Weblog

Hoe ervaart Piet Gerbrandy deze nieuwe tijd?

In De Barbaren (2010) schetst auteur Alessandro Baricco een beeld van de teloorgang van cultureel besef: de moderne mens wil niet meer diep en bezweet graven naar kennis, wil niet lang nadenken over een muziekstuk, kauwt niet lang op een probleem. In plaats daarvan gaat het nu om snelheid: we willen zonder veel weerstand en tijdverlies kennis vinden, genieten van kunst en wijn die we meteen snappen, zodat we snel weer door kunnen naar de volgende bron.

Piet Gerbrandy. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Piet Gerbrandy.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In De Barbaren (2010) schetst auteur Alessandro Baricco een beeld van de teloorgang van cultureel besef: de moderne mens wil niet meer diep en bezweet graven naar kennis, wil niet lang nadenken over een muziekstuk, kauwt niet lang op een probleem. In plaats daarvan gaat het nu om snelheid: we willen zonder veel weerstand en tijdverlies kennis vinden, genieten van kunst en wijn die we meteen snappen, zodat we snel weer door kunnen naar de volgende bron. We graven niet meer de grond in, maar horizontaal, naar voren. Surfen is niet voor niets de metafoor voor internetten: de mens scheert snoeihard over het water, in plaats van diep te duiken. Helemaal niet erg, gewoon anders, zegt Baricco.

Piet Gerbrandy leek mij altijd een man van die vorige tijdgeest, een van het graven. Hij is classicus van beroep, een vak dat je alleen leert door jarenlang te herhalen, te stampen, te lezen. Daarnaast is hij bekroond dichter, poëziecriticus voor De Groene Amsterdammer, en essayist.

Hoe ervaart hij deze nieuwe tijd, waarin er vaak maar drie studenten voor een college Latijnse poëzie ingeschreven staan, waarin dichtbundels amper meer in De Volkskrant worden besproken, waarin literaire tijdschriften bijna geen subsidie meer krijgen? Ik zag Gerbrandy als de erudiete eenling in zijn naar Siberië verbannen kennisimperium staan, overspoeld door de Barbaren van deze eeuw.
Met dit uitgangspunt toog ik naar Winterswijk, om er met heel andere ideeën weer te vertrekken.

Hier vast een van zijn gedichten, dat normaal dus maar door weinig ogen wordt gezien.

Uit zijn laatste bundel Smijdige Witheid (Uitgeverij Contact, 2011):

Een welgeronde bol

Niets dan het zwijgen zou ons kunnen scheiden. Het is slechts zaak
de woorden welluidend en grammaticaal feilloos, of op zijn minst
overtuigend, aan elkaar te blijven rijgen. Mocht een van ons dreigen
te stokken, dan dient de ander het gesprek op gang te houden tot de
een weer kan invallen, desnoods door te herhalen wat reeds gezegd
is. Dat hoeft niet in andere woorden, dezelfde volstaan. Zelfs een
andere volgorde is niet nodig. Ons samenzijn is niets dan een pogen
de zinnen gaande te houden. Want buiten die zinnen is het wit.
Sporen in de sneeuw, als dat niet al zo vaak - maar dat geeft niet.
De traditie is immers een pad in dooiende sneeuw. Het is zaak het
tot het zomert betreden te houden.

Hoe luidt de hechtste band? Het gedicht? Het ligt er maar aan waar
je op let, op de geest, de ziel of het lichaam. Indien het laatste, dan
gooit het gedicht hoge ogen, mits de dichter de klanken heeft laten
vloeien of de woorden als in een mozaïek om elkaar heen heeft
gelegd, wat niet in alle talen kan. Hoe dan ook moet het ene woord
het andere oproepen, rijmwoorden dienen elkaar te begrijpen en
te omarmen. De regels als verstrengelde armen of benen, witregels
als de ruimte daartussen. Te veel wit kan dodelijk zijn: de woorden
weten elkaar niet meer te raken.

Als wij een gedicht vormen, tot welk genre behoren wij dan?

Indien de geest de overhand heeft, bestaat de hechtste band in een
perfect sluitend syllogisme. Twee premissen van verschillende herkomst

maar met ten minste één gemeenschappelijk element verenigen
zich tot een onwrikbare conclusie. Zo bijvoorbeeld:

alle gedichten zijn eindig
ons samenzijn is een gedicht
ons samenzijn is dus eindig

Persis Bekkering is redacteur van de Volkskrant, zaterdag een interview met Piet Gerbrandy van haar in het zaterdagse katern Vonk.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden