Maarten van Rossum: ‘Afgelopen winter had De slimste mens meer kijkers dan The Voice. Ik kan het succes niet verklaren.’

Wat zijn dit voor vragen Maarten van Rossem

Hoe het komt dat Maarten van Rossem zo vaak gelijk heeft? ‘Ik gebruik gewoon gezond verstand’

Maarten van Rossum: ‘Afgelopen winter had De slimste mens meer kijkers dan The Voice. Ik kan het succes niet verklaren.’ Beeld Foto Frank Ruiter

Op 15 juli begint het vijftiende seizoen van De slimste mens. En opnieuw is Maarten van Rossem (75) de eenmansjury.

Troetelbeer of brombeer? (1)

‘Dan maar brombeer. Ik heb een enorme fanbase aan bejaarde vrouwen, maar ik vind troetelen geen goed woord, net als knuffelen. ‘Geef mij eens een knuffel.’ Dan denk je meteen: liever niet.

‘Het imago van brombeer kleeft aan mij omdat ik het vaak niet eens ben met de heersende opinie, die dikwijls volstrekt onzinnig is. Maar het zit ook in mijn aard om een beetje te brommen. En ik verval te vaak in tirades, dat is een zwakte van me.

‘Ik cultiveer dat imago niet, niet bewust in ieder geval. Ik ben een waardeloze acteur. In 1997 heb ik wel een keer in een film van Theo van Gogh gespeeld, In het belang van de staat, en die won meteen een Gouden Kalf. Direct daarna kreeg ik een nieuwe filmrol aangeboden, vrij sterke kost. Het scenario heb ik, na lezing ervan, onmiddellijk geretourneerd. Ik kreeg, u houdt het niet voor mogelijk, de rol van seksprofessor aangeboden. Ik moest allerlei mensen kussen. Als het op de wang was, had ik allez gezegd, maar het was op de mond. Daar zag ik niets in.’

De puzzelronde of het collectief geheugen?

‘Het collectief geheugen. Bij de Slimste Mens is dat een ronde waarbij een filmpje wordt afgespeeld dat op enigerlei wijze is gerelateerd aan het vaderlands verleden. Ik heb daarover inmiddels een forse herinnering opgebouwd, behalve als het popmuziek betreft. Dan tast ik volledig in het duister.

‘Bij de puzzelronde moet je drie verbanden zoeken tussen twaalf woorden. Dat is mijn liefde niet.

‘Op 15 juli begint het vijftiende seizoen van De slimste mens. Afgelopen winter hadden we meer kijkers dan The Voice. Dat schijnt hetzelfde te zijn als winnen met hardlopen van Zátopek. Ik kan het succes niet verklaren. Als ze u hadden opgebeld: ‘We hebben een leuk plan. We willen De slimste mens voor de derde keer in Nederland proberen, en nu gaan we dat doen met twee bejaarden.’ ‘Zou u dat wel doen?’, had u gezegd. Bij The Guinness Book of Records gaat de omroep nu vragen of we het oudste presentatieduo ter wereld zijn. Dat zal wel zo zijn: ik ben 75 en Philip (Freriks, red.) wordt eind deze maand 75.

‘Voor een uitzending lees ik welke vragen Philip gaat stellen. Ik bereid me voor, zodat ik daar als eenmansjury iets zinnigs over kan zeggen. Ik weet vrij veel, maar daardoor lijkt het alsof ik alles weet. Mijn oudste kleinzoon vroeg een aantal jaar geleden aan zijn ouders: ‘Wie weet er eigenlijk meer? God of opa?’

‘In het begin vond ik de vragen van de quiz aan de simpele kant. Toen heb ik gevraagd of ik er een paar mocht bedenken. Die bleken volstrekt ongeschikt. Niemand vond er een antwoord op. Wat heeft Michael Faraday uitgevonden? U weet het ook niet? Hij ontdekte dat je met elektrische stroom een draaiende beweging kunt veroorzaken. Een fundamentele uitvinding.

‘Ik ben altijd verontwaardigd dat kandidaten dat soort dingen niet weten. Dat is een beetje onzin, want zij zijn niet verontwaardigd dat ik nog nooit van Bløf heb gehoord. Kennis die je zelf hebt, vind je van grote betekenis, kennis die je niet hebt niet.’

Geert Mak of Frank Westerman?

‘Doe Geert maar, die ken ik wel. De eeuw van mijn vader is een geweldig leuk boek over de twintigste eeuw in Nederland. Frank Westerman, wat doet hij precies? Is dat de schrijver van De Graanrepubliek, over de Nederlandse akkerbouw?

‘Ik ben honderd procent voorstander van schrijvers die geschiedenis populariseren, temeer omdat het een van de weinige academische vakken is die daar geschikt voor zijn.

‘Het is een keuze van jandoedel. Al die of-of-vragen zijn natuurlijk vrij stupide, omdat het vaak en-en is. Maar doe toch maar Geert.

Guns, Germs, and Steel van Jared Diamond vind ik ook een geweldig geschiedenisboek. Diamond is bioloog, maar beantwoordt vragen die wíj als historici hadden moeten beantwoorden. Hoe komt het dat een betrekkelijk kleine groep Spanjaarden – ik geloof dat ze met twaalf donderbussen (een handvuurwapen, red.) en zes paarden waren – in Peru verschijnt en erin slaagt het hele Incarijk ondersteboven te stoten? En dat er niet een groepje Inca’s in Madrid is verschenen om het Spaanse Rijk ondersteboven te stoten?

‘Wij hebben het als westerlingen altijd vanzelfsprekend gevonden dat wij ergens met een geweer verschijnen, pief paf poef de boel doodschieten en dan de baas spelen. Geweldig dat hij zich afvraagt waarom dat eigenlijk zo is gegaan.’

Utrecht of Wageningen?

‘Wageningen. Dat komt door de nostalgie: daar ben ik opgegroeid. Die stad leeft in mijn hart nog steeds. Met TV Gelderland nam ik er onlangs een programma op, toen de cameraman zei: ‘Goh, het is wel een rommelig plaatsje.’ Ha, zo had ik het nog nooit bekeken.

‘Jan en alleman, onder wie mijn zuster, hebben bijgedragen aan het beeld dat groepen reusachtig gespierde sadisten mij op de basisschool tot bloedens toe sloegen. Zo was het niet. Ik werd geplaagd, dat is waar. Medeleerlingen zagen mij als een raar ventje. Ik kon vreselijk goed leren en was niet bonkerig zoals andere jongens. Ik heb dat geduw en getrek altijd strontvervelend gevonden, ook tijdens mijn studententijd.

‘De familie vond het noodzakelijk dat ik naar het corps in Utrecht ging. Als ik had gezegd dat ik lid werd van Unitas, een andere studentenvereniging, was ik nooit meer uitgenodigd door familieleden. Je gaat toch niet bij de knorren! Daar heb ik maar naar geluisterd.

‘Iedereen denkt dat ik eigenzinnig ben, maar dat valt mee. Ik heb vaak gelijk en omdat veel mensen vaak ongelijk hebben, lijk ik eigenzinnig. Maar er is niets bijzonders aan gelijk hebben. Ik gebruik gewoon gezond verstand.’

Ben ik nou zo slim of is de rest van Nederland nou zo dom?

‘Dat heb ik vaak gedacht. Niet: wat ben ik slim. Wel: hoe is het in godsheeresnaam mogelijk dat iedereen dát denkt. Dan breekt er weer zo’n mediahysterie uit waar de Volkskrant jammer genoeg ook aan heeft meegewerkt, al was het lang geleden.

‘Ik heb het natuurlijk over 11 september. Ik zei toen: ‘Het is geen oorlog, dit is een terroristische aanslag.’ Maar de krant was, net als de rest van Nederland, volledig hysterisch. Mijn column hebben ze in juli 2002 eruit gelazerd. Ze hadden wel genoeg van mijn gerelativeer. Op zichzelf genomen zijn er veel dingen belangrijker geweest dan 9/11. Terwijl wij de hele dag vollullen over de jihadisten, bleken bankdirecteuren een stuk groter probleem voor onze samenleving.’

Vivianne Miedema of Mike Teunissen?

‘Ik weet niet wie zij zijn, dus dit wordt een beetje lastig. O, de voetbalster en de wielrenner die in de gele trui reed. Doe Teunissen maar. Dat vrouwenvoetbal is weer zo’n hysterische toestand. Ik gun ze het succes, maar waarom de hysterie erover? Alsof er een nieuw tijdperk begonnen is.

‘Net als de mannen rennen ze na een doelpuntje drie kwartier kussend en elkaar bevoelend rond het veld. Terwijl: hun werk is een doelpuntje maken! Als u straks klaar bent met dit interview gaat u toch ook niet op de redactie rondrennen en uw collega’s kussen en knuffelen?

‘Ook als je sport niet wil zien, zie je het. Het journaal opent ermee! Heel af en toe kijk ik er vrijwillig naar. Het einde van een touretappe, als de weg omhoog gaat, is aardig. Iemand die zijn krachten heeft overschat wordt dan precies op het juiste moment gepasseerd. En als Federer de finale van Wimbledon speelt, kijk ik. Prachtige tennisser. Met die zuchters die vanaf de baseline maar blijven knallen, heb ik niets.

‘Wat mijn guilty pleasure is? Dat ik Ilja Repin een magnifieke schilder vind. Het schijnt dat moderne kunsthistorici hem op de grens van kitsch zien.’

Troetelbeer of brombeer? (2)

‘Ik lijk misschien onverstoorbaar, maar incidenteel raak ik boven mijn theewater. De laatste keer was in een strandpaviljoen op Texel, drie jaar geleden. Daar was een klein, nerveus hondje dat aanhoudend blafte. Ik had al eens tegen die mensen gezegd dat ik dat niet zo prettig vond, waarop ik voor gek werd versleten. Haha, ouwe zeurpiet  dat werk. Dat hondje blafte ondertussen gewoon door – waarschijnlijk een geestesziek hondje. Op een goed moment ontplofte ik, ik kan er geen ander woord voor verzinnen. Ik heb ze beschuldigd van een totaal gebrek aan elementaire beschaving en gezegd dat ik ervan uitging dat hun ouders daar ook al last van hadden, waardoor zij zulke klotemensen waren, nog afgezien van het klotehondje dat ze wat mij betreft door de shredder mochten draaien. Laten we zeggen: het was een ongenuanceerd verhaal.’

CV Maarten van Rossem

1943Geboren in Zeist

1962Studie geschiedenis aan Universiteit Utrecht

1984De Verenigde Staten in de twintigste eeuw (boek)

1984-heden Verschijnt als Amerika-kenner op tv

2003Historicus van het jaar volgens Historisch Nieuwsblad

2008-hedenHoofdredacteur tijdschrift Maarten

2009Van Rossem in Amerika (tv)

2010Waarom is de burger boos? (boek)

2012-hedenEenmansjury bij De slimste mens (tv)

2015-hedenHier zijn de Van Rossems (tv)

2016Het einde van het Romeinse Rijk (boek)

2017 Een auto voor iedereen (boek)

2018 Wat is geluk? (boek)

Maarten van Rossem woont met zijn vrouw in Utrecht. Zij hebben twee kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden