Hoe Hugo de Vries tussen zijn bloemen verdwaalde

De veelbelovende jonge Nederlandse plantkundige Hugo de Vries (1848-1935) was een groot bewonderaar van Darwin. Hij was in 1878 dan ook reuze vereerd toen hij zijn held thuis mocht opzoeken....

Ben van Raaij

Het is een wat wrang-ironisch citaat, gezien De Vries’ enorme toewijding. Hij wijdde zijn leven aan het bewijzen van Darwins hypothesen over de rol van erfelijkheid in de evolutie. Erfelijke eigenschappen zitten in zelfstandige en mengbare deeltjes in de cellen, de zogeheten ‘pangenen’. En nieuwe eigenschappen – dus nieuwe soorten – ontstaan door het plotseling verschijnen van nieuwe deeltjes, door De Vries mutaties gedoopt.

De Vries, langjarig hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, hoopte de juistheid van Darwins ideeën aan te tonen door kruisingsproeven met de grote teunisbloem, een curieuze plant die in de Amsterdamse Hortus haast onder zijn ogen leek te muteren: evolutie in de praktijk. En passant ontrukte hij in 1900 de wetten van Mendel aan de vergetelheid. Het maakte hem wereldberoemd.

Erik Zevenhuizen zet het in zijn biografie Vast in het spoor van Darwin allemaal nauwgezet uiteen. Bijna te nauwgezet – de de eindeloze opeenvolging van experimenten is soms vermoeiend. Wel wordt helder waarover de debatten in de oertijd van de evolutietheorie gingen. En dat moet natuurlijk ook, in een wetenschappelijke biografie.

Nadeel is wel dat we weinig te weten komen over de persoonlijke kanten van De Vries. Aan zijn huwelijk met Wies worden bijvoorbeeld weinig regels besteed. Hij lijkt wel een moeilijk man te zijn geweest, kleinzielig jegens rivalen. De beschuldigingen dat hij Mendels werk zou hebben geplagieerd, weerlegt Zevenhuizen. Wel heeft De Vries Mendels invloed op zijn eigen werk altijd geminimaliseerd.

Het uiteindelijke beeld is niet zonder tragiek. Hoe beroemd De Vries als pionier van het experimentele erfelijkheidsonderzoek ook was, hij was bij leven al achterhaald. De toekomst zat in de genen, niet de pangenen, en in geleidelijke, niet in sprongsgewijze evolutie. De teunisbloem bleek een genetisch curiosum, geen soort maar een hybride.

De Vries zelf wilde het niet zien. In die zin is Zevenhuizens titel goed gekozen. De Vries zat vast in het spoor van Darwin.

Ben van Raaij

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden