Hoe het filmfestival van Macau Oost met West wil verbinden

Met internationale arthousefilms streeft het Chinese eiland naar een minder eenzijdig imago

De Nederlandse regisseur Martin Koolhoven is op het filmfestival van het Chinese eiland Macau. Na zijn avontuur in de VS met western Brimstone, beproeft hij nu zijn geluk in Azië.

Beeld Floor van het Nederland

Tekstbericht van Martin Koolhoven, aan zijn producent: 'Fuck, ik word net wakker... Hoe ging het?' Zojuist vond de allereerste pitch plaats van zijn nieuwe speelfilm The Emerald Butterfly, in een met Aziatische filmondernemers gevulde conferentiezaal in Macau. Hier, op het Chinese eiland met zelfbestuur, tussen de casino's en megahotels, vindt deze week het International Film Festival & Awards Macao (IFFAM) plaats met onder meer de Nederlandse regisseur als gast.

Gevoeligheden

Vanaf een podium sprak Koolhovens compagnon en producent Els Vandevorst de overvolle zaal toe. 'Martin is in Macau', begon ze. 'Hij zit in z'n hotelkamer te schrijven aan het script.'

The Emerald Butterfly wordt een 'noir', een donkere, stijlvolle misdaadfilm vol intriges, en speelt zich af in het prille naoorlogse Indonesië, in 1946. Net als de door Koolhoven geschreven western Brimstone, wordt ook dit scenario niet-chronologisch en vanuit meerdere invalshoeken verteld. Het gaat om drie personages, drie levens die met elkaar vervlochten raken: een Nederlander, een Indonesische vrouw en een Amerikaan. 'Het thema homoseksualiteit komt er ook in voor', zei producent Vandevorst tot de zaal, 'dus misschien kunnen we niet alles in Indonesië filmen, vanwege de gevoeligheden.'

De filmer, net een dag eerder ingevlogen, benut zijn jetlag door verder te tikken tot hij omvalt, zo tegen het ochtenduur. 'Ik heb hele scènes geschreven. Het schrijft fijn, in hotelkamers. Geen afleiding.'

Politiek-correcte deken

Al voor Brimstone (2016) was Koolhoven gevraagd voor twee speelfilms over Indonesië - die uiteindelijk niet doorgingen. Eén over de omstreden commandant Westerling en Soldaat van Oranje 2. 'Die speelden in dezelfde periode. Hoe meer ik erover las, hoe meer ik erachter kwam dat die eerste vijf jaar ná de oorlog eigenlijk veel rumoeriger waren dan de oorlog zelf. Je kunt het bijna zo gek niet bedenken of het gebeurde: complotten, coupepogingen, mensen die vergiftigd werden, gestolen schatten van tig miljoen. En er is de rol van Nederland. Lang lag er een soort deken over het gedrag van Nederland en inmiddels is dat alweer bijna een nieuwe, politiek-correcte deken. Dat alles leek me een perfecte achtergrond voor een noir, een genre waarvan ik altijd groot fan ben geweest. Zo ben ik steeds verder gaan fantaseren.'

Er is al een Indonesische coproducent verbonden aan The Emerald Butterfly-productie, maar de draai-periode ligt nog ver weg. 'Ik trek nu eerst een jaar uit voor het scenario.'

IFFAM

In Macau maakt het project van de Nederlanders deel uit van het marktprogramma, dat bedoeld is om westerse en Aziatische filmbedrijven met elkaar in contact te brengen. De winnaar van de beste pitch neemt 30 duizend dollar (25 duizend euro) mee naar huis.

Het is de tweede editie van het festival, dat vorig jaar een rommelig begin had. Artistiek directeur Marco Müller (oud-directeur van de festivals van Rotterdam en Venetië) vertrok enkele weken voor de opening met ruzie, en is inmiddels betrokken bij een ander nieuw filmfestival, in het noorden van China. Met een nieuwe leiding en de competitie voor internationale arthousefilms, hoopt het sinds 1999 weer bij China behorende oud-Portugese stadseiland op een nieuw of in elk geval minder eenzijdig imago. Waar het nabijgelegen Hongkong een rijke filmhistorie kent, bleef de culturele rol van Macau vooralsnog beperkt tot alles op en om de goktafel.

Nu echt een copproductie

Het Nederlands Filmfonds is al bijna drie jaar bezig om het coproduceren met China te bespoedigen. Er waren uitwisselingsprogramma's, staatsbanketten, bezoeken van delegaties over en weer, er zijn speciale filmverdragen ondertekend, maar nog altijd is het wachten op een aansprekende Nederlands-Chinese coproductie. 'Het kost tijd', zegt Leontine Petit, producent van de bijna te filmen Nederlands-Chinese speelfilm Dead and Beautiful. 'Maar ik denk dat het nu wel echt gaat lukken.'

Gevaar voor wegkwijning

Geld is er wel. De Amerikaanse acteur Jeremy Renner en de Maleisisch-Chinese actrice Michelle Yeoh zijn gestrikt als ambassadeurs. De eerste figureert in een VVV-achtig festivalpromotiefilmpje waarin Macau oogt als een modern Aziatisch paradijs: ook leuk voor gezinnen en kinderen. Voor de openingsfilm is dit jaar Paddington 2 ingezet; iets vrolijks voor de vele lokale genodigden. Acteurs uit de Britse komedie zijn er niet, maar als de Hongkongse zangeres en actrice Miriam Yeung aan de arm van een man in Paddingtonberenpak over de rode loper wandelt, blijken die ook niet nodig: alom gillende fans.

Welke rol Macau kan spelen in de filmwereld is nog ongewis. Festivals van dit kaliber vliegen soms een aantal jaar gasten uit heel de wereld in om vervolgens weg te kwijnen, als geldbronnen wegvallen of politici na een regimewissel ineens andere prioriteiten stellen. Het door grote namen bezochte filmfestival van Marrakech, bijvoorbeeld, dat op de kalender precies dezelfde plek innam als dat van Macau, werd afgelopen zomer afgelast, zonder nadere verklaring.

Nieuwe filmwetgeving

De festivaltoekomst van Macau hangt ook af van China, het nieuwe filmmekka pal naast de speciale administratieve Chinese regio Macau, dat met veertigduizend bioscopen inmiddels gelijk opgaat met de VS en in hoog tempo bijbouwt. Als China zich de komende jaren meer gaat openen voor niet-Chinese filmers en producenten, zal dat van grote invloed zijn op de mondiale filmindustrie.

Afgelopen maart werd de nieuwe filmwetgeving van de regering-Xi Jinping van kracht. Die moet het makkelijker maken voor buitenlandse partijen om met Chinese coproducenten in zee te gaan. Tegelijk is de controle van de overheid aangescherpt. Niet door de staat gekeurde Chinese films in het buitenland vertonen mag nu helemaal niet meer. En, zo zegt de wet: filmmakers moeten 'zelfdiscipline' opbrengen. Wie China's nationale eer of China's belangen schaadt, kan op een boete rekenen. Hoe streng die bepalingen straks gelden, is onduidelijk, maar het zal Chinese productiehuizen niet stimuleren om de grenzen op te gaan zoeken.

Kolossale flops

Terwijl er wel vraag is naar betere commerciële Chinese films. Althans, volgens het dagblad China Daily Hong Kong, dat afgelopen week een groot artikel wijdde aan de zorgelijke toestand van de Chinese cinema. Er wordt geleund op risicomijdende gameverfilmingen en acterende popsterren, wat afgelopen zomer tot kolossale flops leidde.

De Nederlandse regisseur David Verbeek (R U There, Full Contact) probeert al zeven jaar zijn Nederlands-Chinees geproduceerde vampierfilm Dead and Beautiful van de grond te tillen. Een voor Verbeeks doen commerciële film, over de in China beruchte zonen en dochters van ondernemers die in korte tijd ultrarijk werden. In Verbeeks script rijden ze met hun Lamborghini een oude vrouw aan, drinken ze dure Roemeense wijn waarin mensenbloed zou zijn verwerkt en wordt in een superluxe restaurant een vrijwel uitgestorven gordeldier genuttigd. Vervolgens worden de Chinese jongeren wakker met vampiertanden.

Eindelijk filmen

Na heel veel geduld en eindeloos overleg tussen de instanties en zijn Chinese producent, lijkt Verbeek nu eindelijk te mogen filmen, in april. Nog één vergunning ontbreekt. Verbeek: 'In China zeggen ze bij alles eerst: geen probleem. Dan denk je, ik kan eraan beginnen, maar álles wat eerst geen probleem heette, verschuift langzaam naar een groot probleem. Niks wordt in één keer duidelijk.'

Brimstone werd dit jaar niettemin ongecensureerd en dus inclusief verkrachtingsscènes vertoond op het festival van Shanghai, tot verbazing van regisseur Koolhoven. 'Vooraf zei iedereen dat ze er vast in gingen knippen.'

Ingewikkelde opgave

'Op het festival van Macau zijn verscheidene regisseurs uitgenodigd om hun favoriete Aziatische film in te leiden. Zo ook Koolhoven. 'Sorry dat we je eerste keuzen niet konden krijgen', verontschuldigt de nieuwe Britse artistiek directeur zich vooraf aan de uitverkochte vertoning in het één jaar oude cinematheekje in het historische stadscentrum. Koolhovens voorkeur bleek een te ingewikkelde opgave. Maar de regisseur stelt zich na drie onvindbare titels tevreden met het bekendere Rashomon van Japanse grootmeester Akira Kurosawa, uit 1950.

En dan, als het jonge Chinese publiek al bijna zit, houdt de voor de projectie benodigde server er definitief mee op. 'Ik voel me ook wel lullig', zegt de Nederlander grootmoedig tegen de zichtbaar opgelaten festivaldirecteur. 'Jullie hebben me hiervoor toch ingevlogen.' Maar Koolhoven heeft meer te doen in Macau: hij mag ook nog een van de awards uitreiken tijdens het eindgala, z'n vlucht blijkt daartoe al een dagje verlengd door de festivalorganisatie. 'Wist ik niet eens. Maar ik kan, gelukkig.'


Drijvend casino

Op het witte doek is Macau vooral een gokwalhalla

Het begon met Macao, l'enfer du jeu, in 1942 ook internationaal uitgebracht onder de titel Gambling Hell. Een Frans misdaaddrama dat zich afspeelt in de criminele gokwereld. En er was James Bond, de geheim agent bezocht zowel in The Man with the Golden Gun (1974) als Skyfall (2012) in Macau een (fictief) drijvend casino, dat in die laatste film in elk geval een stuk stijlvoller oogde dan de werkelijke casinokolossen.

Steven Spielberg filmde in Macau, maar de straatjes van het stadseiland figureerden in de Indiana Jones and The Temple of Doom dan weer als Shanghai. Ook Robert De Niro en Leonardo DiCaprio droegen bij aan het imago van Macau, op hun manier. De acteurs incasseerden volgens de Amerikaanse filmvakbladen ieder een bedrag van boven de 10 miljoen dollar voor hun optreden in The Audition, een 15 minuten lange film van Martin Scorsese uit 2015, waarin de regisseur zichzelf speelt en de twee zo met z'n oeuvre verbonden acteurs laat opgaan voor dezelfde rol. Gemaakt voor de opening van Studio City, een nieuw hotel- en gokcomplex, met winkelcentra en allerlei filmgerelateerde-pretparkattracties. Het budget van 70 miljoen werd betaald door eigenaar Lawrence Ho, zoon van de 96-jarige magnaat Stanley Ho, die veertien casino's in Macau bezit, waaronder het vermaarde casino Lisboa. Beide Ho's zijn nazaten van de Rotterdammer Mozes Hartog Bosman, die in de 19de eeuw naar Hongkong vertrok, waar zijn half-Chinese zoons fortuin maakten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.