Dagboek van een deceptieEurovisie Songfestival

Hoe het Songfestival beetje bij beetje onmogelijk werd

Beeld Isa Grutter

Het Eurovisie Songfestival is in 64 jaar áltijd doorgegaan. Maar Songfestival 2020 in Rotterdam blijkt niet immuun voor het coronavirus. Een dagboek van de deceptie.

Zondag 26 januari 2020

Sietse Bakker, de executive producer van het Eurovisie Songfestival, die werkt vanuit Hilversum, krijgt een appje van Dave Geensen, de projectleider in Rotterdam, waar het evenement in mei zal plaatsvinden. ‘Sad but true’, stuurt Geensen. ‘Ik denk dat we ook een scenario moeten uitwerken in het geval reizen ingewikkeld wordt door corona. Hebben jullie al contact met het RIVM?’ Bakker reageert: ‘Hebben wij het ook al over gehad. EBU (European Broadcasting Union, het samenwerkingsverband van Europese omroepen, red.) heeft voor dit soort zaken een lijntje met de Wereldgezondheidsorganisatie.’ 

Europa is dan nog vrijwel coronavrij: alleen in Frankrijk zijn twee dagen eerder twee besmettingen vastgesteld.

Dinsdag 28 januari

In de Burgerzaal van het Rotterdamse stadhuis presenteren Chantal Janzen, Edsilia Rombley en Jan Smit de loting voor de halve finales van het Songfestival. In andere jaren is dit vooral interessant voor fanatieke fans, maar nu Rotterdam gaststad is, zendt NPO 1 de loting live uit. 

Bakker (35) oogt ontspannen en maakt een praatje met iedereen die hem aanschiet. Vandaag heeft hij weinig verplichtingen. Bij de loting zit hij zwijgend naast Jon Ola Sand, een kleine Noor met pretogen die sinds 2010 namens de EBU eindverantwoordelijk is voor het Songfestival. In de televisie-uitzendingen heeft Sand een prominente rol, waaraan hij zijn bijnaam ‘Mr. Songfestival’ heeft te danken. 

Het virus, dat een dag eerder is opgedoken in Duitsland, is ‘een klein dingetje’ dat Bakker in de marge van de loting bespreekt. De bezorgde vragen van journalisten gaan over Jan Smit, die kampt met een burn-out.

Woensdag 26 februari

‘Corona’, heet de appgroep die Bakker aanmaakt voor zijn naaste medewerkers. Zij bespreken alvast hoe, áls het virus Nederland bereikt, de risico’s voor bezoekers en deelnemers zijn te minimaliseren. Denk aan extra schoonmaakdiensten, mondkapjes, verplichte controles op koorts.

De dreiging van het virus wordt groter. ‘Corona slaat toe in Italië’, schrijft de Volkskrant op maandag 24 februari op de voorpagina, nadat in het voorafgaande weekeinde de eerste drie dodelijke slachtoffers in dat land zijn gevallen.

Sietse Bakker begint een tweede appgroep, nu met de organisatoren van de Formule 1-race in Zandvoort en van de Invictus Games in Den Haag, een internationale sportwedstrijd voor gewond geraakte militairen. Beide zijn ook in mei gepland. Bakker wil dat ze hun communicatie coördineren. Want als een van hen verstrekkende maatregelen aankondigt, weet Bakker, zal het niet lang duren voordat pers en politiek zullen vragen hoe het eigenlijk met die andere, bijna gelijktijdige evenementen zit.

Beeld Isa Grutter

Zaterdag 29 februari

Traditiegetrouw komen de delegatieleiders van de 41 deelnemende landen een paar maanden voor het Songfestival samen in de gaststad, waar ze te horen krijgen welke mogelijkheden Ahoy biedt in zaken als licht en geluid. Maar nu druppelen de eerste afmeldingen binnen voor de bijeenkomst op 9 maart. Oorzaken zijn uitreisverboden of besmettingen in de omgeving.

Zodra Bakker mailt dat de vergadering ook online te volgen is, kiezen sommige landen het zekere voor het onzekere. Uiteindelijk haken er vijftien af. Ook Jon Ola Sand komt niet. Voor Jolanda Jansen (49), algemeen directeur van Ahoy, is dit het moment waarop de dreiging concrete vormen aanneemt.

Vanaf die datum bespreekt Bakker wekelijks uiteenlopende scenario’s met zijn team in Hilversum, met Jansen en de projectleiders in Rotterdam. Een Songfestival zonder publiek? Die optie wordt snel van tafel geveegd. Bakker: ‘Het Songfestival is een groot feest. Dat kan niet zonder publiek.’

Maandag 9 maart

Om 9 uur ’s ochtends stappen de delegatiehoofden uit taxibusjes bij Ahoy. Nadat ze met hun collega’s hebben bijgepraat – de meesten lopen al jaren mee – openen Bakker en Jansen de dag met een Engelstalige toespraak. ‘Terwijl de wereld op zijn kop staat’, zo begint de Ahoy-directeur. Drie dagen eerder is in Nederland de eerste coronadode gevallen.

Jansen houdt van nu af aan een dagboek bij op haar mobiele telefoon. ‘Dit wordt crisismanagement van de bovenste plank’, zegt haar man.

Tijdens de rondleiding door Ahoy stellen de delegatiehoofden de standaardvragen: hoe lopen de artiesten straks van de green room naar het podium? Waar kunnen we eten? 

Nederlandse journalisten zijn na afloop in maar één onderwerp geïnteresseerd: corona. Geduldig steekt Bakker voor de camera keer op keer zijn verhaal af. ‘We houden het goed in de gaten.’ ‘We hebben nog twee maanden de tijd.’ 

Bakker heeft nog hoop. Het Songfestival is in 64 jaar áltijd doorgegaan, weet hij. Ook tijdens de Balkanoorlog, na de kernramp in Tsjernobyl, na 11 september 2001. Toch dringt langzaam tot hem door dat het Songfestival niet immuun is. Tijdens de officiële vergadering van de delegatiehoofden, ’s middags in het Inntel Hotel, valt voor het eerst ‘het c-woord’, ‘cancellation’.

’s Avonds volgt een officieel diner aan ronde tafels op het stadhuis. Burgemeester Ahmed Aboutaleb staat bij de ontvangst demonstratief met zijn handen in de zakken – even daarvoor heeft premier Rutte opgeroepen te stoppen met de handdruk. Studenten van Codarts, de hogeschool voor de kunsten, spelen een Songfestivalmedley. Op tafel staat gefrituurde bloemkool. Bij het afscheid steekt Bakker toch zijn hand uit naar Aboutaleb – de macht der gewoonte. Uiteindelijk geven ze elkaar een shoe bump.

Beeld Isa Grutter

Donderdag 12 maart

Weer een persconferentie. Minister Bruno Bruins kondigt daarin aan dat Nederlanders zo veel mogelijk moeten thuiswerken. Bijeenkomsten van meer dan honderd personen gaan niet door. De maatregelen gelden in elk geval tot 31 maart.

De opbouw in Ahoy begint op 5 april. Dat wordt heel krap, denkt Bakker. De moed zinkt hem en Jansen langzamerhand in de schoenen. ‘Je hoefde geen Einstein te zijn om te zien dat het lastig ging worden’, zegt Jansen terugblikkend.

Voorlopig moeten ze door. Over het doorgaan van het Songfestival hebben ze in Rotterdam en Hilversum uiteindelijk niets te zeggen. Daar gaat de EBU over. Aan het einde van de dag neemt de organisatie in het Hilversumse Mediapark voor onbepaalde tijd afscheid. Van de bijna honderd medewerkers blijven er acht vanuit Hilversum werken.

Meer over het Songfestival
Geen Songfestival in Rotterdam, wel in eigen huis. Van kwaliteitstrash uit Servië tot IJslandse pyjamafunk: hier vind je alle acts die deze week in Ahoy hadden moeten staan. Lees het jurycommentaar en oordeel zelf.

Woensdag 18 maart

Vandaag hakt de EBU de knoop door, weet Bakker. Na een spoedoverleg op maandag kent hij de – zeer waarschijnlijke – uitkomst: het Songfestival wordt, voor het eerst in de geschiedenis, afgelast. Fans hoopten op uitstel tot na de zomer, maar de kans is groot dat het virus dan nog rondwaart en bovendien zou de volgende organisator in tijdnood zijn gekomen.

Als bestuursvoorzitter van de NPO is Shula Rijxman het aanspreekpunt voor de EBU. Zij belt Bakker met het slechte nieuws. Bakker spreekt een videoboodschap in voor zijn team. In het persbericht dat volgt, spreken alle betrokkenen de intentie uit om het Songfestival dan maar in 2021 in Rotterdam te laten plaatsvinden.

Maar voordat het zover is, moeten nog flink wat hobbels genomen worden. Eerst moet de gemeenteraad van Rotterdam (dat onverzekerd was tegen pandemieën) toestemming geven voor een nieuwe kapitaalinjectie van enkele miljoenen. Vervolgens moeten de omroepen (NOS, NPO, Avrotros en EBU) bepalen of 2021 haalbaar is. En uiteindelijk bepaalt de overheid of grote evenementen volgend jaar weer mogelijk zijn.

Jolanda Jansen rijdt naar Ahoy, waar ze cameraploegen van Hart van Nederland en de NOS te woord staat. Daarna komt het besef: het Songfestival, dat – sportwedstrijden uitgezonderd – wereldwijd de meeste tv-kijkers trekt, gaat aan Ahoy voorbij. Voorlopig, in elk geval. Aan het einde van de dag ‘heeft ze het helemaal gehad’. Met drie collega’s trekt ze in een kantoor in Ahoy een fles wijn open. Die stijgt haar door de vermoeidheid naar het hoofd en ze fietst naar huis.

Beeld Isa Grutter

Vrijdag 20 maart

Tijd om te treuren heeft Bakker nauwelijks. Samen met Songfestivalcommentator en -adviseur Cornald Maas heeft hij een afspraak met Shula Rijxman en Frans Klein, directeur tv bij de NPO. Nog voordat de afgelasting officieel was, sprak Bakker al over alternatieven, onder anderen met Maas. Wat kunnen ze doen voor de artiesten, die net de belangrijkste drie minuten van hun carrière in rook hebben zien opgaan? Jeangu Macrooy heeft van Avrotros gehoord dat hij ook volgend jaar de Nederlandse afvaardiging is, maar niet alle omroepen uit andere landen bieden hun deelnemers die zekerheid. 

Het plan is een uitzending op 16 mei, de dag van de finale, met filmpjes van alle deelnemers en optredens van oud-winnaars. De NPO reageert positief. Op 31 maart gaat de EBU akkoord en wordt Eurovision: Europe Shine a Light aangekondigd. Alle 41 deelnemende landen gaan het uitzenden, plus vier andere.

Donderdag 23 april

‘Als u het woord wenst of een interruptie wilt plegen, dan klikt u op het groene handje’, zegt burgemeester Aboutaleb aan het begin van de eerste Rotterdamse raadsvergadering via de webcam. Er staat een belangrijk besluit op de agenda. Punt 17 is namelijk ‘Het voorstel met betrekking tot Rotterdam gaststad voor het Eurovisie Songfestival in 2021’. Rotterdam, dat voor dit jaar 15,5 miljoen had gereserveerd, moet nog eens 6,7 miljoen euro bijleggen om het festival volgend jaar te kunnen organiseren. Veel geld, zeker nu de coronacrisis de gemeentekas plundert.

Aan Ahoy zal het niet liggen. Jansen verwacht geen grote problemen als zij de agenda voor april en mei volgend jaar leegveegt. De evenementenhal is intussen omgetoverd tot een noodhospitaal met tweehonderd bedden, maar dat blijkt achteraf niet nodig en zal in mei weer worden afgebroken.

Ook de politiek blijkt welwillend. Het voorstel wordt aangenomen, met 33 stemmen voor en 8 tegen.

De raadsleden overtuigen was eenvoudig, zegt cultuurwethouder Said Kasmi (45). ‘Zij zien allemaal het belang hiervan in. Ik hoop dat corona in mei achter de rug is en dat het Songfestival de Rotterdamse economie een slinger kan geven waar veel ondernemers van zullen profiteren.’

Beeld Isa Grutter

Woensdag 6 mei

‘Massale evenementen met een landelijke uitstraling’ zijn pas weer mogelijk zijn als er een coronavaccin is ‘en niemand weet hoelang dat gaat duren’. Dat schrijft minister Hugo de Jonge in een brief aan de Kamer.

In Hilversum en Rotterdam gaan alarmbellen rinkelen. Dit zou betekenen dat scenario’s waarbij beperkingen gelden maar Ahoy wel volstroomt, grotendeels de prullenbak in kunnen. Wethouder Kasmi is ‘verrast’ door de mededeling, maar hoopt dat de soep niet zo heet wordt gegeten. ‘Al vaker is gebleken dat er ruimte is om te praten.’

Sietse Bakker schaakt intussen op twee borden tegelijk. Hij werkt aan de afhandeling van de editie van 2020 en onderzoekt de mogelijkheden van die van 2021. 

Op korte termijn, mogelijk zaterdag in de uitzending al, zal bekend worden gemaakt of het team van Bakker en de EBU het haalbaar achten om het Songfestival volgend jaar in Rotterdam te organiseren. Dat hangt af van vele factoren: leveranciers en medewerkers moeten beschikbaar zijn, de begroting moet rondkomen. 

Alle partijen houden rekening met scenario’s als een ‘anderhalvemetersongfestival’, waarbij de inkomsten door een verminderde toeloop nog maar een fractie zouden zijn vergeleken bij andere jaren. Zelfs een scenario waarbij helemaal geen publiek naar Rotterdam komt, ligt op tafel. Het maakt het opstellen van de begroting er niet gemakkelijker op.

Als alle seinen op groen staan, gaat Bakker zijn team langzaam maar zeker weer uitbreiden om het Songfestival van 2021 voor te bereiden. Maar het is geen uitgemaakte zaak: het feest is overgeleverd aan het virus en de wetenschap. Een tweede of derde besmettingsgolf kan het onmogelijk maken. Een vaccin maakt de vooruitzichten daarentegen een stuk zonniger. Onzekerheden alom. ‘We hebben geen idee hoe de wereld er over twaalf maanden uitziet’, zegt Jansen. ‘Dat hebben we de afgelopen zeven weken wel geleerd.’

Eurovision: Europe Shine A Light

Zaterdagavond is op NPO1 om 21.00 uur Eurovision: Europe Shine a Light te zien. Alle 41 artiesten brengen hierin een persoonlijke boodschap en een korte clip van hun nummer. Er zijn optredens van oud-winnaars als Johnny Logan, Netta en Duncan Laurence. Edsilia Rombley, Jan Smit en Chantal Janzen presenteren de avond vanuit een studio zonder publiek in Hilversum, Cornald Maas geeft commentaar. Nikkie de Jager (‘NikkieTutorials’) doet online verslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden