online onderzoek.

Wat dat zegt over de CDA-kiezer, durft het onderzoeksbureau nog niet te zeggen. 'Ja, de CDA-aanhang is over het algemeen wat ouder', zegt Marianne Bank van Ipsos. Maar een sluitende verklaring is dat niet, in het online panel van 4800 mensen zijn ook ouderen naar rato vertegenwoordigd. 'Uiteraard zitten er ook in ruime mate CDA-kiezers in, maar blijkbaar is dat geen goede doorsnede van het CDA-electoraat.'

Ipsos wil eerst gedegen evalueren voordat het meer conclusies trekt. Bank zegt wel: 'Het blijft steekproefonderzoek. Daar zit een bepaald risico in. Maar dat wil niet zeggen dat het onderzoek niet goed was.' Peter Kloosterhuis van de NOS-redactie is al met al tevreden over het resultaat. 'We zaten er eigenlijk behoorlijk goed op. De paradox is dat het dan extra vervelend is als je er bij één partij wel flink naast zit.' Hij oppert het ouderwetse telefonisch onderzoek als een manier om de internetschuwe CDA'ers een volgende keer alsnog te bereiken.

Exit poll niet mogelijk
Kloosterhuis benadrukt dat een exit poll, inventariseren van stemgedrag bij de stemlokalen, niet mogelijk is bij raadsverkiezingen: 'Door de regionale versnippering en de hoge kosten is dat volstrekt onhoudbaar.' Vandaar dat de NOS in samenspraak met Ipsos koos voor een online peiling om tot een landelijke prognose te komen. Dat is een primeur bij gemeenteraadsverkiezingen, zegt de NOS. Volgens Bank had Ipsos de methodiek al in huis en was er in 2010 succesvol mee getest, maar waren resultaten niet eerder gepubliceerd.

Voor een eerste keer pakte het goed uit, meent Kloosterhuis. 'De les voor de toekomst? Vooral dat de peiling vrij goed was.' Die ene miskleun met het CDA is geen reden om de samenwerking met Ipsos op te zeggen. 'Ze zijn zeer betrouwbaar.'

Hij heeft wel bedenkingen bij het peilen van de opkomst. In de dagen voor de verkiezingen verwachtte Ipsos een stembusgang van slechts 43 procent, 10 procent minder dan het aantal mensen dat werkelijk kwam opdagen. 'Dat kan je blijkbaar niet goed peilen een of twee dagen van tevoren. Je weet ook niet of zo'n peiling de opkomst weer beïnvloedt. Dat moeten we misschien niet meer doen in de toekomst.' Op verkiezingsdag zelf peilde Ipsos in samenwerking met de stembureaus wel vrij nauwkeurig de opkomst.

CDA vraagt om opheldering
Het CDA vierde vannacht alsnog een feestje toen bleek dat de partij het niveau van vier jaar geleden nagenoeg handhaafde, maar zocht vanochtend toch contact met Ipsos om opheldering te krijgen. Bank zegt dat zij het CDA dezelfde uitleg gaf als die de pers krijgt. Kloosterhuis herhaalt dat hij de uitschieter vervelend vindt. 'Dat scheve beeld voor het CDA duurde tot een uur of twaalf. Het verandert niets aan de uitkomst.'

Hoe nuttig zijn peilingen eigenlijk nog? Bank beaamt dat de kiezer wispelturiger is geworden. Toch lijkt het haar relevant om stemgedrag en politieke trends te onderzoeken. Ze haalt haar schouders op over de telkens terugkerende discussie. 'Peilingen worden gretig geconsumeerd, de discussie laait pas op als een resultaat wat afwijkt.'

CDA-leider Buma aan het eind van de verkiezingsavond bij het NOS-debat.Beeld anp
De Ipsos-prognose vergeleken met de uitslag. Alle gepeilde waarden vielen tussen de marge van -2 en +2, alleen het CDA schoot uit.Beeld Ipsos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden