Hoe komen 3FM, 538 en Q-Music precies aan hun hitlijsten?

Vara-programma Rambam toonde gisteren aan dat met het inschakelen van het juiste mannetje en een handvol euro's je hits zonder moeite als beste binnenkomer de Single Top 100-chart in kunt slingeren. Dit soort hitlijstmanipulatie bestaat al sinds de jaren '50, maar naar aanleiding van de uitzending gisteren besloot de Top-40 te stoppen met het tellen van downloads. Een rondje langs de velden: hoe worden de hitlijsten van 3FM, Radio 538 en Q-Music eigenlijk samengesteld?

Logo van Radio 538, dat de Media Markt Top 40 uitzendt Beeld ANP

De Media Markt Top 40 (uitgezonden op Radio 538)

Erik de Zwart, voorzitter van de Stichting Nederlandse Top 40, liet gisterenavond direct na de uitzending van Rambam weten te stoppen met het meewegen van downloads. Hij heeft al jaren kritiek op de samenstelling van de Single Top 100, waar Rambam met de hulp van een 'mannetje' op 32 binnenkwam.

Had dat ook bij de Top 40 kunnen gebeuren? 'Nee, absoluut niet. Bij ons tellen downloads maar voor grofweg een zesde deel mee in de samenstelling.'

De samenstelling van de Media Markt Top 40 gaat met het wegvallen van downloads als volgt:

- Eenderde streaming en fysieke verkopen. Fysieke verkopen worden geteld in de Media Markt ('ongeveer nog de enige platenzaak van Nederland'). Het meten van streaming gebeurt op Spotify, Deezer en Juke - streamingdienst van Media Markt. 'Daar zou ik in de toekomst graag nog YouTube aan toe willen voegen, maar dat is niet goed te filteren op land en leeftijd', aldus De Zwart.

- Eenderde airplay, in combinatie met marktaandeel. Zwart: 'Daarvoor gebruiken we de airplay op Slam FM, Radio 538, Q-Music, 3FM en 100%-NL. Dit zijn de populairste stations in onze doelgroep: tussen 10 tot 30 jaar. Het Hilversumse SoundAware combineert de airplay met marktaandeelcijfers van Kijk- en Luisteronderzoek. 'Gedraaid worden op 538 telt dus zwaarder dan gedraaid worden op 100%NL. En gedraaid worden bij Evers Staat Op is weer beter voor de cijfers dan airplay bij een minder beluisterd middagprogramma van 538', licht Rens Muller van de Top 40 toe.

- Eenderde representatief onderzoek. Het Nijmeegse onderzoeksbureau DVJ Insights doet wekelijks onderzoek onder 200 respondenten tussen de 13 en 39 jaar. Hoe bekend is een nummer? En hoe wordt het liedje beoordeeld? 'We houden wekelijks een representatieve steekproef. De deelnemers krijgen een fragment te horen en vullen naar aanleiding daarvan een vragenlijst in', aldus Sandra van Laar, research consultant bij DVJ Insights.

De nummer één wordt geïndexeerd op 100 procent en vanuit daar wordt de rest van de lijst samengesteld.

De Zwart: 'Het manipuleren van lijsten is natuurlijk zo oud als de weg naar Rome; Brian Epstein kocht al de singletjes van The Beatles op. Het bekendste voorbeeld uit onze lijst was de notering van Gordon. Ik beschuldigde hem van het kopen van zijn eigen platen. Daar was hij natuurlijk niet blij mee. Door een hoge notering in de Single Top 100 werd hij veel gedraaid op 100%NL en kon hij uiteindelijk bij ons binnenkomen. Op nummer 38, dat wel.'

Erik de Zwart Beeld ANP
 
Het manipuleren van lijsten is natuurlijk zo oud als de weg naar Rome; manager Brian Epstein kocht al de singletjes van The Beatles op
Erik de Zwart

Mega Top 50 (uitgezonden op 3FM)

Er zijn maar vier hitlijsten die we serieus moeten nemen: de top 40, de Mega Top 50, de iTunes top 30 en de Single top 100, zegt Mega Top 50-presentator Bart Arens bij 3voor12. Respectievelijk twee populariteitslijsten en twee verkooplijsten.

Arens plaatste naar aanleiding van de Rambam-uitzending een blog: 'Manipulatie van hitlijsten... hoe zit het bij ons?'. 'De grote vraag is natuurlijk of dit ook in de Mega Top 50 had kunnen gebeuren. Honderd procent uitsluiten kun je het nooit, maar de kans is wel heel erg klein', schrijft Arens.

Wilbert Mutsaers, zendermanager bij 3FM, legt uit dat de samenstellingsformule er grofweg als volgt uitziet:

- Streaminggegevens van Spotify. En sinds kort gebruikt de Mega Top 50 ook de gegevens van Shazam - een app waarmee mensen liedjes kunnen opzoeken en taggen.

- Downloadcijfers van iTunes.

- De airplay die de songs krijgen op 3FM, 100%NL, Q-music, Radio 2, Radio 538, Sky Radio en Slam FM. Ook hier wordt de berekening van airplay gedaan door SoundAware, gebaseerd op de marktaandeelcijfers van Kijk- en Luisteronderzoek.

Van de uitlegpagina van 3FM: 'De onderdelen streaming, downloads en airplay tellen alle drie voor eenderde mee in de samenstelling van de Mega Top 50. Om de gegevens met elkaar te vergelijken, worden ze geïndexeerd. Dat betekent dat de nummer 1 100% is en de nummer 2 bijvoorbeeld 92%. Zo loopt dat verder naar beneden.'

Giel Beelen laat weten dat de singlemanipulatie wel kan werken. 'Beyentl haalt regelmatig de Single Top 100 met liedjes die niemand kent. Op een gegeven moment heb ik haar toch maar eens in de studio uitgenodigd.'

Top 50-presentator Arens: 'Maar als rond een song in maar een van die drie kolommen activiteit is, ruiken wij onraad. Dan gaan we op onderzoek uit.'

Bart Arens Beeld ANP
 
Honderd procent uitsluiten kun je het nooit, maar de kans is wel heel erg klein
Bart Arens

iTunes Top 30 (uitgezonden door Q-Music)

De naam zegt het eigenlijk al: de lijst baseert zich puur op het aantal downloads in de iTunes-store in een week. 'Niet op de daglijsten, die je ziet als je iTunes opent. Maar geteld van vrijdag tot en met donderdag', legt Q-Music-samensteller Anton van Lieshout uit. 'Hoeveel downloads de nummers krijgen die in onze lijst staan weten we niet. We krijgen alleen de top-30 doorgestuurd van Apple.'

Bij twijfel wordt er altijd navraag gedaan, laat Van Lieshout desgevraagd weten. Want hoe weten ze zeker dat er niet gemanipuleerd is? 'Tja, het is een pure saleslijst; maar het is volgens mij niet zo makkelijk om in de top 30 te komen. Laat ik het zo zeggen: we houden het goed in de gaten.'

Op dit moment experimenteert Apple ook met iTunes Radio, een eigen streamdienst. Van Lieshout: 'Maar dat gebeurt nog niet in Nederland. Ik kan niet zeggen wanneer dat in Nederland geïntroduceerd wordt.'

iTunes op de iPhone Beeld ANP
 
Tja, het is een pure saleslijst; maar het is volgens mij niet zo makkelijk om in de top 30 te komen
Anton van Lieshout, muzieksamensteller bij Q-Music
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.