OOG VOOR DETAILHoofd in de leegte

Hoe kaler de achtergrond, hoe dieper Wieteke van Zeil onder de indruk is van George Stubbs’ paarden

Detail uit ‘Whistlejacket met de stalmeester Mr. Cobb, de Godolphin Hunter en de Godolphin Colt’, George Stubbs.

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: hoofd in de leegte.

Toen ik voor het eerst het beroemde, bijna levensgrote ‘portret’ van het renpaard Whistlejacket zag in Londen, vroeg ik me af waarom het niet af was. Een steigerend paard tegen een lege achtergrond; met mijn 22-jarige impulsiviteit vond ik dat een zwaktebod. Maak gewoon even iets af joh, dat beest – dier, excuses – zweeft in de ruimte!

In Den Haag, waar nu meer schilderijen van George Stubbs hangen, kon ik mooi vergelijken: een paard in een woest landschap, een paard tegen een kale, eenkleurige achtergrond, een paard tussen andere paarden of een paard tegen een vlekkeloze lucht op een vlekkeloos grasveld, bijna als abstracte kleurvlakken. Wat opviel: hoe kaler de achtergrond, hoe dieper ik onder de indruk was van de vacht, de spieren, de huid en de hoeven van de paarden. Stubbs’ paarden dampen nog net niet. Hij kan licht laten vallen op de vacht, zo precies dat je het volume van spieren en botten eronder erbij ziet. En dat je je de geur en warmte van die vacht kunt voorstellen – wie zijn hand weleens heeft gelegd op een paard dat net heeft gedraafd, kent het gevoel, het heeft iets ontzagwekkends.

Deze twee paardenhoofden (het is volkomen geoorloofd om hierbij meteen aan The Godfather  te denken, popcultuur snijdt diep) zijn net als de grote Whistlejacket omhuld door het niks om hen heen. Eén grote kosmos van leegte, die een haarscherpe tegenstelling vormt met die echte hoofden. De leegte maakt een hartvorm van ze, sierlijk als zwanenhalzen. Ze zijn echt, alsof ze staan te trappelen in de contouren van die beige ruimte. Een van de twee paarden kijkt ons ook aan, met ogen die glanzen als zoete appels op de kermis, alsof-ie gered wil worden uit de verf. Haal me hier weg! Ik moest even denken aan dat cartoonpoppetje La Linea, dat uit een lijn ontstaat, wild om zich heen schreeuwt en dan weer terugveert tot een strakke lijn, terwijl je steeds de hand ziet van de kunstenaar die hem tevoorschijn tekent. Met hun aderen als van een doorgetrainde bodybuilder lijken de paarden te willen uitbreken, bewegen, maar de ruimte houdt ze tegen.  

Stubbs laat zien hoe ver de vermenselijking van paarden ging. Voor hem is elk paardenhoofd een karakter om weer te geven, zoals mensen dat ook zijn. Blijkbaar zo uniek, dat het in een leeg decor gepresenteerd moest worden. Alleen Stubbs’ dierenschilderijen heten portretten. Het is puur realisme, dat ondertussen ook heel veel zegt over hoezeer mensen destijds deze dieren op een voetstuk zetten. Ingelijst in een Rothko-achtig vlak. Bijna een meditatie  het paard is de krent die we mindful tussen duim en wijsvinger houden en waarop we ons dienen te concentreren.

George Stubbs, Whistlejacket met de stalmeester Mr. Cobb, de Godolphin Hunter en de Godolphin ColtCirca 1762, olieverf op doek, 99 x 187 cmTrustees of the Rt Hon, Olive, Countess Fitzwilliam’s Chattels Settlement. Te zien t/m 30 augustus in Het Mauritshuis Den Haag.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden